ابولا از بسیاری جهات با کووید-۱۹ تفاوت دارد.
ابولا هرچند سال یکبار بهشکل کشندهای شیوع پیدا میکند و به تیتر اول رسانههای جهان تبدیل میشود.
این ویروس نرخ مرگومیر بالایی دارد، اما خیلیها نمیدانند که بیشتر در آفریقا شیوع پیدا میکند و هرگز بهطور گسترده در سایر نقاط جهان گسترش نیافته است. اما چرا؟
سرایتپذیری پایین
دکتر جان شیفلین، رئیس بخش بیماریهای عفونی کودکان در دانشکده پزشکی دانشگاه تولین، به اپک تایمز گفت: «تمام گونههای بیماریزای این ویروس در آفریقا یافت میشوند.»
شیفلین گفت: «تا جایی که اطلاع داریم، بعید است این ویروسها در آینده از آفریقا خارج شود، مگر آنکه در حجم وسیعتر و بهطور مکرر شیوع پیدا کند.»
ابولا از ویروسهای موجود در خفاشها نشأت گرفته است. دانشمندان خصوصیات ژنتیکی ویروس ابولا را در خفاشهای بومی آفریقا شناسایی کردهاند.
برخلاف کووید-۱۹ و آنفلوآنزا، ویروس ابولا از طریق ذرات معلق در هوا به دیگران سرایت پیدا نمیکند و فقط از راه تماس مستقیم انسانی و تماس با مایعات بدن از جمله استفراغ، بزاق، خون و لباسهای آلوده منتقل میشود.
از اینرو، شیوع این ویروس عمدتاً به کادر درمان و افرادی محدود میشود که با بیماران تماس نزدیک داشتهاند. عموم مردم کمتر به این ویروس مبتلا میشوند.
شیوع ابولا اغلب در مناطق روستایی رخ میدهد و مردم محلی بهواسطه مصرف گوشت حیوانات وحشی، مراقبت از بیماران یا خاکسپاری مردگان آلوده میشوند.
دکتر جان سینات، مدیر پزشکی بخش سلامت جهانی در بیمارستان عمومی تمپا، به اپک تایمز گفت: «من به آن منطقه سفر کردهام. مردم آنجا بهشدت فقیر هستند.»
سینات گفت: «خانمها صبح زود از خانه بیرون میروند و لاشه حیوانات مرده را برای خوردن گوشت آنها جمعآوری میکنند؛ چیزی که به آن گوشت شکار میگویند.» دکتر جورج سی. بنجامین، مدیرعامل انجمن سلامت عمومی آمریکا، گفت: «احتمال شیوع گسترده ابولا در آمریکا بسیار ناچیز است، اما این احتمال وجود دارد که دستکم یک مورد داشته باشیم.»
همان یک مورد هم جدی است
برخلاف کووید-۱۹ که با علائم خفیف یا متوسط همراه است یا شاید حتی فاقد علامت باشد، ابولا بهشدت تهاجمی است.
دکتر جنیفر سروانگا، ایمنیشناس و معاون پژوهشی مؤسسه تحقیقات ویروس اوگاندا، به اپک تایمز گفت: «شناسایی همان یک مورد برای اعلام شیوع ابولا کفایت میکند.»
نرخ مرگومیر ابولا به ۹۰ درصد میرسد، از اینرو، افراد کمی زنده میمانند تا ایمنی خود را به نسل بعدی منتقل کنند. همچنین از آنجا که ابولا اغلب در روستاها شیوع پیدا میکند، شیوع جدید ممکن است در نقاطی رخ دهد که پیشتر هرگز درگیر این ویروس نبودهاند و مردم آنجا فاقد ایمنی جمعی هستند.
سینات گفت: «ابولا با سرخک یا آنفلوآنزا تفاوت دارد. این ویروس در بین انسانها زنده نمیماند، بلکه بهطور مرتب از حیوان به انسان منتقل میشود یا از طریق تماس با بیماران یا فوتیها گسترش مییابد و سپس ناپدید میشود.»
وقتی ابولا وارد بدن میشود، بهسرعت خود را در سلولهای ایمنی بازتولید میکند که واکنش شدید سیستم ایمنی را به دنبال دارد و منجر به طوفان سیتوکینی میشود.
سروانگا گفت: «ابولا با سایر بیماریهای ویروسی تفاوت دارد. این ویروس کل اندامها را درگیر میکند و باعث میشود تقریباً همه اندامها دچار خونریزی شوند.»
این ویروس بین رگهای خونی شکاف ایجاد میکند و باعث خونریزی داخلی و خارجی میشود.
سرایتپذیری آن پایین است، زیرا انسانها بهندرت با آن تماس پیدا میکنند. با اینحال، اگر کسی در معرض ویروس قرار بگیرد، بهآسانی مبتلا میشود.
