دولت ترامپ در حال تنگتر کردن حلقه فشار بر صادرات نفت ونزوئلا است و میگوید این کشور اموال آمریکا را به سرقت برده و رژیم حاکم بر آن نامشروع است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در پستی در شبکه تروث سوشال در ۱۶ دسامبر (۲۵ آذر) گفت: «رژیم نامشروع مادورو از نفت این میدانهای نفتی دزدیدهشده برای تأمین مالی خود، تروریسم مواد مخدر، قاچاق انسان، قتل و آدمربایی استفاده میکند.»
استیون میلر، معاون رئیس دفتر کاخ سفید، نیز در شبکه ایکس گفت «سلب مالکیت استبدادی» سرمایهگذاری شرکتهای نفتی آمریکایی در ونزوئلا «بزرگترین سرقت ثبتشده ثروت و دارایی آمریکا» بوده است. او افزود این داراییهای غارتشده سپس برای تأمین مالی تروریسم و سرازیر کردن قاتلان، مزدوران و مواد مخدر به خیابانهای ما به کار گرفته شدند.
مبنای این ادعاها درباره سرقت اموال چیست و در این مناقشه روبهتشدید چه چیزهایی در معرض خطر قرار دارد؟
در سال ۲۰۰۷، دولت ونزوئلا تحت رهبری وقت هوگو چاوز، آخرین داراییهای نفت خام تحت کنترل شرکتهای خارجی را که در کمربند اورینوکو این کشور قرار داشت، مصادره کرد. این منطقه بزرگترین ذخایر نفت خام جهان را در خود جای داده است.
غولهای نفتی آمریکایی از جمله اکسون موبیل، کونوکو فیلیپس و شورون، بههمراه بیپی بریتانیا، توتال فرانسه و استاتاویل نروژ، بر اساس قراردادهای موجود با دولت ونزوئلا برای توسعه این منطقه سرمایهگذاری کرده بودند.
فیل فلین، تحلیلگر ارشد بازار در گروه پرایس فیوچرز، به اپک تایمز گفت ونزوئلا در دوران چاوز «آن قراردادها را بهکلی منفجر کرد.»
او افزود: «فکر میکنم رئیسجمهور ترامپ حق دارد ناراحت باشد.»
مصادره داراییهای نفتی
ونزوئلا در سال ۱۹۷۶ ذخایر نفتی خود را ملی کرد و کنترل داراییهای نفتی آمریکا را به دست گرفت.
فلین گفت: «خیلیها میپرسند تفاوت ونزوئلا با عربستان سعودی و کشورهای خاورمیانه که همگی همین کار را کردند چیست؟» او افزود: «آن کشورها در واقع غرامت پرداخت کردند.»
برای نمونه، در دهه ۱۹۷۰ دولت عربستان سعودی کنترل شرکت نفتی عرب-آمریکایی را از اکسون، شورون، موبیل و تکزاکو در دست گرفت. دیگر کشورهایی که در دهه ۱۹۷۰ داراییهای شرکتهای نفتی غربی را مصادره کردند، شامل ایران، عراق، کویت، لیبی، الجزایر و نیجریه بودند.
ایالات متحده در آن زمان علیه آن کشورها اقدامی نکرد و این موضع را گرفت که کشورها حق دارند منابع طبیعی خود را کنترل کنند. با این حال، در مقابل، این کشورها عموماً بهطور کامل یا تا حدی برای ارزش سهام، سرمایهگذاریها و قراردادها به شرکتهای نفتی غرامت پرداخت کردند یا با پرداخت آن موافقت کردند.
شرکتهای نفتی که از مصادره داراییهایشان توسط ونزوئلا متأثر شده بودند، در دادگاههای آمریکا و بینالمللی درخواست غرامت ثبت کردند و در مجموع حدود ۶۰ میلیارد دلار خسارت خواستار شدند. دادگاهها این ادعاها را تأیید کردهاند.
