بهبود میکروبیوم دهان و افزایش اسیدیته بزاق ظاهراً باعث تقویت مسیر نیترات-نیتریت-نیتریکاکسید در بدن میشود.
پژوهشگران برای افزایش تأثیر آب چغندر در کاهش فشار خون به راهحلی دست یافتهاند که کمتر کسی فکرش را میکند. برای این کار باید آدامس قندی بجوید؛ همان چیزی که دندانپزشکها همیشه توصیه میکنند سراغش نرویم.
داوطلبان بزرگسال و سالم در یک مطالعه کوچک بعد از نوشیدن آب چغندر سراغ آدامسهای قندی رفتند و با کاهش فشار خون خود مواجه شدند. داوطلبانی که آدامس بدون قند جویدند، با کاهش فشار خون مواجه نشدند.
این مطالعه بهجای معرفی یک راهکار جدید برای کاهش فشار خون از نکته جالبی در رابطه با سازوکار بدن پرده برمیدارد: چیزهایی که میخورید، بر فعلوانفعالات شیمیایی دهان و میزان تولید نیتریکاکسید اثر میگذارند.
یک مطالعه کوچک با یافتههای جالب
در مطالعهای که پژوهشگران کینگز کالج لندن انجام دادند، داوطلبان ۷۰ میلیلیتر آب چغندر نوشیدند که حاوی ۴۰۰ میلیگرم نیترات بود؛ مقداری که با نیترات موجود در یک بشقاب سالاد اسفناج یا کاهو برابری میکند. داوطلبان بعد از نوشیدن آب چغندر سراغ آدامس قندی رفتند.
فشار خون سیستولیک داوطلبان بعد از جویدن آدامس قندی بهطور میانگین ۲٫۷ میلیمتر جیوه و فشار خون دیاستولیک آنها ۱٫۹ میلیمتر جیوه کاهش پیدا کرد. داوطلبانی که آدامس بدون قند جویدند، با کاهش فشار خون مواجه نشدند.
تأثیر آدامس قندی چند ساعت بعد از بین رفت و پژوهشگران هم داوطلبان را پیگیری نکردند. از اینرو، معلوم نیست آدامس قندی در شرایط واقعی چه تأثیری دارد.
دکتر سریشا وادالی، متخصص قلب و چربی خون، که نقشی در این مطالعه نداشت، به اپک تایمز گفت: «کاهش حدود ۲٫۷ تا ۱٫۹ واحدی فشار خون ناچیز است، اما همین تغییر جزئی هم به کاهش خطر بیماریهای قلبیعروقی کمک میکند.»
وادالی گفت یافتهها نشان میدهند که این روش از نظر عملی امکانپذیر است، اما به این معنا نیستند که آدامس قندی را جایگزین ورزش یا رژیم غذایی دَش کنید.
چرا باید آدامس قندی بجویم؟
سبزیجات سرشار از نیترات مانند چغندر، اسفناج و کلمبرگ از قدیم بهعنوان مواد غذایی مفید برای حفظ فشار خون سالم شناخته میشوند.
بعد از آنکه نیترات موجود در این مواد غذایی به جریان خون راه پیدا میکند، یکچهارم آن به غدد بزاقی میرسد و از نو در دهان ترشح میشود. باکتریهای زبان نیترات را به نیتریت تبدیل میکنند که از نو بلعیده شده و به جریان خون راه پیدا میکند و در آنجا به نیتریکاکسید تبدیل میشود؛ مولکولی که به گشادشدن رگها کمک میکند.
پژوهشگران میدانند که این فرایند در دریافت نیترات از رژیم غذایی خلاصه نمیشود، بلکه به میکروبیوم دهان هم بستگی دارد. مطالعات پیشین نشان دادهاند که سطح اسیدیته بزاق بر عملکرد باکتریهای دهان در فرایند تبدیل اثر میگذارد. تیم پژوهشی کینگز کالج لندن سعی داشت به این پرسش پاسخ دهد که آیا افزایش اسیدیته بزاق باعث افزایش تولید نیتریکاکسید میشود یا خیر؟
معلوم شد که جویدن آدامس باعث تغییر سطح پیاچ بزاق میشود.
آدامس قندی پیاچ بزاق را حدود ۱.۴ واحد کاهش داد و آدامس بدون قند باعث کاهش ۰٫۳۸ واحدی پیاچ بزاق شد. پیاچ طبیعی بزاق معمولاً بین ۶.۷ تا ۷.۴ است. آدامس بدون قند بزاق را قلیاییتر میکند، اما آدامس قندی باعث اسیدیترشدن آن میشود.
