نیروهای عملیات ویژه ایالات متحده در روز شنبه ۳ ژانویه (۱۳ دی)، به دستور دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، عملیاتی را در پایتخت ونزوئلا، کاراکاس، اجرا کرده و نیکلاس مادورو، رهبر تحت تعقیب این کشور و همسرش را بازداشت کردند.
آنها برای مواجهه با اتهامات نارکوتروریسم به نیویورک منتقل شدند؛ عملیاتی که به گفته تحلیلگران، پیامدهایی فراتر از ونزوئلا دارد و بهویژه برای چین و دیگر حکومتهای اقتدارگرا که در تقابل با واشینگتن قرار دارند، حامل پیامهای جدی است.
به گفته تحلیلگران، این عملیات تاکنون شفافترین نمود احیای دکترین مونرو در دوران ترامپ است؛ دکترینی که او از آن با عنوان «دکترین دونرو» هم یاد میکند و بر این اصل استوار است که امنیت ملی ایالات متحده و اجرای قانون، دو مقوله جداییناپذیر بهشمار میروند.
تانگ جینگیوان، تحلیلگر مستقر در ایالات متحده و کارشناس امور جاری چین، این عملیات را «نقطهعطفی در روابط بینالملل معاصر» توصیف کرد.
او افزود: «بازداشت و استرداد مادورو نشان میدهد که امنیت ملی ایالات متحده، بهویژه در عرصه ژئوپلیتیک، به یک اولویت مطلق تبدیل شده است و از منظر واشینگتن، مادورو مدتها پیش بهدلیل دستکاری در انتخابات و مشارکت دولتمحور در قاچاق مواد مخدر که بهطور مستقیم امنیت آمریکا را تهدید میکرد، مشروعیت خود را از دست داده بود.»
تانگ بیان کرد که اقدام واشینگتن نشاندهنده تصمیمی سنجیده از سوی دولت ترامپ است مبنی بر اینکه برخی رهبران خارجی دیگر بهعنوان حاکمان برخوردار از مصونیت سیاسی تلقی نمیشوند، بلکه همچون عاملان جرائم بینالمللی با آنان برخورد خواهد شد.
او افزود: «ایالات متحده اکنون خود را دارای حق و مسئولیت میداند که علیه رهبرانی که مشروعیت خود را از دست داده و مرتکب جرائم بزرگ شدهاند، نقش مجری قانون بینالمللی را ایفا کند.»
بازتابهای پاناما در سال ۱۹۸۹
شن مینگشی، پژوهشگر موسسه تحقیقات دفاع ملی و امنیت تایوان، اشاره کرد که اگرچه این عملیات بیسابقه بهشمار میرود، اما نمونهای پیش از آن وجود داشته است.
در سال ۱۹۸۹، ایالات متحده، مانوئل نوریگا، رهبر وقت پاناما را بازداشت و به اتهام قاچاق مواد مخدر به آمریکا منتقل کرد.
شن خاطرنشان کرد که عملیات در ونزوئلا بهدلیل وسعت بیشتر این کشور و روابط پیچیدهاش با چین و روسیه، پیامدهای بسیار مهمتری دارد.
او گفت: «ظاهر امر این است که جرم اصلی مادورو، قاچاق مواد مخدر به ایالات متحده بود، اما در واقع، واشینگتن همچنین به صادرات نفت ونزوئلا به حزب کمونیست چین، همکاریهای گستردهتر این کشور با چین و روابط نزدیک آن با روسیه نیز عمیقاً نگرانی داشت.»
شن تأکید کرد که به همین دلیل این مداخله نظامی پیامدهای چشمگیری دارد، نه تنها برای آمریکای جنوبی، بلکه برای چین و روسیه نیز به همین شکل است.
او اظهار داشت که این مأموریت یک اقدام هدفمند برای اعمال قانون علیه افراد مشخص بود و عملیات جنگی نبوده است.
شن گفت که پس از برکناری مادورو، ونزوئلا وارد یک خلأ موقت قدرت شده است. او افزود که احتمالاً سازوکارهای موقت برقرار خواهد شد و در ادامه ممکن است یک دولت انتقالی شکل گرفته و انتخابات جدید برگزار شود.
پیام راهبردی
سو تزو-یون، پژوهشگر دیگری از موسسه تحقیقات دفاع ملی و امنیت تایوان، گفت که این عملیات باید در چارچوب یک راهبرد منطقهای گستردهتر درک شود.
