نویسنده: ریک فیشر
حزب کمونیست چین میکوشد با دستیابی به برتری در فناوری هوش مصنوعی و بهکارگیری گسترده آن در نظام حکمرانی، اقتصاد و ارتش و صدور این فناوری برای اعمال نفوذ در دیگر جوامع، به تلاش خود برای ایجاد سلطه داخلی و جهانی سرعت بدهد.
شرکتهای برتر در حوزه هوش مصنوعی چین جزو غولهای دیجیتال هستند که از جمله میتوان به هواوی (در زمینه تولید تراشهها و نرمافزارهای هوش مصنوعی)، تنسنت (در زمینه شبکههای اجتماعی و بازیهای مبتنی بر هوش مصنوعی)، علیبابا (در زمینه خدمات ابری هوش مصنوعی)، بایدو (در زمینه تاکسیهای خودران مبتنی بر هوش مصنوعی) و شرکتهای نوپای دیگر اشاره کرد.
اهداف بلندپروازانه چین در زمینه هوش مصنوعی در نامه درونسازمانی شورای دولتی چین، که در روز ۲۶ اوت به دست وزارتخانهها و دولتهای استانی رسید، تشریح شدهاند. این نامه عنوان «دیدگاه شورای دولتی در قبال اجرای گسترده تدابیر هوش مصنوعی و عملیاتیکردن آنها» را یدک میکشید.
شورای دولتی چین در این نامه گفته است: «تا سال ۲۰۳۰ خواهیم دید که هوش مصنوعی چین بهطور گسترده از فرایند توسعه پشتیبانی خواهد کرد، استفاده از نسل جدید دستگاهها و اپراتورهای هوشمند به بیش از ۹۰ درصد خواهد رسید، اقتصاد هوشمند به یکی از موتورهای محرک اقتصاد چین تبدیل خواهد شد و سطح دسترسی همگانی به فناوری و بهاشتراکگذاری دستاوردها افزایش خواهد یافت.»
این نامه چه معنایی دارد؟ کای فنگ، مقالهنویس رسانه دولتی گوانچا، در روز ۱۱ دسامبر پرسید: «سیستم ثبت مشخصات خانوار در عصر هوش مصنوعی چگونه اصلاح خواهد شد؟»
سیستم ثبت مشخصات خانوار یا «هوکو» یکی از مهمترین بازوهای حزب کمونیست چین در کنترل مردم است. مقاله کای فنگ نشان میدهد که هوش مصنوعی بیش از آنکه به افزایش آزادی شهروندان کمک کند، با هدف افزایش دامنه کنترل حزب کمونیست چین در قبال شهروندان چینی مورد استفاده قرار میگیرد.
در نامه شورای دولتی چین آمده است که «چین تا سال ۲۰۳۵ بهطور کامل وارد فاز جدید توسعه اقتصادی و جامعه هوشمند خواهد شد و با تمام قوا از نوسازی نظام سوسیالیستی کشور پشتیبانی خواهد کرد.»
از اینرو، پکن انتظار دارد که هوش مصنوعی طی ۵ سال آتی در ۹۰ درصد از اقتصاد چین حضور داشته باشد و تا سال ۲۰۳۵ پایهگذار «فاز جدید» تمامیتخواهی حزب کمونیست چین شود و شرایط گذار از «پایش دیجیتالی» فراگیر به پایش دائمی مبتنی بر هوش مصنوعی و کنترل هدفمند شهروندان را مهیا کند.
با توجه به اینکه حزب کمونیست در ابتکار کمربند و جاده از یارانه و رشوه برای صدور سازوکار نظارتی «شهرهای هوشمند» بهره میگیرد، انتظار میرود که صدور پلتفرمهای هوش مصنوعی، که امکان پایش گسترده مردم را فراهم میکنند، به همپیمانان تمامیتخواه چین کمک خواهد کرد تا با قدرت بیشتری به سرکوب مردم و رفعورجوع مخالفتها بپردازند.