بنجامین گفت: «ابولا مایعات بسیار زیادی ترشح میکند که باعث میشود افراد بهراحتی آلوده شوند. در آخرین شیوع گسترده ابولا در آمریکا هم افراد زیادی آلوده شدند.»
بنجامین گفت کادر درمان در حین مراقبت از بیماران آلوده نمیشوند، بلکه بعد از درآوردن تجهیزات محافظتی خود مبتلا میشوند.
کووید-۱۹ تنها از طریق یک ویروس (سارس کروناویروس دو) ایجاد میشود، اما انواع مختلفی از ویروسها میتوانند عامل ابولا باشند.
پس از شیوع شدید ابولا در فاصله سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۶، دانشمندان واکسنها و داروهای ضدویروسی مختلفی را برای این بیماری توسعه دادند؛ اما ویروسی که اینروزها عامل شیوع ابولا شده است، هنوز درمان یا واکسن خاصی ندارد.
بوندیبوگیوی مرموز
شیوع کنونی به گونه نادری از ویروس ابولا به نام «بوندیبوگیو» مربوط میشود. نام این ویروس از محل نخستین شیوع آن در سال ۲۰۰۷ گرفته شده است.
ویروس بوندیبوگیو از نظر ژنتیکی حدود ۳۰ درصد با دیگر ویروسهای ابولا تفاوت دارد و اطلاعات چندانی درباره آن در دسترس نیست. گونههای شایعتر در موشها شناسایی شدهاند، اما بوندیبوگیو تاکنون در حیوانات یافت نشده است.
شیفلین گفت: «بزرگترین نگرانی ما این است که شناختی از این ویروس نداریم. درباره علائم بالینی آن اطلاعات چندانی در دسترس نیست. این سومین شیوع بوندیبوگیو بهشمار میآید و پیش از این کمتر از ۲۰۰ مورد از آن شناسایی شده است.»
شیوع اخیر با دو ماه تأخیر شناسایی شد؛ وضعیتی مشابه دو شیوع قبلی بوندیبوگیو در سالهای ۲۰۰۷ و ۲۰۱۲ که شناسایی هردو بیش از یک ماه به طول انجامید.
وقتی ابولا در مناطقی شیوع پیدا میکند که پیشتر سابقه آلودگی نداشتهاند، ممکن است تشخیص آن هفتهها یا حتی ماهها به طول بیانجامد. ابولا در مناطقی که سابقه ابتلا به این بیماری را داشتهاند معمولاً سریعتر شناسایی میشود.
با اینحال، محل شیوع اخیر پیشتر یکی از کانونهای شیوع ابولا بوده است، اما مقامات محلی در روزهای ابتدایی تست بوندیبوگیو انجام ندادند و مبتلایان اولیه را از دست دادند.
سینات گفت علائم اولیه ابولا شبیه بیماریهای مختلف است که میتواند فرایند تشخیص را به تأخیر بیاندازد.
سینات گفت: «ابولا یک چهره پنهان دارد. علائم اولیه این بیماری مانند تب، درد عضلانی و استفراغ دقیقاً شبیه مالاریا، حصبه، مسمومیت غذایی یا عوارض بارداری هستند. زمانی که فرد متوجه بیماریاش میشود، ویروس به دیگران سرایت کرده است.»
غیرقابل پیشبینی
سروانگا، که زادگاهش اوگاندا با جمهوری دموکراتیک کنگو- محل آغاز شیوع اخیر- مرز مشترک دارد، میگوید مقامات اوگاندا هوشیار هستند.
سروانگا گفت: «جمهوری دموکراتیک کنگو در همسایگی اوگاندا قرار دارد. طبیعی است که نگران باشیم. معمولاً رفتوآمد زیادی بین دو کشور وجود دارد، اما مقرراتی برای کاهش تردد در مرز اعمال شده است.»
او افزود: «دو مورد تأییدشده داشتهایم که هردو از جمهوری دموکراتیک کنگو آمده بودند. اقداماتی انجام شده و تاکنون مورد جدیدی نداشتهایم.»
شیفلین گفت: «مشکل اصلی در مهار شیوع، تأمین منابع کافی است.»
اما در شرایطی که سازمان بهداشت جهانی به دلیل شیوع هانتاویروس تحت فشار قرار گرفته و با توقف کمکهای آژانس توسعه بینالمللی آمریکا دستوپنجه نرم میکند، روند شناسایی، ردیابی و مهار شیوع جدید تحت تأثیر قرار گرفته است.
متعاقب نگرانیهای اخیر درباره هانتاویروس که طی چند هفته گذشته ادامه داشته، حالا به نظر میرسد ابولا جدیدترین ویروسی باشد که توجه همه را به خود جلب کرده است. همیشه یک ویروس جدید درحال شیوع است.
بنجامین گفت واقعیت این است که جهان درحال تغییر است و قابل پیشبینی نیست.
او گفت: «انسانها در یک دنیای متغیر زندگی میکنند.»
