مجمع نظامی-سیاسی سالانه پکن بیش از آنکه بهواسطه محتوای سخنرانیها خبرساز شود، بهدلیل غیبت برخی از افراد مورد توجه قرار گرفت.
زمانی که تصاویر «مجمع نظامی-سیاسی پایتخت» در روز ۵ فوریه در رسانههای دولتی چین منتشر شدند، تنها هفت سپهبد و سیزده سرلشکر در بین آنها حضور داشتند و خبری از فرماندهان ارشد نبود.
تحلیلگرانی که امور مربوط به نخبگان حزب کمونیست چین را دنبال میکنند، غیبت فرماندهان ارشد را مهم و معنادار میدانند.
در قیاس با سالهای گذشته که دستکم یک فرمانده ارشد در این مجمع مهم شرکت میکرد، نشست سال ۲۰۲۶ نشان میدهد که پاکسازی مداوم فرماندهان ارشد موجب خالیشدن سطوح عالی ارتش شده و به قول ناظران با ایجاد «خلأ قدرت در سطح رهبری» همراه بوده است.
تفاوت مجمع امسال با سالهای قبل آشکار است.
در سال ۲۰۲۴، دریاسالار میائو هوآ، فرمانده نیروی دریایی ارتش آزادیبخش خلق و رئیس اداره کار سیاسی کمیسیون مرکزی نظامی، به همراه هفت سپهبد در مجمع حاضر شد. در سال ۲۰۲۵، هه هونگجون، فرمانده ارتش آزادیبخش خلق و معاون اداره کار سیاسی، به همراه چهار سپهبد در مجمع حضور پیدا کرد.
هردو نفر پاکسازی و برکنار شدهاند.
میائو در ژوئیه ۲۰۲۴ از سمت خود برکنار و هه در اکتبر ۲۰۲۵ از حزب و ارتش اخراج شد.
سایر افسران ارشد که در مجمعهای قبلی شرکت کرده بودند، از انظار عمومی ناپدید شده و یا تحت بازجویی قرار گرفتهاند. از بین هفت سپهبد حاضر در مجمع سال ۲۰۲۴، ژانگ فنگژونگ، کمیسر سیاسی وقت نیروی موشکی ارتش آزادیبخش خلق، برکنار شده است. دو نفر دیگر هم در اوایل سال ۲۰۲۶ در نشست مبارزه با فساد غایب بودند که باعث شد گمانهزنیهایی درباره وضعیت آنها صورت بگیرد.
دو نفر از چهار سپهبد حاضر در مجمع سال ۲۰۲۵ در مجمع امسال غایب بودند و وضعیتشان مشخص نیست.
در سه سال گذشته تنها جی دوئو، معاون کمیسر سیاسی نیروی هوایی ارتش آزادیبخش خلق، همیشه در مجمع حضور داشته و دیگران بهواسطه تحقیقات جاری غایب بودهاند.
این الگو از مناقشه قدرت در رأس ارتش چین حکایت دارد که به دنبال برگزاری کنگره بیستم حزب کمونیست در سال ۲۰۲۲ آغاز شد. از آن زمان دستکم پانزده فرمانده ارشد بهطور علنی تحت بازجویی قرار گرفته و حدود بیست فرمانده دیگر از انظار عمومی ناپدید شدهاند. تنها چهار فرمانده ارشد همچنان مشغول خدمت هستند که از جمله میتوان به ژانگ شنگمین، معاون کمیسیون مرکزی نظامی، و دونگ جون، وزیر دفاع چین، اشاره کرد.
در حکومتی که ثبات و سلسلهمراتب را سنگبنای خود میداند، ریزش در سطوح عالی ارتش غیرعادی تلقی میشود.
یکی از نقاطی که بیشترین آسیب را دیده است، نیروی موشکی ارتش آزادیبخش خلق است که مسئولیت زرادخانه موشکی متعارف و هستهای چین را برعهده دارد.
از زمان آغاز تحقیقات در نیروی موشکی و اداره کل تسلیحات سابق در اواسط سال ۲۰۲۳، سه فرمانده متوالی این نیرو تحت بازجویی قرار گرفتهاند. لی شانگفو و وی فنگه، دو وزیر دفاع قبلی، هم پاکسازی شدند. گفتنی است که هردو با بخش تدارکات ارتش در ارتباط بودند.
یکی از هفت سپهبد حاضر در مجمع ۵ فوریه ۲۰۲۶ دینگ شینگنونگ، معاون کمیسر سیاسی نیروی موشکی، بود که مسیر ترقی او توجه همه را به خود جلب کرده است.
او دو سال پیاپی در مجمع شرکت کرد، اما دو مرتبه از ترفیع درجه در کمیته مرکزی محروم ماند و در نشستهای مهم حزب غیبت کرد که باعث شد گمانهزنیهایی در رابطه با وضعیت او صورت بگیرد.
دینگ پیشتر در اداره کل تسلیحات خدمت میکرد و در سال ۲۰۲۴ به نیروی موشکی انتقال یافت؛ بخشی که جزو حساسترین حوزههای سیاسی ارتش به شمار میرود.