چنانکه از عملکرد شرکتهای چینی مانند هواوی پیداست، کشورهایی که از محصولات دیجیتالی این شرکتها و قابلیتهای مبتنی بر هوش مصنوعی آنها استفاده میکنند، درعمل توان حزب کمونیست چین را برای جاسوسی، پایش فراگیر و اعمال نفوذ مؤثر در امور سیاسی و اجتماعی خود افزایش میدهند.
از این گذشته، از آنجا که حزب کمونیست چین از هوش مصنوعی برای تقویت نظارت سیاسی و اقتصادی و تضعیف جایگاه بازار در تصمیمگیریها بهره میگیرد، پکن مصمم است که ارتش آزادیبخش خلق هم با تمام قوا در توسعه پلتفرمهای هوش مصنوعی نقشآفرینی کند؛ پلتفرمهایی که اخذ تصمیمات نظامی را تسریع میکنند و به نسل بعدی سامانههای بدون سرنشین آزادی عمل بیشتری میدهند.
از زمان انتشار برنامه ۵ ساله دهم حزب کمونیست (۲۰۰۱-۲۰۰۵)، چین در زمینه سامانههای رزمی بدون سرنشین هوایی، دریایی و زمینی سرمایهگذاری کرده تا در بخش سامانههای بدون سرنشین دست بالا را پیدا کند؛ رویکردی که به ساخت گشتناوهای بدون سرنشین، زیردریاییهای رزمی بزرگ بدون سرنشین و بمبافکنهای قارهپیمای بزرگ بدون سرنشین منجر شده است. گفتنی است که ۳۵ شرکت چینی درحال توسعه رباتهای انساننما هستند که قرار است از آنها در ارتشهای بدون سرنشین استفاده شود.
شرکت چینی کومواسپیس درحال توسعه مراکز داده هوش مصنوعی فضایی است که به باور چینیها میتواند یک «بند ناف» میانسیارهای باشد و توان حزب کمونیست چین را برای کنترل عملیات خودکار در سطح ماه، مریخ و منظومه شمسی افزایش دهد.
در مقابل، دولت ترامپ هم اهدافی را برای آمریکا در نظر گرفته تا برای دستیابی به منافع اقتصادی و نظامی در زمینه فناوری هوش مصنوعی دست بالا را پیدا کند. همانطور که آمریکا همیشه درحال مقابله با تهدیدات سایبری مستمر چین بوده است، باید راهبرد جامعی را هم برای مهار حزب کمونیست چین در حوزه هوش مصنوعی اتخاذ کند.
چنانکه در حوزه سامانههای بدون سرنشین، خودروهای برقی و سامانههای پرتاب فضایی با قابلیت استفاده مجدد شاهد بودهایم، چین بازار محدودی ساخته که در آن چند شرکت بزرگ و نوپا به رقابت میپردازند تا این کشور در حوزه هوش مصنوعی دست بالا را پیدا کند.
دولت ترامپ بیتردید این تهدید را جدی گرفته است. کاخ سفید در بیانیهای که در ژوئیه ۲۰۲۵ با عنوان «پیروزی در عرصه رقابت: برنامه عملیاتی هوش مصنوعی آمریکا» منتشر شد، گفت: «آمریکا برای دستیابی به سلطه جهانی در زمینه هوش مصنوعی درحال رقابت است. هرکشوری که بزرگترین اکوسیستم هوش مصنوعی را در اختیار داشته باشد، استانداردهای جهانی آن را تعیین خواهد کرد و مزایای اقتصادی و نظامی قابلتوجهی نصیبش خواهد شد. همانطور که در رقابت فضایی پیروز شدیم، جا دارد که آمریکا و متحدانش در این رقابت هم به پیروزی برسند.»
در ادامه این بیانیه آمده است: «ایالات متحده باید استفاده از سامانههای هوش مصنوعی، سختافزارهای رایانشی و استانداردهای آمریکایی را در کل جهان جا بیاندازد. جا دارد که آمریکا این برتری را به یک ائتلاف جهانی پایدار تبدیل کند و نگذارد که رقبا با استفاده از نوآوریها و سرمایهگذاریهای ما مفتبری کنند.»
