اتاوا ممکن است با تلاش برای ایجاد یک «شراکت راهبردی» با چین، ناخواسته وارد یک تله شود؛ زیرا پکن در حال از دست دادن تأمینکنندگان انرژی مانند ونزوئلا تحت کنترل ایالات متحده است و میتواند کانادا را برای دسترسی به منابع، به مدار خود بکشاند و از متحدانش دور کند. این هشدار را شِنگ شوئه، تحلیلگر باسابقه چین، مطرح کرده است.
مارک کارنی، نخستوزیر کانادا، گفته است دولت او در پی یک «شراکت راهبردی» با پکن است. همزمان او و چند تن از وزیران کابینهاش در جریان سفر به پکن با مقامهای چینی دیدار کردهاند تا روابط نزدیکتری میان دو کشور ایجاد شود.
شنگ، روزنامهنگار ساکن تورنتو و فعال دموکراسیخواه، به اپک تایمز گفت که کانادا با ورود به توافقهای کلیدی با حزب کمونیست چین «ممکن است در حال افتادن به یک تله راهبردی کاملاً قابل مشاهده باشد.»
او گفت: «در حال حاضر، حزب کمونیست چین بهطور همزمان در حال از دست دادن چندین ستون کلیدی انرژی و سیاسی است.»
شنگ افزود با توجه به بیثباتی حکومت ونزوئلا پس از رویدادهای اخیر مرتبط با ایالات متحده و نیز «آشوب شدید داخلی» حکومت ایران، پکن «بهشدت نیازمند یافتن منابع تازه انرژی و مواد خامی است که هزینه سیاسی پایینی داشته باشند، از نظر منابع باثبات باشند و بتوان آنها را در قالب ‘همکاری عادی’ ارائه کرد.»
او گفت ذخایر عظیم کانادا از انرژی، مواد غذایی و مواد معدنی حیاتی دقیقاً همین شرایط را فراهم میکند و افزود کانادا همچنین «بهدلیل میراثی از خودمهارگری اخلاقی و روایتهای جهانگرایانه، از نظر سیاسی محدود شده است»؛ موضوعی که باعث میشود بهراحتی بتوان کانادا را یک «شریک همکاری عقلانی» معرفی کرد.
شنگ میگوید کانادا با تعمیق روابط خود با حزب کمونیست چین، بهویژه در مقطعی که ایالات متحده در تلاش است نفوذ این حزب را از نیمکره غربی بیرون براند ـ همانگونه که در ونزوئلا انجام داد ـ در معرض تضعیف همکاری با متحدانش قرار میگیرد.
به گفته شنگ، ونزوئلا «تا حد زیادی از نظر اقتصادی قابل دوام باقی ماند، زیرا رژیم کمونیستی چین بخش عمده صادرات نفت این کشور را خریداری میکرد و حمایت مالی و سیاسی حیاتی در اختیارش میگذاشت.» در همین حال، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، گفته است دولت ایالات متحده نگران آن بوده که ونزوئلا به یک «پایگاه عملیاتی» برای کشورهایی مانند ایران، روسیه یا چین تبدیل شود.
شنگ گفت اگر کانادا به تأمینکننده جایگزین انرژی و منابع برای حزب کمونیست چین تبدیل شود، «بهصورت منفعلانه به درون شبکه تخصیص منابع این حزب کشیده خواهد شد» و اعتماد راهبردی خود با متحدانش را آسیب خواهد زد. او افزود این وضعیت میتواند اعتبار کانادا را در چارچوب ائتلاف پنج چشم و سامانه دفاعی آمریکای شمالی تضعیف کند.
شنگ همچنین گفت مشکل سفر مارک کارنی به چین، اصل تعامل او با پکن نیست؛ بلکه نحوه چارچوببندی این رابطه و انتخاب واژگان او «در یک بزنگاه تاریخی حساس» است.
او گفت: «این عملگرایی نیست؛ بلکه یک عقبگرد راهبردی خطرناک است.»
تغییر در واژگان
واژههایی که مارک کارنی برای توصیف رابطه اتاوا با پکن بهکار میبرد، نسبت به پیش از انتخابات تغییر کرده است؛ زمانی که او چین را «بزرگترین تهدید امنیتی» کانادا میدانست، اما اکنون میگوید کانادا وارد «دوران تازهای از روابط با چین» و یک «شراکت راهبردی» میشود. او همچنین در پکن گفت معتقد است پیشرفتی که کانادا و چین در این شراکت داشتهاند «ما را برای نظم نوین جهانی بهخوبی آماده میکند.»
این اظهارات با انتقاد محافظهکاران و ناظران چین روبهرو شده است. پیر پالیو، رهبر حزب محافظهکار، گفت دولت فدرال باید توضیح دهد چگونه لحنش درباره چین تا این اندازه تغییر کرده است؛ در حالی که شوو ماجومدار، نماینده محافظهکار، گفت کانادا «جایی در ‘نظم نوین جهانی’ پکن ندارد.»
شنگ گفت بهکار بردن چنین اصطلاحاتی در پکن، بهمنزله «تقابل جدی» با ارزشها و اهداف راهبردی جهان غرب است.
