یکی از محورهای اصلی توافق تجاری جدید دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، با ویتنام، اعمال تعرفه سنگین ۴۰ درصدی در قبال کالاهای صادراتی از طریق ترانشیپ است.
ترانشیپ یک راهبرد تجاری است که کشورها از آن برای دور زدن تعرفهها و دیگر موانع تجاری بهره میگیرند؛ به این صورت که کالاهای ساخت یک کشور به کشوری ثالث فرستاده میشوند تا با انجام پردازش، بستهبندی یا برچسبگذاری مجدد نشان دهند که کالای مربوطه در آن کشور تولید شده است.
رژیم چین مدتهاست که برای فرار از محدودیتهای تجاری آمریکا از این رویکرد استفاده میکند و کشورهایی مانند ویتنام را بهعنوان واسطه برای ارسال کالاهای خود به کار میگیرد. این رویکرد به چین اجازه میدهد که تعرفههای سنگین آمریکا را دور بزند.
رابرت خاچاطوریان، مدیرعامل شرکت فرایت رایت گلوبال لاجستیکس، به اپک تایمز گفت: «یکی از رایجترین راهکارهای چین برای دور زدن تعرفهها روش ترانشیپ است.»
وقتی آمریکا با استناد به بخش ۳۰۱ قانون تجارت برای صدها میلیارد دلار کالای چینی تعرفه در نظر گرفت، تولیدکنندگان چینی در برابر تعرفهها بیتفاوت نماندند و برای جبران هزینهها دست به کار شدند.
ترامپ در اوایل سال ۲۰۲۵ با امضای چند فرمان اجرایی از وضع تعرفههای گسترده برای کالاهای ساخت چین خبر داد؛ اقدامی که با استناد به ملاحظات امنیت ملی و بحران فنتانیل در دستور کار قرار گرفت. دو کشور در ماه ژوئن به یک توافق تجاری دست یافتند، اما تعرفههای مربوط به بخش ۳۰۱ قانون تجارت همچنان به قوت خود باقی هستند.
پیشبینیهای مختلفی صورت گرفته است، اما مقامات آمریکایی انتظار دارند حجم قابلتوجهی از صادرات چین از مسیرهای غیرمستقیم انجام بگیرد.
پیتر ناوارو، مشاور تجاری کاخ سفید، برآورد کرده که یکسوم کالاهای صادراتی ویتنام به آمریکا درواقع ساخت چین هستند و صرفاً با شکل و شمایل متفاوت صادر میشوند. به گفته ناوارو، پکن حجم قابلتوجهی از تولیدات داخلی اعم از پوشاک، لوازم الکترونیکی و لوازم خانگی خود را ابتدا به ویتنام میفرستد.
ناوارو در مصاحبه با فاکسنیوز در ماه آوریل گفت: «ویتنام بهازای هر ۱ دلار واردات از آمریکا، ۱۵ دلار کالا به این کشور صادر میکند که حدود ۵ دلار آن به چین تعلق دارد. چینیها کالاهای خود را به ویتنام میفرستند و آنها را با برچسب «ساخت ویتنام» روانه بازار آمریکا میکنند.»
هاوارد لوتنیک، وزیر بازرگانی آمریکا، در جلسه کمیته تخصیص بودجه سنا در ماه ژوئن گفت که «ویتنام گذرگاهی است که کالاهای چینی از طریق آن به آمریکا راه پیدا میکنند.»
ترانشیپ از طریق مسیرهای دریایی رایجترین روش است، اما فرودگاههای بزرگ نیز در این فرایند دخیل هستند. چینیها از روشهای ترکیبی مانند حملونقل دریایی، ریلی و جادهای نیز استفاده میکنند.
مذاکرات تجاری
تمرکز آمریکا بر دولت هانوی است، اما ویتنام تنها مسیر ترانشیپ کالاهای چینی نیست؛ موضوعی که روند مذاکرات تجاری را پیچیدهتر کرده است.
مارتی بائر، مدیر بخش فروش و شراکتهای پلتفرم تجارت الکترونیک امنیسند، به اپک تایمز گفت: «در هرجایی که بندر و فرصت استفاده از تجارت آزاد وجود داشته باشد، ردپای ترانشیپ دیده میشود.»
گفتنی است که رژیم چین علاوه بر ویتنام از کشورهای کامبوج، اندونزی، لائوس، تایوان و تایلند نیز برای ترانشیپ قطعات خودرو، تجهیزات الکترونیکی، ماشینآلات و دیگر کالاها استفاده میکند. مکزیک نیز یکی از مسیرهای کلیدی ترانشیپ چین به شمار میرود. کشورهایی مانند کانادا، اسرائیل و سریلانکا نیز در مقیاس کوچکتر در این فرایند دخیل هستند.
بائر افزود: «هرچه آمریکا تلاش بیشتری برای مسدود کردن این مسیرها به خرج دهد، شرکتهای بیشتری به فعالیتهای ثانویه روی میآورند.»
«اگر دولت آمریکا برخورد سختگیرانهتری با ترانشیپ داشته باشد، این روند را در کوتاهمدت مختل خواهد کرد، اما سختگیری بیشتر ممکن است به افزایش سرمایهگذاری چین در کشورهای جنوب شرق آسیا و آمریکای لاتین منجر شود.»
