یک کارآزمایی بالینی بزرگ نشان داده که مصرف روغن ماهی در بیماران دیالیزی از وقوع حمله قلبی، سکته مغزی و مرگ جلوگیری میکند.
براساس مطالعه جدیدی که نشان میدهد روغن ماهی خطر عارضههای قلبیعروقی را تقریباً به نصف میرساند، مصرف روزانه یک مکمل ساده از هزاران مورد حمله قلبی و سکته مغزی در بیش از ۵۱۶ هزار بیمار دیالیزی در آمریکا جلوگیری کرده است.
کارآزمایی بالینی PISCES که نتایج آن در روز ۷ نوامبر در نشریه پزشکی نیو انگلند انتشار یافت، در ۲۶ مرکز کانادایی و استرالیایی انجام گرفته است. هزار و ۲۲۸ داوطلب بزرگسال به مدت سه سال و نیم در این کارآزمایی تحت دیالیز منظم قرار گرفتند که راهکار درمانی نارسایی حاد کلیوی است.
یافتههای این مطالعه از آن جهت اهمیت دارند که بیماران دیالیزی به شدت در معرض خطر عارضههای قلبیعروقی قرار دارند.
در بین بیمارانی که دیالیز میکنند، سکته مغزی شایعترین عارضه قلبیعروقی به شمار میآید که حدود ۲۶ درصد از بیماران را درگیر میکند. بیماریهای قلبی در رتبه بعدی قرار دارند.
دکتر کرولاین لم که از هوش مصنوعی و اسکنهای اولتراسوند برای مقابله با بیماریهای قلبی بهره میگیرد گفت: «اینکه یک کارآزمایی بزرگ و کنترلشده بعد از چند سال از کاهش ۵۰ درصدی حملات قلبیعروقی در بین داوطلبان پرخطر- با اثرات پایدار و بدون مشکلات ایمنی- خبر میدهد، پدیدهای نادر و بسیار مهم است.»
درمان: ۴ کپسول در روز
داوطلبان در این مطالعه بهصورت تصادفی در دو گروه قرار گرفتند: گروهی که کپسولهای روغن ماهی حاوی اسیدهای چرب امگا-۳ دریافت کردند و گروهی که دارونمای روغن ذرت مصرف کردند. هیچکدام از بیماران یا پژوهشگران نمیدانستند چه کسی در کدام گروه قرار دارد.
افراد گروه درمان روزانه ۴ کپسول خوردند و درمجموع ۱.۶ گرم ایکوزاپنتائنوئیک اسید و ۰.۸ گرم دوکوزاهگزائنوئیک اسید دریافت کردند که مهمترین اسیدهای چرب امگا-۳ موجود در روغن ماهی هستند. آزمایش خون نشان داد که سطح این اسیدهای چرب در نمونه خون داوطلبان گروه روغن ماهی افزایش یافته که از پایبندی آنها به برنامه درمانی حکایت داشت.
نتایج نشان داد افرادی که روغن ماهی مصرف کرده بودند، نسبت به گروه دارونما با کاهش ۴۳ درصدی عارضههای قلبیعروقی از جمله حمله قلبی، سکته مغزی، ایست قلبی ناگهانی و قطع عضو ناشی از بیماریهای عروقی مواجه شدند.
پایشهای ایمنی نشان دادند که خبری از افزایش خطر خونریزی نیست. این عارضه یکی از تبعات احتمالی مصرف مکملهای امگا-۳ به شمار میآید. عوارض جانبی در هردو گروه مشابه یکدیگر بودند.
دکتر شارمین لوک، نویسنده اصلی مقاله و استاد پزشکی دانشگاه تورنتو به اپک تایمز گفت: «هیچ تفاوتی در عوارض جانبی گروه روغن ماهی و گروه دارونما مشاهده نشده است.»
دکتر اندرو موزس، نفرولوژیست بیمارستان لنوکس هیل، که زیر نظر شبکه درمانی نورثول هلث در نیویورک فعالیت میکند و نقشی در مطالعه حاضر نداشت، دادههای بهدستآمده را «بسیار هیجانانگیز» دانست و افزود: «هربار که سه بیمار را درمان میکنیم، از وقوع یک عارضه قلبیعروقی طی سه سال و نیم پیشگیری میشود.»