جیسن آیزاک، مدیرعامل مؤسسه انرژی آمریکا، به اپک تایمز گفت: «ونزوئلا سابقهای مستند در مصادره داراییهای نفتی متعلق به آمریکا، از جمله تجهیزات، تأسیسات و منافع قراردادی دارد و سپس از پرداخت غرامتی که دادگاههای بینالمللی حکم آن را صادر کردهاند خودداری کرده است. رئیسجمهور ترامپ درست میگوید که ونزوئلا داراییهای شرکتهای نفتی آمریکا را دزدیده است.»
نیکلاس مادورو، رهبر رژیم ونزوئلا، در واکنش گفته است که ایالات متحده میکوشد او را از قدرت کنار بزند تا کنترل ذخایر نفتی کشور را به دست گیرد؛ ذخایری که نزدیک به دو دهه پیش ملی شدهاند. او این اقدامات را مصداق استعمارگری آمریکا در آمریکای لاتین دانسته است.
اما ادعای مشروعیت مادورو بهعنوان رئیسجمهور ونزوئلا نیز با چالش روبهرو است. در سال ۲۰۲۴، بهطور گسترده گزارش شد که ونزوئلاییها با اکثریتی قاطع به رقیب مادورو، ادموندو گونزالس، رأی دادهاند تا رئیسجمهور بعدی کشور باشد.
با این حال، مادورو بدون توجه به این نتایج، خود را پیروز اعلام کرد و با اتکا به حمایت نیروهای امنیتی دولتی توانست قدرت را حفظ کند.
وزارت خارجه آمریکا در بیانیهای در ۱۰ ژانویه همزمان با اعلام تحریمهایی علیه مادورو و متحدانش گفت: «مادورو آشکارا انتخابات ریاستجمهوری ۲۰۲۴ را باخته و هیچ حقی برای ادعای ریاستجمهوری ندارد.»
بزرگترین ذخایر نفتی
در این مناقشه، منافع بزرگی در میان است. بنا بر گزارش ورلد پاپیولیشن ریویو برآورد میشود ونزوئلا بزرگترین ذخایر نفتی جهان را در اختیار داشته باشد؛ بیش از ۳۰۰ میلیارد بشکه، یا ۲۰ درصد از کل ذخایر جهانی و هفت برابر ذخایر ایالات متحده.
افزون بر این، ایالات متحده بهطور ویژه به نوع نفت سنگین تولیدی ونزوئلا علاقهمند است. بر اساس گزارش اکتبر یک شرکت مشاوره سوختهای حملونقل مستقر در کالیفرنیا به نام استیلواتر اسوشیتس، پالایشگاههای ساحل خلیج آمریکا برای فرآوری این نوع نفت ساخته شدهاند؛ نه نفت خام سبکتری که از میدانهای شیل داخلی آمریکا استخراج میشود.
در این گزارش آمده است: «با محدودیت عرضه از سوی مکزیک و افزایش رقابت برای بشکههای کانادایی، تمرکز بر خوراکهای جایگزین بیشتر شده است.» دسترسی بیشتر به نفت ونزوئلا «تا حدی رژیم خوراک پالایشگاهی را که تأسیسات آمریکا در دههها پیش از اعمال تحریمها علیه ونزوئلا برای آن طراحی شده بودند، احیا میکند.»
فلین گفت سامانه پالایشی آمریکا تا حد زیادی «برای پالایش نفت سنگین ونزوئلا ساخته شده است.»
روسیه نیز یکی دیگر از تأمینکنندگان عمده نفت سنگین، یعنی نوعی نفت بسیار غلیظ و چگال، به شمار میرود؛ اما این منابع نیز پس از حمله روسیه به اوکراین تحت تحریم قرار گرفتهاند.
فلین گفت: «با توجه به اینکه این منابع بهدلیل تحریمها محدود شدهاند، اگر شاهد بازگشت ثبات به ونزوئلا باشیم، این یک پیروزی بزرگ نهتنها برای ایالات متحده، بلکه برای اقتصاد جهانی خواهد بود.»
بازگرداندن دسترسی به صادرات ونزوئلا میتواند به پالایشگاههای ساحل خلیج آمریکا امکان دهد به سطح تولیدی بازگردند که اساساً برای آن طراحی شده بودند. ونزوئلا در اوج خود در دهه ۱۹۹۰، بزرگترین تأمینکننده خارجی نفت برای ایالات متحده بود و حدود یکپنجم واردات نفت آمریکا را تأمین میکرد.
