منابع صنعتی و تحلیلگران مستقر در چین میگویند پکن همچنان نفت خام ایران را از مسیرهای جایگزین دریافت میکند؛ مسیرهایی که بهگونهای طراحی شدهاند تا تنگه هرمز را دور بزنند. این تنگه یکی از مهمترین گذرگاههای انرژی جهان است و با تشدید جنگ در ایران در معرض خطر بسته شدن قرار دارد.
به گفته این منابع که به دلیل نگرانی از پیامدهای احتمالی بهصورت ناشناس با اپک تایمز گفتوگو کردهاند، یکی از مهمترین این مسیرها به بندر جاسک در جنوبشرقی ایران مربوط میشود. این بندر که خارج از تنگه هرمز قرار دارد، به نفتکشها اجازه میدهد نفت خام را مستقیماً در خلیج عمان بارگیری کنند؛ بدون آنکه از گذرگاه باریک و پرتنش هرمز عبور کنند.
یک منبع آگاه از تجارت نفت میان چین و ایران گفت از زمان آغاز جنگ، ارسال نفت ایران به بنادر شاندونگ و ژجیانگ در چین تقریباً بدون اختلال ادامه داشته است.
او گفت: «از زمان شروع جنگ، نفت خام ایران تقریباً بهطور عادی به این بنادر میرسد.» به گفته این منبع، ادامه جریان نفت نتیجه برنامهریزی قبلی میان تهران و پکن بوده است.
او افزود: «پیش از آغاز جنگ، پکن با مقامهای ارشد ایران درباره چگونگی انتقال نفت به چین در صورت تشدید بحران به تفاهم رسیده بود. بخش بزرگی از نفت صادراتی ایران در نهایت به بازار چین میرود.»
این منبع همچنین گفت که اندکی پیش از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به جمهوری اسلامی، نهادهای تجاری چین دستورالعملی داخلی صادر کردند که در آن دو سناریو در نظر گرفته شده بود: قطع کامل نفت ایران یا افزایش واردات نفت روسیه در شرایط اضطراری.
بندر جاسک؛ گره تازه صادرات نفت
به گفته منابع صنعتی، بندر جاسک اکنون به یکی از نقاط کلیدی برای حفظ صادرات نفت ایران در دوران جنگ تبدیل شده است. موقعیت این بندر در خارج از تنگه هرمز باعث میشود نفتکشها بدون عبور از این گذرگاه مستقیماً وارد خلیج عمان شوند.
پلتفرم تحقیقاتی Global Markets Investor نیز اعلام کرده است که صادرات نفت ایران از زمان آغاز جنگ به طور متوسط به حدود ۲.۱ میلیون بشکه در روز رسیده است؛ رقمی که اندکی بیشتر از حدود ۲ میلیون بشکه در روز پیش از آغاز درگیریها است.
به گفته منابع، بخش قابل توجهی از این نفت از مسیرهای جایگزین از جمله جاسک راهی چین میشود.
یک منبع صنعتی گفت در شرایطی که قیمت جهانی انرژی در حال افزایش است و بسیاری از نفتکشها از حضور در منطقه خودداری میکنند، کشتیهای مرتبط با آنچه «ناوگان سایه چین» نامیده میشود همچنان بهطور فعال در خلیج عمان فعالیت دارند.
حمایت اقتصادی چین از جمهوری اسلامی؟
برخی تحلیلگران معتقدند ادامه خرید نفت ایران توسط چین پیامدهای ژئوپلیتیکی مهمی دارد.
یک پژوهشگر بازنشسته چینی در حوزه سیاست خارجی که در بلژیک اقامت دارد، گفت این خریدها میتواند در شرایط جنگی به جمهوری اسلامی کمک اقتصادی حیاتی برساند.
او گفت: «نفتی که به چین میرود عملاً به حمایت مالی از حکومت ایران در دوران جنگ تبدیل میشود.»
به گفته این پژوهشگر، در حالی که جامعه بینالمللی تلاش میکند از گسترش درگیریها جلوگیری کند، پکن با استفاده از مسیرهایی مانند جاسک به جریان مالی جمهوری اسلامی کمک میکند.
او همچنین افزود چین ممکن است به دنبال خرید نفت ارزانتر و افزایش ذخایر راهبردی انرژی خود در زمانی باشد که تنشهای منطقهای باعث افزایش قیمتها شده است.
خط لوله راهبردی ایران و چین
منابع نزدیک به دستگاه دیپلماسی چین میگویند حزب کمونیست چین از چند سال پیش در حال آمادهسازی مسیر جایگزین انتقال نفت ایران بوده است.
در همین راستا، چین از ساخت خط لولهای حدود هزار کیلومتری میان مرکز نفتی گوره در داخل ایران و پایانه نفتی جاسک در خلیج عمان حمایت کرده است. این خط لوله امکان انتقال نفت ایران بدون عبور از تنگه هرمز را فراهم میکند.
یک منبع آگاه گفت: «اکنون حجم زیادی از نفت خام از مسیر خلیج عمان بارگیری میشود و بدون عبور از تنگه هرمز به آسیا ارسال میشود.»
او افزود: «این دقیقاً همان مسیر پشتی در زمان جنگ است که حزب کمونیست چین برای مقابله با تحریمهای شدید و بحرانهای احتمالی در نظر گرفته بود.»
به گفته این منبع، این پروژه بخشی از توافق همکاری ۲۵ ساله ایران و چین است که در سال ۲۰۲۱ امضا شد.