هواوی جدیترین رقیب چینی ما در حوزه هوش مصنوعی است که در سال ۱۹۸۷ توسط رن ژنگفی، افسر پیشین ارتش آزادیبخش خلق، تأسیس شد و امروز حدود ۳۰ درصد از بازار جهانی فناوری مخابرات را در اختیار دارد و بزرگترین سازنده تراشههای مبتنی بر هوش مصنوعی در چین است.
پدافند عراق در سال ۲۰۰۱ از کابلهای فیبر نوری هواوی برای هدفگرفتن هواپیماهای آمریکایی در مناطق پرواز ممنوع استفاده میکرد. در سال ۲۰۱۸ هم گفته میشد که کامپیوترهای هواوی در مقر جدید اتحادیه آفریقا دادههای خود را به سرورهایی در چین انتقال میدادند.
آمریکا در سال ۲۰۱۹ اعلام کرد که استفاده از تجهیزات هواوی در دولت و زیرساختهای حیاتی ممنوع است و دستکم ۱۳ همپیمان و شریک دیگر آمریکا هم محدودیتهایی را درخصوص ارتباطات نسل پنجم و فناوریهای کامپیوتری هواوی وضع کردند.
آمریکا تجربه قابلتوجهی در مهار هواوی دارد که در مقابله با دسترسی هواوی و دیگر شرکتهای فناوری چینی به هوش مصنوعی هم مؤثر است، اما دولت ترامپ به این نتیجه رسیده که شرکتهای آمریکایی برای رقابت با هواوی به کمک نیاز دارند.
دولت ترامپ بهرغم مخالفت وزارت دادگستری در ماه ژوئیه با ادغام شرکت هیولت پکرد انترپرایز و شرکت هوش مصنوعی ژونیپر نتورکس موافقت کرد. ادغام آنها به شکلگیری شرکتی انجامید که در رقابت هوش مصنوعی با چین عمکرد بهتری خواهد داشت.
از این گذشته، دولت ترامپ در ماه اوت تصمیم گرفت به شرکت انویدیا کمک کند و با فروش محدود پردازندههای هوش مصنوعی اچ۲۰ این شرکت پیشرو آمریکایی به چین موافقت کرد. این کار باعث افزایش درآمد انویدیا میشود و به این شرکت کمک میکند که تراشههای بهتری بسازد، منابع تحقیق و توسعه رقیب چینی را مالِ خود کند و جایگاه تراشههای خود را در زنجیره تأمین چین پابرجا نگهدارد.
این مسئله در مورد بررسی مجوز فروش محدود تراشههای پیشرفته اچ۲۰۰ انویدیا به چین هم صدق میکند؛ طرحی که در اوایل دسامبر در دستور کار دولت قرار گرفت. گفتنی است که تراشههای اچ۲۰۰ از تراشههای ساخت چین قویتر هستند.
این تصمیم به نفع انویدیا خواهد بود، زیرا چین سالانه ۵۰ میلیارد دلار از این شرکت خرید میکند که ۲۰ درصد از درآمد شرکت از محل فروش تراشه را شامل میشود. انویدیا میتواند از این سود برای سرمایهگذاری در زمینه هوش مصنوعی و پیشتاری در عرصه فناوری استفاده کند.
البته دولت ترامپ هم به دلیل فروش این فناوریها به چین مورد انتقاد قرار گرفته است. این موضوع همچنان جزو چالشهای سیاسی دولت ترامپ خواهد بود، چرا که او باید هم در رقابت فناوری به پیروزی برسد و هم از کشور در برابر قدرت فزاینده چین در حوزه دیجیتال و هوش مصنوعی محافظت کند.
پیشیگرفتن از چین مستلزم هوشیاری مستمر برای جلوگیری از گسترش هوش مصنوعی چینی، کنترل فروش تراشههای پیشرفته هوش مصنوعی به چین و بهجانخریدن خطراتی است که میتواند ضمن حفظ دست بالای آمریکا در حوزه فناوری، به شرکتهای آمریکایی فعال در حوزه هوش مصنوعی هم سود برساند.
دیدگاه ارائهشده در این مقاله نقطه نظر نویسنده بوده و لزوماً منعکسکننده دیدگاه اپک تایمز نیست.
درباره نویسنده: ریک فیشر از پژوهشگران ارشد مرکز ارزیابی و راهبرد بینالمللی است.