او گفت: «حزب کمونیست چین دولتی نیست که در حال بهبود کارنامه حقوق بشری خود باشد، به قواعد بینالمللی پایبند بماند یا تهدیدهای خارجی را کاهش دهد؛ بلکه یک رژیم اقتدارگراست که بهطور نظاممند آزادی، حقوق بشر و نظم بینالمللی را نابود میکند و همچنان مرتکب جنایتهای متعدد علیه بشریت میشود.»
مهمت توختی، مدیر اجرایی پروژه دفاع از حقوق اویغورها در کانادا، نیز درباره بهکارگیری این واژگان از سوی کارنی اظهار نظر کرد و گفت «چین شریک راهبردی ما نیست و نمیتواند باشد.»
او در پستی در شبکه ایکس در ۱۶ ژانویه نوشت: «ما کاناداییها نمیتوانیم در چارچوب ‘نظم نوین جهانی’ در همان مدار چین قرار بگیریم.»
توختی پیش از این سفر نیز در پستی در ۱۳ ژانویه گفته بود دولت کارنی باید با «واقعگرایی هوشیارانه» به سفر چین نزدیک شود و اطمینان حاصل کند که تعامل با پکن محتاطانه، محافظهکارانه و بر پایه درک روشن از اهداف بلندمدت چین باشد.
او نوشت: «رویکرد پکن به روابط بینالملل معاملهمحور و فرصتطلبانه است و بر اساس مزیت ادراکشده هدایت میشود، نه اعتماد متقابل.»
نمایندگان محافظهکار همچنین از نحوه تبلیغ این سفر از سوی اتاوا انتقاد کردهاند؛ از جمله تولید ویدئوهایی با موسیقی نمایشی و انتشار آنها در شبکههای اجتماعی دولت.
شنگ گفت این نوع تبلیغ، نشاندهنده «ذهنیت تکنوکراتیک جهانگرایانه معمول» است. او افزود اگرچه گفتوگوهایی درباره افزایش «ارتباط، عملگرایی، همکاری اقلیمی و ثبات اقتصادی» میان دو کشور مطرح شده، اما در عین حال از پرداختن به موضوعاتی مانند «دیپلماسی گروگانگیری، مداخله در انتخابات، سرکوب فراملی و نفوذ بلندمدتی که حزب کمونیست چین علیه کانادا انجام داده است» پرهیز شده است.
توافقها و قراردادها
شنگ گفت سفر چین «تقریباً هیچ دستاوردی با قطعیت راهبردی برای کانادا در سطح ماهوی نداشته است» و در عوض، این سفر بازدهیهایی برای حزب کمونیست چین به همراه داشته که «بهمراتب فراتر از هزینههای مذاکره آن» بوده است.
اتاوا در ۱۶ ژانویه اعلام کرد که کانادا تعرفه واردات خودروهای برقی چینی را از عوارض ۱۰۰ درصدی به ۶٫۱ درصد کاهش میدهد؛ آن هم برای حداکثر ۴۹ هزار دستگاه. در چارچوب این توافق، دفتر نخستوزیری اعلام کرد انتظار میرود چین تعرفه واردات کانولای کانادایی را از ۸۵ درصد به ۱۵ درصد کاهش دهد؛ اقدامی که قرار است از اول مارس «دستکم تا پایان امسال» ادامه داشته باشد.
داگ فورد، نخستوزیر استان انتاریو، واکنش منفی به این توافق میان اتاوا و پکن نشان داد و گفت چین اکنون در بازار کانادا «جای پا» پیدا میکند. پیر پالیو نیز گفت «هیچ تضمینی وجود ندارد که تعرفههای کانولا و دیگر کالاهای کانادایی بهطور دائمی، فوری یا کامل حذف شوند.»
انجمن خودروسازان جهانی کانادا نیز در بیانیهای در ۱۶ ژانویه اعلام کرد اعضای این انجمن «نگران هستند که این اعلامیه تنها یک عامل دیگر عدمقطعیت را به محیطی که از پیش برای صنعت خودرو بسیار نامطمئن است، اضافه کند.»
در همین حال، اسکات مو، نخستوزیر استان ساسکاچوان که استانش بهشدت از تعرفههای چین بر کانولا آسیب دیده، از این توافق استقبال کرد و آن را «نشانهای بسیار مثبت» دانست که میتواند حجم تجارت موجود را احیا کرده و مسیرهای تازهای برای فرصتهای بیشتر برای کاناداییها باز کند.
اتاوا همچنین دستکم هشت توافق دیگر با پکن در حوزههای «انرژی، مقابله با جرم، ساختوساز مدرن با چوب، فرهنگ، و ایمنی غذایی و سلامت گیاهان و دامها» امضا کرده است. دفتر نخستوزیری اعلام کرد این توافقها و معاملات در چارچوب «یک شراکت راهبردی جدید» میان دو کشور انجام شدهاند.
شنگ گفت «پیشرفت» این سفر نه در توافقها، امتیازدهیها یا تعهدات مشخص، بلکه در «زبان، ژستها و صورتبندی سیاسی» بازتاب یافته است. او افزود کاهش شدید تعرفه خودروهای برقی چینی و نیت برای تأمین انرژی چین، «دقیقاً همان منابعی هستند که حزب کمونیست چین در شرایط کنونی بینالمللی خود بیش از هر چیز به آنها نیاز دارد.»