او گفت: «با توجه محدودیتهای موجود حتی اگر سه بیمار با روند درمان سازگاری داشته باشند و دوز بالای امگا-۳ را تاب بیاورند، میتوانیم از یک پیامد منفی جلوگیری کنیم که واقعاً درخورِ توجه است.»
چرا روغن ماهی برای بیماران دیالیزی مؤثر است
اسیدهای چرب امگا-۳ با کاهش التهاب، پیشگیری از ضربان نامنظم (آریتمی) و بهبود عملکرد عروق خونی از قلب محافظت میکنند. بیماران دیالیزی معمولاً اسیدهای چرب مفید کمتری دارند که اثربخشی مکملهای امگا-۳ را توجیه میکند.
لوک گفت فرضیه او این است که امگا-۳ با جلوگیری از تشکیل لختههای خونی، کاهش ضربان نامنظم و تثبیت پلاکهای چربی در عروق باعث کند شدن روند پیشرفت بیماریهای قلبیعروقی میشود و از بروز ناگهانی مشکلات حاد جلوگیری میکند.
بیماران دیالیزی بهویژه در معرض خطر عارضههای قلبیعروقی قرار دارند، زیرا فرایند دیالیز زمینهسازِ التهاب و آریتمی میشود.
نوسان سریع سطح مایعات و الکترولیتهای بدن در جریان دیالیز موجب تشدید فشار وارده به قلب و بروز ضربان نامنظم میشود. اسیدهای چرب امگا-۳ با کنترل جریانهای الکتریکی در سلولهای قلبی به تثبیت ضربان قلب کمک میکنند.
یافتههای این مطالعه با نتایج تحقیقات قبلی مبنی بر ارتباط سطح بالای امگا-۳ خون با کاهش خطر بیماریهای قلبیعروقی سازگاری دارند.
نکات مهم و قدمهای بعدی
پژوهشگران گفتند که مقدار روغن ماهی مصرفی در این مطالعه بیش از ۱ گرم در روز بود؛ مقداری که در تحقیقات دیگر اثربخشی بیشتری از خود نشان داده است. کپسولهای مورد استفاده حاوی ترکیب ویژه امگا-۳ بر پایه اتیل استر بودند که فرم غلیظ و فرآوریشده روغن ماهی است. گفتنی است که این ترکیب در اثربخشی کسپولها مؤثر بوده است.
لوک هشدار داد که بیماران باید درباره نوع کپسولها و روش صحیح مصرف آنها با پزشکشان مشورت کنند و افزود: «این کارآزمایی نشان داد که نوع خاصی از کپسولهای روغن ماهی بیخطر بوده و احتمال بروز عارضههای قلبیعروقی را کاهش داده است.»
یکی دیگر از محدودیتهای مطالعه حاضر این بود که بسیاری از داوطلبان تحت راهکارهای درمانی تهاجمی برای مشکلات قلبیعروقی قرار نداشتند. از اینرو، نتایج بهدستآمده ممکن است در بین بیماران غیردیالیزی قابل تعمیم نباشند.
به گفته موزس، بسیاری از بیماران دیالیزی داروهای ضدانعقاد خون یا ضدپلاکت مصرف میکنند که باعث شده بخش قابلتوجهی از بیماران از مطالعه کنار گذاشته شوند. داوطلبانی که بیش از دو داروی ضدانعقاد مصرف میکردند، با توجه به پروتکل موجود از مطالعه کنار گذاشته شدند.
پژوهشگران تأکید کردند که انجام مطالعات بیشتر برای تعیین مقدار بهینه و ایمنی بلندمدت این راهکار درمانی ضرورت دارد، اما نتایج کنونی نشان میدهند که روغن ماهی گزینه مؤثری برای کاهش بروز بیماری و مرگومیر ناشی از امراض قلبیعروقی در بیماران دیالیزی به شمار میآید.
