دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، شامگاه ۷ ژوئیه (۱۷ تیر) بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، را برای صرف شام به کاخ سفید دعوت کرد؛ نشستی که بر دستیابی به صلح دائمی با ایران، برقراری آتشبس در غزه و گسترش پیمان ابراهیم متمرکز بود.
این سومین دیدار ترامپ و نتانیاهو در سال جاری است و در حالی برگزار میشود که ایالات متحده در تلاش است دور جدیدی از توافقهای مربوط به گروگانها را در قالب آتشبس میان اسرائیل و حماس میانجیگری کند.
به گفته دفتر نخستوزیری اسرائیل، نتانیاهو پیش از دیدار با ترامپ، ابتدا با استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا در امور خاورمیانه، دیدار کرد و سپس جلسهای با وزیر خارجه، مارکو روبیو، داشت.
توافق صلح با ایران
این دیدار تنها چند هفته پس از آن برگزار میشود که ایالات متحده تأسیسات هستهای ایران در فردو، اصفهان و نطنز را هدف حملات هوایی قرار داد. در پی این حملات، آمریکا میانجیگر آتشبسی میان جمهوری اسلامی ایران و اسرائیل شد.
ترامپ در تاریخ ۶ ژوئیه (۱۶ تیر) به خبرنگاران گفت که دولت او «روی موضوعات زیادی کار میکند» که یکی از آنها «توافقی دائمی با ایران» است.
او تأکید کرد که دستیابی به توافق صلح تنها در صورتی ممکن است که جمهوری اسلامی از جاهطلبیهای هستهای خود دست بکشد. ترامپ گفت حملات آمریکا به تأسیسات هستهای ایران باعث «نابودی کامل» آنها شده و افزود: «ایران باید همهچیز را از نو، در مکانی دیگر، آغاز کند.»
ترامپ در دیدار با نتانیاهو گفت: «ما گفتوگوهایی با ایران برنامهریزی کردهایم و آنها میخواهند مذاکره کنند»؛ و در عین حال به حملات آمریکا به سه سایت هستهای که منجر به آتشبس شد اشاره کرد.
او افزود: «آنها میخواهند به توافقی برسند. آنها متفاوت شدهاند. حالا خیلی متفاوتاند با آنچه دو هفته پیش بودند.»
به گفته آلیسون ماینر، مدیر مؤسسه پژوهشی ان۷ در شورای آتلانتیک، هدف ترامپ این است که از طریق این آتشبسها، به ثباتی پایدارتر در منطقه دست یابد.
ماینر در گزارشی نوشت: «پس از آتشبس ایران، ترامپ و نتانیاهو این فرصت را دارند که روند پیمان ابراهیم را دوباره در مسیر قرار دهند. اگر ترامپ موفق شود در غزه نیز آتشبسی تازه برقرار کند، این شتاب بیش از پیش خواهد شد.»
پیمان ابراهیم که در سال ۲۰۲۰ با میانجیگری ترامپ حاصل شد، روابط اسرائیل با کشورهایی چون امارات متحده عربی، بحرین، سودان و مراکش را عادیسازی کرد.
اکنون ترامپ میخواهد سوریه یکی از کشورهای بعدی باشد که به این پیمان بپیوندد.
به گفته آلیسون ماینر، اکنون لحظهای تاریخی برای بازتعریف روابط سوریه و اسرائیل فراهم شده است؛ بهویژه پس از آنکه ترامپ تصمیم گرفت تحریمهای دیرینه علیه سوریه را لغو کند.
در تاریخ ۷ ژوئیه (۱۷ تیر)، ترامپ همچنین عنوان «سازمان تروریستی خارجی» را از گروه «هیئت تحریر الشام» برداشت. این گروه به رهبری احمد الشرع در دسامبر گذشته، پس از سالها جنگ داخلی و با سرنگونی بشار اسد، قدرت را در سوریه به دست گرفت. احمد الشرع اکنون رئیسجمهور سوریه است.
با این حال، تلاشهای نتانیاهو برای عادیسازی روابط با عربستان سعودی به نظر میرسد فعلاً متوقف شده است؛ دستکم تا زمانی که درگیری میان اسرائیل و حماس پایان نیابد.
