منابع داخلی اپک تایمز در چین میگویند پکن همزمان با افزایش تنشها در ایران، برنامهریزیهای امنیتی داخلی و سناریوهای تخلیه را تشدید کرده است؛ اما در عرصه عمومی، برای حفظ دیپلماسی منطقهای، خطرها را کماهمیت جلوه میدهد.
با بالا گرفتن تنشها پیرامون ایران، حزب کمونیست چین بهطور بیسروصدا ارزیابیهای داخلی خود از امنیت خاورمیانه را ارتقا داده است؛ اما به گفته منابعی در چین که به شرط ناشناسماندن با اپک تایمز گفتوگو کردهاند، پکن از صدور هشدارهای علنی که میتواند دیپلماسی منطقهایاش را مختل کند، پرهیز میکند.
یکی از منابع در وزارت امور خارجه چین به اپک تایمز گفت مقامهای ارشد اخیراً بررسیهای محرمانهای درباره وضعیت امنیتی ایران و مناطق همسایه انجام دادهاند. نهادهای دیپلماتیک و امنیتی چین تحولات را بهدقت زیر نظر دارند، بهویژه خطر سرایت بیثباتی فراتر از مرزهای ایران؛ این ارزیابیها علنی نشده است.
طبق اطلاعات رسیده به اپک تایمز فارسی طی هفته گذشته چینیهای بسیاری از طریق پرواز از ایران خارج شدهاند و خروجشان نسبت به ایرانیها در اولویت قرار میگرفت.
افزایش سطح پایش در حالی رخ میدهد که علاوه بر اعتراضهای گسترده در داخل ایران، در سطح منطقهای، درگیریهای مرتبط با نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی به چندین نقطه حساس گسترش یافته است؛ از جمله جنوب لبنان، بخشهایی از سوریه و مسیرهای حیاتی کشتیرانی در دریای سرخ. ایالات متحده و متحدانش حضور نظامی مستمری در منطقه حفظ کردهاند و چند دولت نیز درباره خطرات امنیتی به شهروندان خود هشدار دادهاند.
بازنگری در حضور نیروهای چین در ایران
برای پکن، موضوع بسیار حساس است. چین نیرو و کارکنانی در ایران و کشورهای پیرامونی دارد، پروژههای بلندمدت همکاری انرژی در جریان است و مسیرهای حیاتی کشتیرانی ممکن است در صورت گسترش درگیری مختل شوند. به گفته منبع وزارت خارجه چین، این عوامل اکنون وارد برنامهریزیهای سطحبالای اضطراری شدهاند.
این منبع گفت: «بازبینی داخلی بر چند پرسش کلیدی متمرکز بوده است—اینکه آیا چین باید در شرایط کنونی به خرید نفت ایران ادامه دهد؛ آیا پروژههای تأمین مالیشده از سوی چین در داخل ایران میتوانند فعال بمانند؛ و اگر وضعیت بهسرعت وخیم شد، برنامههای تخلیه یا تعطیلی چگونه اجرا میشود.»
او افزود که به سفارتخانهها و کنسولگریهای چین در سراسر خاورمیانه دستور داده شده بسامد گزارشهای امنیتی را افزایش دهند و پایش مداوم تحولات محلی را حفظ کنند. همزمان، مقامها در حال بررسی جزئیات برنامههای تخلیه برای دیپلماتهای چینی و مدیران شرکتهای دولتی چینی فعال در ایران هستند.
به گفته منبعی دیگر در دستگاه دیپلماسی چین، برخی نهادهای چینی که در ایران و کشورهای همسایه درگیر هستند، از هماکنون مأمور بازبینی ریسکهای مربوط به کارکنان خارج از کشور شدهاند. گزارش شده که به برخی دیپلماتها و نیروهای اعزامی دولت چین در ایران از سوی وزارت خارجه و سفارتها گفته شده «برای تخلیه احتمالی آماده باشند» و بعضی پروژههای مورد حمایت چین موقتاً متوقف شده است.
شرکتهایی که در عملیات مرتبط با ایران نقش دارند نیز بهطور بیسروصدا برنامههای جابهجایی کارکنان و محلهای اقامت را تعدیل کرده و نشستهای داخلی ایمنی را افزایش دادهاند. به گفته منابع، هیچیک از این اقدامات بهصورت عمومی اعلام نشده است.