تغییر پیاچ نقش بسزایی دارد. داوطلبانی که آدامس قندی جویده بودند، در مقایسه با داوطلبانی که آدامس بدون قند جویده بودند، ۴۵ درصد نیتریت بیشتری در بزاق خود داشتند. از این گذشته، نیتریت موجود در جریان خون آنها هم ۲۵ درصد بیشتر بود؛ تغییری که همزمان با کاهش جزئی فشار خون رخ داد.
دکتر اندرو وب، استاد ارشد دانشکده پزشکی و علوم قلبیعروقی و متابولیک کینگز کالج لندن و نویسنده مسئول این مطالعه، به اپک تایمز گفت: «اسیدیته بیشتر بهمنزله فعالیت بیشتر باکتریهای دهان است.»
او گفت: «اسیدیترشدن بزاق بعد از نوشیدن آب چغندر ظاهراً باعث تقویت مسیر نیترات-نیتریت-نیتریکاکسید در بدن میشود.
این یافتهها ممکن است فراتر از آدامس قندی باشند. وب افزود: «بهنظرم هرروشی که بتواند سطح پیاچ را دستخوش تغییر کند، تأثیر مشابهی دارد. قهوه هم سطح اسیدیته بزاق را کاهش میدهد.»
آدامس راهحل نیست
پژوهشگران میگویند نباید برای کاهش فشار خون بهطور مرتب آدامس قندی بجوید، زیرا مواجهه مکرر دندانها با قند تبعات نامطلوبی برای سلامت دهان و دندان خواهد داشت.
وب افزود: «رعایت بهداشت دهان به فرایند تبدیل نیترات کمک میکند. سلامت دهان و مسیر نیترات ارتباط متقابل دارند و ضد یکدیگر نیستند.»
کارا سیدمن، متخصص تغذیه و معاون بخش علوم و همکاریهای شرکت رسبیوتیک نوتریشن، درباره استفاده از آدامس قندی بهعنوان راهحل افزایش نیتریکاکسید هشدار داد. سیدمن بر اهمیت تغذیه مناسب و عادتهایی تأکید دارد که از میکروبیوم سالم دهان حمایت میکنند.
سیدمن به اپک تایمز گفت: «میکروبیوم دهان بعد از روده دومین اجتماع بزرگ میکروبی بدن است و نقش بسزایی در سلامت کل بدن ایفا میکند.»
حمایت طبیعی از مسیر نیترات-نیتریت
سیدمن گفت از آنجا که این مسیر نقش بسزایی در فرایند نیترات-نیتریت-نیتریکاکسید دارد، لازم است که از باکتریهای دخیل در این فرایند حمایت کنیم، اما نباید باعث آسیبدیدن دندانها یا لثهها شویم.
سیدمن مصرف سبزیجات سرشار از نیترات مانند چغندر، شابانک، اسفناج و سبزیهای برگدار را توصیه میکند. یک مطالعه مروری در سال ۲۰۲۴ نشان داد دریافت روزانه ۲۰۰ تا ۸۰۰ میلیگرم نیترات از طریق آب چغندر در افراد مبتلا به فشار خون بالا با کاهش ۵ واحدی فشار خون سیستولیک همراه بوده که از تأثیر جویدن آدامس هم بیشتر است.
سیدمن همچنین بر حفظ بهداشت دهان، نوشیدن آب کافی و حمایت از بزاق تأکید دارد.
وب گفت: «از مصرف بیرویه دهانشویه پرهیز کنید، زیرا دهانشویههای حاوی کلرهگزیدین با از بین بردن باکتریهای دخیل در تبدیل نیترات باعث مختلشدن این فرایند میشوند.» مطالعات دیگر هم استفاده از دهانشویههای حاوی کلرهگزیدین را با افزایش فشار خون مرتبط میدانند.
سیدمن گفت عواملی مانند سیگار کشیدن، بیماری لثه، افزایش سن و تغییرات هورمونی مانند تغییرات دوران یائسگی بر تعادل میکروبی و میزان دسترسی بدن به نیتریکاکسید اثر میگذارند.
وادالی گفت: «برای حفظ سلامت قلبیعروقی باید به تمام عوامل توجه کنیم.» این مطالعه نمیگوید که برای کاهش فشار خون آدامس قندی بجوید، بلکه میگوید از میکروبیوم سالم دهان خود محافظت کنید.