عربستان سعودی خواستار ترسیم مسیری روشن برای تشکیل یک کشور مستقل فلسطینی شده، پیش از آنکه با عادیسازی روابط با اسرائیل موافقت کند. دولت ترامپ نیز در چندین نوبت از اعلام صریح اینکه آیا راهحل دو کشوری همچنان سیاست رسمی خارجی ایالات متحده است یا نه، خودداری کرده است.
در جریان این دیدار، وقتی درباره راهحل دو کشوری سؤال شد، ترامپ پاسخ به این پرسش را به نتانیاهو واگذار کرد.
ترامپ با شوخی گفت: «شما بزرگترین مرد دنیا را دارید که بتواند به این پرسش قدیمی پاسخ دهد.»
نتانیاهو در پاسخ گفت: «فکر میکنم فلسطینیها باید تمام اختیارات لازم برای اداره زندگی خود را داشته باشند، اما نه هیچیک از اختیاراتی را که بتواند ما را تهدید کند.» او افزود: «این یعنی برخی اختیارات—مثل امنیت کلی—همیشه در دست ما خواهد ماند.»
آتشبس در غزه
گمان میرود بیش از ۵۰ گروگان همچنان در غزه باقی مانده باشند. نتانیاهو پیش از عزیمت به واشنگتن اعلام کرد که از این تعداد، ۲۰ نفر هنوز زنده هستند.
کارولین لویت، سخنگوی کاخ سفید، روز ۷ ژوئیه (۱۷ تیر) پیش از دیدار دو رهبر به خبرنگاران گفت: «اولویت مطلق رئیسجمهور در خاورمیانه در حال حاضر پایان دادن به جنگ غزه و بازگرداندن همه گروگانهاست.»
تازهترین طرح آتشبس که با میانجیگری آمریکا تهیه شده و از سوی اسرائیل مورد حمایت قرار گرفته، اخیراً از طریق واسطهها به حماس ارائه شده است؛ اما این گروه تروریستی هنوز آن را نپذیرفته است.
ترامپ روز ۶ ژوئیه (۱۶ تیر) به خبرنگاران گفت: «فکر میکنم به توافق درباره غزه نزدیک شدهایم؛ ممکن است همین هفته حاصل شود. احتمال زیادی هست که این هفته به توافقی با حماس درباره تعداد قابل توجهی از گروگانها برسیم.»
در جریان این دیدار، استیو ویتکاف، نماینده ویژه آمریکا در امور خاورمیانه، با وجود گزارشهای اخیر درباره کشته شدن سربازان اسرائیلی در یک کمین، ابراز خوشبینی کرد.
استیو ویتکاف گفت: «آقای نخستوزیر، ما این فرصت را داریم که سرانجام به یک توافق صلح برسیم، همانطور که دربارهاش صحبت کردیم، و من امیدوارم که این اتفاق خیلی زود رخ دهد.»
وقتی از نتانیاهو درباره احتمال جابجایی فلسطینیها پرسیده شد، پاسخ داد: «به آن میگویند انتخاب آزاد. اگر کسی بخواهد بماند، میتواند بماند؛ اما اگر بخواهد برود، باید بتواند برود. نباید یک زندان باشد.»
او افزود که اسرائیل با همکاری نزدیک با ایالات متحده در حال یافتن کشورهایی است که حاضر باشند آیندهای بهتر برای فلسطینیها فراهم کنند. او گفت: «ما به یافتن چند کشور بسیار نزدیک شدهایم.»
ترامپ نیز افزود که از چند کشور منطقه «همکاری بسیار خوبی» دریافت کرده و اظهار داشت: «اتفاق خوبی در راه است.»
تازهترین آتشبس در ۱۸ مارس (۲۸ اسفند) به دلیل اختلاف بر سر اجرای مرحله دوم آن فروپاشید؛ مرحلهای که قرار بود به جنگ پایان دهد و آزادی تمام گروگانهای باقیمانده را تضمین کند.
نتانیاهو پیش از ترک اسرائیل در ۶ ژوئیه (۱۶ تیر) به خبرنگاران گفت: «ما در تلاش برای دستیابی به همان توافقی هستیم که این روزها دربارهاش صحبت میشود.» او افزود: «ترامپ قطعاً میتواند به پیشبرد این نتیجه کمک کند؛ نتیجهای که همه ما خواهان آن هستیم.»
انتظار میرود نتانیاهو در تاریخ ۸ ژوئیه (۱۸ تیر) با جیدی ونس معاون رئیسجمهور و مایک جانسون، رئیس مجلس نمایندگان، دیدار کند.