«سیاست حضور در انظار عمومی»
شی جینپینگ، رهبر چین، یک روز بعد از برگزاری مجمع در برنامه سال نو قمری برای نیروهای بازنشسته ارتش شرکت کرد. پوشش تلویزیون دولتی حاکی از آن بود که گروهی بهمراتب کوچکتر از سالهای قبلی در کنار شی حضور داشتند و تنها ژانگ شنگمین، عضو فعلی کمیسیون مرکزی نظامی، در کنار او دیده میشد.
شکل برنامه سال نو قمری هم تغییر کرده بود: بهجای میزگرد سنتی، که جایگاه افراد نشانه قدرت و نفوذ آنها بود، حاضران بدون ترتیب خاصی در سالن آمفیتئاتر نشسته بودند.
شن مینگشی، پژوهشگر مؤسسه تحقیقات دفاع و امنیت ملی تایوان، به اپک تایمز گفت: «این تغییر احتمالاً برای کتمان غیبت فرماندهان و جلوگیری از گمانهزنی درباره جابهجایی نیروها صورت گرفته است.»
رسانه دولتی چین تأکید کرد که رفقای کهنهکار به اتفاق آرا از شی بهعنوان رئیس کمیسیون مرکزی نظامی حمایت میکنند.
اما شن معتقد است که این تأکید از نگرانی حزب حکایت دارد.
او گفت: «دستگاه تبلیغاتی حزب کمونیست بهنحوی عمل میکند که کمبودها وارونه جلوه داده میشوند. تأکید فراوان بر وفاداری از وجود دیدگاههای متفاوت در ارتش حکایت دارد.»
تانگ جینگیوان، تحلیلگر امور جاری چین در آمریکا، با تحلیل «سیاست حضور در انظار عمومی» در حزب کمونیست به اپک تایمز گفت که حضور علنی در نظام سیاسی پیچیده چین بهمنزله حضور در حلقه قدرت است.
تانگ گفت: «حضور مقامات ارشد در انظار عمومی حامل یک پیام است. شی در موقعیت حساسی قرار دارد. بعضیها از انتصابات او ناراضی هستند. برخی از اعضای حزب به دنبال برکناری فرماندهان ارشد به این نتیجه رسیدند که شی رویههای مرسوم را نادیده گرفته و مخالفت دیگران را برانگیخته است.»
به گفته تانگ، شی در این شرایط بیش از گذشته به برنامههای تشریفاتی کنترلشده تکیه میکند تا اقتدار خود را به رخ بکشد.
زنجیره توخالی فرماندهی
مشکل اصلی ممکن است ساختاری باشد.
از مجموع هفت کرسی فرماندهی کمیسیون مرکزی نظامی، که فرماندهی عالی ارتش را برعهده دارد، پنج کرسی خالی شده است. دهها سمت مهم دیگر هم خالی مانده یا با انتصابات موقت پر شدهاند.
شن میگوید تعداد سپهبدهای واجد شرایط که شایسته ترفیع در دریافت درجه فرماندهی باشند، انگشتشمار است. ترفیع در سطح گسترده در کوتاهمدت بعید به نظر میرسد. از اینرو، بسیاری از سمتهای کلیدی خالی میمانند.
سیاستهای جناحی هم وضعیت را پیچیدهتر میکنند. پایگاه قدرت پیشین شی در بین نیروهای نظامی، که به گروه سیویکم سابق ارتش تعلق داشت، بهواسطه تحقیقات جاری تضعیف شده و شبکه جدید وفاداران او هنوز ثبات لازم را ندارد.
تانگ گفت: «مهمترین بخشهایی که باید به آنها توجه کنیم، فرماندهی جبهه شرقی و فرماندهی جبهه مرکزی هستند که بهترتیب مسئولیت تایوان و دفاع از پکن را برعهده دارند.»
تانگ گفت: «اینکه چه کسانی به درجه فرماندهی ارشد میرسند و پیشینه جناحیشان چیست، حامل پیامهای مهمی است. مسیر ورود به کمیسیون مرکزی نظامی از راه ترفیع و دریافت درجه فرماندهی ارشد میگذرد.»
مسئله صرفاً جابهجایی نیروهای درونحزبی نیست. قدرت تام در نظام سیاسی حزب کمونیست بر کنترل ارتش استوار است. شی بارها بر «رهبری مطلق» حزب بر ارتش و بهویژه ریاست کمیسیون مرکزی نظامی تأکید کرده است؛ نهادی که قدرت او را پابرجا نگهمیدارد.
تحلیلگران میگویند فرماندهان جبهههای عملیاتی یا رؤسای نیروها از پاکسازیهای اخیر شی بهطور علنی حمایت نکردهاند. از این گذشته، منابع داخلی گزارش دادهاند که نیروهای پاییندستی ارتش از برخی از دستورات کمیسیون مرکزی نظامی سرپیچی کردهاند.
تانگ گفت: «اگر دستورات کمیسیون مرکزی در جبهههای عملیاتی نادیده گرفته شوند، میتوان گفت که کنترل شی بر ارتش همچنان محل مناقشه خواهد بود.»
او افزود: «قدرت رهبر عالیرتبه در ساختار سیاسی حزب کمونیست به کنترل اسلحه متکی است. اگر این کنترل کمرنگ شود، یعنی بنیان اقتدار رهبر به چالش کشیده شده است.»
مایکل ژوآنگ از نویسندگان اپک تایمز است که درباره موضوعات مرتبط با چین مطلب مینویسد.