تحلیل تازه مؤسسه بروکینگز از دادههای تجاری نشان میدهد که صادرات چین به بازارهای جنوب شرق آسیا قبل از اجرای تعرفههای آمریکا رشد قابلتوجهی داشته است. این مسئله دولت ترامپ را بر آن داشت که ترانشیپ را بهعنوان یک موضوع کلیدی در مذاکرات تجاری مطرح کند.
ترامپ در نامههایی خطاب به شرکای تجاری آمریکا، که در شبکه اجتماعی تروث سوشال منتشر شدند، نوشت: «کالاهایی که برای دور زدن تعرفههای بالاتر به روش ترانشیپ وارد کشور میشوند، مشمول تعرفههای سنگین خواهند شد.»
برای نمونه، لائوس مشمول تعرفه ۴۰ درصدی شده و کامبوج و تایلند نیز مشمول تعرفه ۳۶ درصدی خواهند شد.
ایپک اوزکاردسکایا، تحلیلگر ارشد بانک سوئیسکوت، در یادداشتی به اپک تایمز نوشت: «در تعرفههایی که برای بعضی از کشورهای آسیایی در نظر گرفته شده است، چین بهعنوان عامل ترانشیپ مقصر قلمداد میشود.»
اکنون کشورهای دخیل در این فرایند باید ببینند که ادامه این مسیر با وجود تعرفههای سنگینتر و تبعات دیپلماتیک مرتبط با تعرفهها همچنان ارزش دارد یا خیر.
به گفته کارشناسان، حتی اگر کالاهای ترانشیپشده ارزش بالایی نداشته باشند، شرکتهای ویتنامی همچنان از خدمات گمرکی، لجستیک و انبارداری مرتبط با پذیرش و انتقال کالاها سود خواهند برد.
براساس اسنادی که به دست رویترز رسیده است، دولت ویتنام سعی دارد که مسیر ترانشیپ به آمریکا و دیگر شرکای تجاری خود را محدود کند. به دستور وزارت بازرگانی این کشور، مقامات وزارت بازرگانی و گمرک و دیگر نهادها موظف به نظارت بر کارخانهها و برچسبهای «ساخت ویتنام» هستند.
در عینحال، ویتنام میتواند با بهرهبرداری از تخفیفات تعرفهای و انتقال خط تولید شرکتهای خارجی به بازار جنوب شرق آسیا از توقف ترانشیپ سود ببرد. این کشور در سالهای اخیر به یکی از مراکز اصلی تولید و مونتاژ تبدیل شده است.
نگوین ون تانگ، وزیر دارایی ویتنام، در نشست کابینه دولت در روز ۲ ژوئیه ضمن اعلام توافق تجاری با آمریکا گفت: «این توافق دستاورد مهم مذاکرات بوده و کسبوکارهای داخلی را امیدوار کرده است.»
اینکه دیگر کشورها نیز همچون ویتنام با شرایط جدید موافقت میکنند یا خیر، در هفتههای آتی مشخص خواهد شد.
چالشهای پیش روی واردکنندگان آمریکایی
به گفته خاچاطوریان، اگر کاخ سفید تدابیر سختگیرانهتری مانند بازرسی اجباری مبدأ کالاها، رهگیری اجباری زنجیره تأمین و اعتبارسنجی پیش از ارسال را در توافقهای تجاری دوجانبه در دستور کار قرار دهد، چین با موانع جدی روبهرو خواهد شد.
او گفت: «بسیاری از صادرکنندگان چینی برای بقا در بازار آمریکا به صادرات غیرمستقیم متکی هستند. اگر این مسیرها مختل شوند، احتمالاً با موج انتقال خطوط تولید به خارج از چین یا کوچک شدن زنجیره تأمین این کشور مواجه میشویم که تبعات آن گریبان کشورهای جنوب شرق آسیا را نیز میگیرد.»
در عینحال، شرکتهای داخلی نیز در خرید کالاهای خارجی با مشکل مواجه خواهند شد.
اگر دولت ترامپ تدابیر سختگیرانهتری را درخصوص ترانشیپ در دستور کار قرار دهد، واردکنندگان آمریکایی مجبور میشوند که زنجیره تأمین خود را با دقت بیشتری ارزیابی کنند تا ناخواسته قوانین را زیر پا نگذارند. اعمال سختگیری بیشتر ممکن است هزینهها را بالا ببرد و باعث تأخیر در ارسال کالاها شود.
به گفته خاچاطوریان، شرکتها از حالا به فکر تقویت روال واردات خود هستند و سوابق ممیزی کارخانهها را بررسی میکنند یا از اینترنت اشیاء برای رهگیری مبدأ کالاها بهره میگیرند.
او افزود: «اگر مقابله با ترانشیپ دوباره به یک اولویت سیاسی تبدیل شود، فقط چین نیست که تحت تأثیر قرار میگیرد، بلکه کل نظام واردات با اثرات موجی آن مواجه خواهد شد.»
به گزارش دفتر نماینده تجاری آمریکا، ویتنام در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۳۷ میلیارد دلار کالا به آمریکا صادر کرده که نسبت به سال ۲۰۲۳ بیش از ۱۹ درصد افزایش داشته است.