فلین گفت: «افراد زیادی تردید دارند که اگر مادورو کنار برود، احیای صنعت نفت ونزوئلا سالها زمان ببرد؛ اما من چنین باوری ندارم.» او افزود: «فکر میکنم تقاضا برای نفت سنگین میتواند این صنعت را بلافاصله دوباره سر پا کند.»
کشوری ویرانشده با سوسیالیسم
ونزوئلا که زمانی ثروتمندترین کشور آمریکای جنوبی و یکی از ۲۰ کشور ثروتمند جهان بود، پس از انتخاب هوگو چاوزِ سوسیالیست بهعنوان رئیسجمهور در سال ۱۹۹۸ به ورطه فقر سقوط کرد. گزارش سال ۲۰۲۴ شورای روابط خارجی میگوید ونزوئلا از آن زمان به «نمونه کلاسیک یک دولت نفتی شکستخورده» تبدیل شده است.
بر پایه این گزارش، صنعت نفتی که ثروت کشور را ایجاد کرده بود، «از سرمایهگذاری و نگهداشت کافی محروم مانده» و طی دههها رو به افول گذاشته است.
با وجود این افت، آنچه از صنعت نفت باقی مانده هنوز حدود دوسوم درآمد دولت را تأمین میکند و نشاندهنده وابستگی کامل کشور به صادرات نفت است. تولید ناخالص داخلی ونزوئلا بین سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۱ حدود سهچهارم کاهش یافت و در سال ۲۰۲۳، پس از آنکه دولت بایدن بخشی از تحریمهای موجود بر صادرات نفت این کشور را کاهش داد، اندکی بهبود پیدا کرد.
ترامپ در ابتدای دوره دوم ریاستجمهوری خود، امتیازهای نفتی دولت بایدن را لغو کرد و وزارت خزانهداری مجوز دوره بایدن برای فعالیت شورون در ونزوئلا را پایان داد. با این حال، دولت در ماه ژوئیه به شورون مجوزی داد تا بهصورت محدود در این کشور آمریکای جنوبی فعالیت کند.
در ۱۶ دسامبر، ترامپ از اعمال محاصره بر همه نفتکشهای تحریمشدهای که به ونزوئلا رفتوآمد دارند، همراه با افزایش حضور نظامی آمریکا در منطقه خبر داد و رژیم حاکم را یک سازمان تروریستی خارجی اعلام کرد. از آن زمان تاکنون، چندین نفتکش توقیف شدهاند.
ترامپ در پستی در تروث سوشال نوشت: «ونزوئلا بهطور کامل توسط بزرگترین ناوگانی که تاکنون در تاریخ آمریکای جنوبی گرد هم آمده، محاصره شده است. این ناوگان فقط بزرگتر خواهد شد و شوکی که به آنها وارد میشود، بیسابقه خواهد بود — تا زمانی که تمام نفت، زمین و دیگر داراییهایی را که پیشتر از ما دزدیدهاند به ایالات متحده آمریکا بازگردانند.»
بهطور همزمان، دولت ترامپ از ماه سپتامبر تاکنون ۲۹ حمله علیه قایقهایی انجام داده است که مظنون به حمل مواد مخدر از ونزوئلا بودهاند.
در حالی که اعلام محاصره بلافاصله با افزایش اندکی در قیمتهای جهانی نفت همراه شد، تحلیلگران میگویند تأثیر کلی این تحریمها بر بازارهای انرژی احتمالاً محدود خواهد بود.
آیزاک گفت: «بخش عمده نفت ونزوئلا از طریق واسطههایی که تحریمها را دور میزنند و با استفاده از نفتکشهای سایه، انتقال کشتی به کشتی و طرحهای تغییر برچسب، به چین میرود.»
او افزود: «این بشکههای تخفیفخورده خارج از بازارهای شفاف فروخته میشوند تا رژیم مادورو سرپا بماند. مختلکردن این تجارت عمدتاً خریدارانی را تحت تأثیر قرار میدهد که تحریمهای آمریکا را نادیده گرفتهاند، نه بازار جهانی نفت.»