او گفت: «این اقدام مستقیم ترامپ، یک منبع اصلی مواد مخدر ورودی به ایالات متحده را قطع میکند. اما معنای عمیقتر آن ژئوپلیتیکی است و هدف آن اخراج نفوذ چین و روسیه از آمریکای جنوبی است.»
این پژوهشگر در ادامه به ورود مادورو به ایالات متحده اشاره کرد، جایی که او تحویل اداره مبارزه با مواد مخدر آمریکا شد.
او افزود: «این (جزئیات) نشان میدهد که این اقدام برای اجرای قانون است که بر مبنای پاسخگویی جنایی انجام شده است.»
اجتناب از یک جنگ طولانی
مارک کائو، تحلیلگر فناوری نظامی مستقر در ایالات متحده، و مجری کانال یوتیوب خبری نظامی به زبان چینی «مارک سپیس»، گفت که این عملیات نشاندهنده تلاشی حسابشده برای اجتناب از یک جنگ زمینی پرهزینه و طولانی است که ممکن است منجر به تلفات گسترده آمریکایی شود.
او گفت: «با بازداشت مادورو و همسرش، رژیم مادورو تکهتکه شده و ایالات متحده از یک جنگ زمینی طولانی و پرهزینه اجتناب کرده است. این راهبرد، اصلیترین مانع در برابر این رژیم را از میان برمیدارد.»
به گفته کائو، که این رویکرد همچنین ضربهای روانی و شدید به پکن و مسکو وارد کرده است، دو کشوری که از نظر دیپلماتیک و اقتصادی از مادورو حمایت کردهاند.
مادورو تنها چند ساعت پیش از آنکه نیروهای آمریکایی او را در جریان عملیاتی شبانه بازداشت کنند، با هیأتی از حزب کمونیست چین دیدار داشت.
کائو گفت: «چین تازه فرستادگان خود را برای اعلام حمایت اعزام کرده بود. پیش از آنکه هیچ کمک ملموسی برسد، رژیم فروپاشید.»
پیامدهایی فراتر از ونزوئلا
تحلیلگران اتفاق نظر دارند که بازداشت مادورو پیامدهایی فراتر از مرزهای ونزوئلا دارد.
شن گفت: «برای چین، این موضوع تأثیر چشمگیری دارد و ونزوئلا یک تأمینکننده مهم انرژی است، اما زمانی که ایالات متحده این بازداشت را انجام داد، چین و روسیه عملاً هیچ توانایی عملیاتی برای واکنش نداشتند و محدود به محکومیت لفظی بودند.»
کائو افزود که این عملیات هشدار گستردهتری به رهبران اقتدارگرا ارسال میکند.
او افزود: «این نوع راهبرد که ابتدا رهبر را بازداشت کنید، پیام بازدارنده قدرتمندی به حزب کمونیست چین و دیگر رژیمهای اقتدارگرا ارسال میکند. در چنین رژیمهایی، رهبر (که اغلب رئیس حزب است) ستون فقرات اصلی نگهدارنده سیستم سیاسی محسوب میشود. با حذف این فرد، کل ساختار دچار بیثباتی میشود، نیروهای مخالف ظهور میکنند، نخبگان جدا میشوند و رژیم میتواند بسیار سریع فرو بپاشد.»
تانگ گفت که عملیات ونزوئلا نشاندهنده شکستی در فرضیات دیرینه درباره حاکمیت ملی است.
او در ادامه بیان کرد: «بهعنوان رئیس یک دولت مستقل، قدرت او بهطور سنتی غیرقابل تعرض تلقی میشد، به این معنا که دیگر کشورها از مداخله در آنچه بهعنوان امور داخلی یک کشور تعریف میشود، منع میشدند.»
او افزود: «با این حال، تصمیم رئیسجمهور ترامپ برای بازداشت زنده مادورو، عملاً آن قاعده را بازتعریف کرده و در حال شکلدهی به یک نظم بینالمللی کاملاً جدید است.»
به گفته تانگ، ایالات متحده یک اصل جدید را اعلام کرده است: رهبرانی که در فعالیتهای جنایی گسترده دست دارند و امنیت ملی آمریکا را تهدید میکنند، ممکن است بدون توجه به مقام رسمی خود بهعنوان رئیسدولت، به زور برکنار و تحت پیگرد قانونی قرار گیرند.
او گفت: «این بازتثبیت قدرت ایالات متحده از طریق اجرای قانون را نشان میدهد.»