هشدار داخلی بالا، احتیاط در بیرون
یانگ یونگمینگ، نام مستعاری برای فردی آشنا با سازوکارهای درونی دستگاه دیپلماسی چین، به اپک تایمز گفت ارزیابی داخلی کنونی پکن وضعیت ایران را «پرریسکِ روبهافزایش؛ اما نامناسب برای طبقهبندی عمومی» میداند.
او گفت: «از یک سو، نهادهای مرتبط به وضعیت هشدار بالاتری رفتهاند و برنامهریزیهای اضطراری و هماهنگی منابع را جلو بردهاند؛ اما از سوی دیگر، بهطور حسابشده از صدور هشدارهای صریح در بیرون پرهیز میشود تا جایگاه دیپلماتیک، همکاریهای انرژی و روابط سیاسی موجود چین در خاورمیانه آسیب نبیند.»
به گفته یانگ، پیامرسانی رسمی بهطور پیوسته شدت وضعیت را کماهمیت نشان داده و از برجستهکردن فشارهای نظامی آمریکا و اسرائیل بر ایران خودداری کرده است. او افزود حزب کمونیست چین بهندرت بهطور علنی درباره استقرارهای نظامی آمریکا در منطقه اظهارنظر میکند—تغییراتی که بسیاری از ناظران بینالمللی آنها را آمادگی برای درگیری احتمالی تفسیر میکنند.
این احتیاط علنی در ۱۳ ژانویه نیز دیده شد؛ زمانی که یک خبرنگار خارجی از وزارت خارجه چین پرسید آیا پس از درخواست چند کشور از اتباعشان برای ترک ایران، چین هشدار سفر صادر خواهد کرد یا نه. مائو نینگ، سخنگوی وزارت خارجه، پاسخ مستقیمی نداد و فقط گفت چین «تحولات را از نزدیک دنبال میکند و برای حفاظت از ایمنی شهروندان چینی اقدامات لازم را انجام خواهد داد»؛ بدون آنکه روشن کند توصیههای سفر تغییر میکند یا نه.
محاسبه سیاسی بهجای هشدار عمومی به مردم چین
کوان، پژوهشگر روابط آمریکا و چین که بهدلیل ملاحظات امنیتی فقط نام خانوادگیاش را آوردهایم، گفت این رویکرد الگوی آشنایی در مدیریت ریسکهای امنیتی برونمرزی از سوی پکن است.
او گفت: «اینکه مقامها هشدار عمومی سفر صادر کنند یا نه، صرفاً به سطح خطر وابسته نیست؛ بلکه به ارزیابی رهبران از پیامدهای دیپلماتیک و سیاسی بستگی دارد. در این منطق، شهروندان عادی مخاطب اصلی داشتن اطلاعات ریسک نیستند.»
به نظر او، وجود تدارکات اضطراری داخلی خود اعترافی ضمنی است به اینکه وضعیت با عدمقطعیت واقعی همراه است.
او گفت: «وقتی برنامههای اضطراری در داخل فعال میشود؛ اما در بحث عمومی از آن پرهیز میشود، معمولاً یعنی ارزیابی ریسک آغاز شده و اطلاعات عمداً بهتأخیر افتاده یا گزینشی پنهان میشود.»
کوان استدلال کرد که حزب کمونیست چین کنترل داخلی و جبران پس از بحران را ترجیح میدهد؛ نه شفافیت زودهنگامی که به شهروندان اجازه دهد خودشان قضاوت کنند و از خطر دوری کنند.
او گفت: «در این چارچوب، منافع حزب همیشه در اولویت است و مردم عادی بهطور منفعل بار ریسکها را تحمل میکنند.»
او خویشتنداری کنونی درباره ایران را با صدور سریع هشدارهای سفر علیه ژاپن در نوامبر سال گذشته مقایسه کرد؛ زمانی که اظهارات سانائه تاکائیچی، نخستوزیر ژاپن، درباره تایوان بهشدت روابط دوجانبه را متشنج کرد.
