در حالی که مذاکرات برای تضمین امنیت کشتیرانی بینالمللی در تنگه هرمز ادامه دارد، بخش صادرات چین و توانایی پکن برای ایفای نقش میانجی منطقهای با آزمونی جدی روبهرو شده است.
بر اساس منابعی در داخل حزب کمونیست چین، پکن در تماسهایی با تهران، نگرانیهای خود را درباره امنیت دریایی و تأمین انرژی مطرح کرده و در این گفتوگوها، بر اهمیت دسترسی به این آبراه راهبردی تأکید ویژهای داشته است.
تنگه هرمز که یک گلوگاه حیاتی برای انتقال جهانی نفت و گاز است، مدتهاست برای چین یک مسیر کلیدی به شمار میرود.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در روز یکشنبه ۱۵ مارس گفت ۹۰ درصد نفت چین از طریق این تنگه عبور میکند.
اختلال در مسیرهای تجاری
برای صادرکنندگان استان ژجیانگ، یکی از قطبهای تولیدی چین، تأثیر این بحران فوری بوده است.
یک تاجر باسابقه تجارت خارجی مستقر در نینگبو، که بهدلیل نگرانی از پیامدهای احتمالی بهصورت ناشناس با اپک تایمز گفتوگو کرد، اعلام کرد که زنجیرههای تأمین بهدلیل عدم قطعیت در مسیرهای سنتی کشتیرانی تحت فشار قرار گرفتهاند.
او گفت: «بسیاری از مسیرهای کشتیرانی اکنون عملاً غیرقابل استفاده شدهاند و هزینههای لجستیکی بهشدت افزایش یافته است.»
او افزود: «در ماه آوریل، صادرات استان ژجیانگ بیش از ۶۰ درصد کاهش یافت.»
به گفته این بازرگان، برخی شرکتها تلاش کردهاند کالاهای خود را از مسیر زمینی و از طریق آسیای مرکزی به خاورمیانه منتقل کنند؛ اما هزینهها بسیار بالا است.
او گفت: «حملونقل زمینی بیش از حد گران است. حاشیه سود کالاهای کوچک از قبل هم پایین بود؛ حالا شرکتها تقریباً روی هر سفارش ضرر میدهند.»
او گفت: «بسیاری از مسیرهای کشتیرانی عملاً غیرقابل استفاده شدهاند و هزینههای لجستیک به شدت افزایش یافته است. در ماه آوریل، صادرات ژجیانگ بیش از ۶۰ درصد کاهش یافت.»
به گفته او، برخی شرکتها تلاش کردهاند کالاها را از طریق زمینی و از مسیر آسیای مرکزی به خاورمیانه منتقل کنند، اما هزینهها در بسیاری موارد بسیار بالا است.
او افزود: «حملونقل زمینی بسیار گران است. حاشیه سود کالاهای کوچک از قبل هم کم بود—حالا شرکتها تقریباً روی هر سفارش ضرر میدهند.»
تلاشهای دیپلماتیک پکن با مقاومت روبهرو شد
پکن در پشت صحنه، تلاش کرده است خود را بهعنوان میانجی دیپلماتیک معرفی کند؛ اما به نظر میرسد این تلاشها نتیجه چندانی نداشته است.
یک منبع آگاه در حلقه سیاست خارجی حزب کمونیست چین که او نیز نخواست نامش فاش شود، به اپک تایمز گفت مقامهای جمهوری اسلامی در پاسخ به تلاشهای پکن، از چین خواستهاند آمریکا را برای لغو محدودیتهای اعمالشده در تنگه هرمز تحت فشار قرار دهد.
او گفت: «وزارت خارجه ایران اساسا گفته است حتی اگر به کشتیهای چینی اجازه عبور بدهند، آمریکا چنین اجازهای نخواهد داد. بنابراین جمهوری اسلامی میخواهد حزب کمونیست چین با آمریکا گفتوگو کند.»
این منبع افزود از اواخر فوریه، دیپلماتهای چینی هم با تهران و هم با واشنگتن در تماس بودهاند؛ اما هیچیک از دو طرف پاسخ معناداری ندادهاند.
در همین حال، ارتش آمریکا از ۱۰ آوریل محاصره دریایی همه بنادر ایران را اجرا کرده است.
ترامپ همچنین از پکن خواسته برای باز نگه داشتن تنگه هرمز کمک کند؛ اما این منبع گفت جمهوری اسلامی لزوماً به خواستههای چین گوش نمیدهد.
این وضعیت پرسشهای گستردهتری درباره توانایی پکن برای ایفای نقش قدرت میانجی در خاورمیانه ایجاد کرده است.
منبع دیگری در حزب کمونیست چین نیز به اپک تایمز گفت پکن با وجود ارسال کالاهایی که میتوانند کاربرد نظامی داشته باشند، در تعامل با تهران محتاط عمل کرده است.
او با اشاره به دیدار پیشروی ترامپ و شی گفت: «شی جینپینگ میخواهد روابط خوبی با ترامپ حفظ کند.»
این منبع افزود: «اما ترامپ میخواهد اقدامات ملموس ببیند.»
افزایش هزینههای اقتصادی و انسانی
پیامدهای اقتصادی این بحران اکنون در چین آشکار شده است.
شرکت کشتیرانی «چاینا کاسکو شیپینگ هولدینگز»، یکی از بزرگترین شرکتهای حملونقل دریایی چین، طبق گزارش رسانه مالی چینی «سکیوریتیز تایمز»، از کاهش نزدیک به ۵۰ درصدی سود خالص خود در سهماهه نخست سال ۲۰۲۶ خبر داده است.
در دریا نیز وضعیت خدمه کشتیهایی که نزدیک تنگه هرمز گرفتار شدهاند، بهطور فزایندهای بحرانی شده است.
یک فعال صنعت کشتیرانی در استان ژجیانگ به اپک تایمز گفت دهها کشتی چینی بیش از دو ماه است در اطراف تنگه هرمز متوقف ماندهاند و شرایط زندگی در آنها رو به وخامت گذاشته است.
او گفت: «شنیدهام در یکی از کشتیهای متعلق به استان شاندونگ، یک نفر جان باخته است.»
او افزود: «چند نفر از خدمه پس از مصرف غذای آلوده بهشدت بیمار شدند.»
به گفته او، ذخایر غذایی برخی کشتیها رو به پایان است و تلاش شرکتهای کشتیرانی برای دریافت کمک از مقامهای چینی تاکنون نتیجهای نداشته است.
