ژاپن در دوره نخستوزیری سانائه تاکایچی با تغییرات بزرگی مواجه خواهد شد.
انتخابات زودهنگام مجلس نمایندگان ژاپن در روز ۸ فوریه به پیروزی خیرهکننده سانائه تاکایچی منجر شد. حزب لیبرال دموکرات ۳۱۶ کرسی از مجموع ۴۶۵ کرسی مجلس را به دست آورد. از دوران جنگ تاکنون این نخستینبار است که یک حزب بهتنهایی دوسوم کرسیها را از آنِ خود کرده است. این اتفاق نقطه عطف بزرگی در کارنامه تاکایچی و سیاست ژاپن به شمار میآید.
حزب کمونیست چین که در پی تضعیف تاکایچی بود، متحمل ضربه سنگینی شده و در سه جبهه به مشکل خواهد خورد.
نفوذ تاکایچی در حزب لیبرال دموکرات و سیاست ژاپن افزایش یافته است
رسوایی در برنامه جمعآوری کمکهای مالی سیاسی در سال ۲۰۲۳ ضربه سنگینی به حزب لیبرال دموکرات وارد کرد و این حزب در کسب اکثریت هردو مجلس ناکام ماند. تاکایچی با برگزاری انتخابات زودهنگام دست به قمار بزرگی زد. او بهعنوان یک نخستوزیر فراجناحی طی ۱۲ روز ۱۲ هزار و ۴۸۰ کیلومتر سفر کرد و ضمن حمایت از لیبرال دموکراتها از محبوبیت بالای خود برای کسب کرسیهای مجلس استفاده کرد. شمار کرسیهای این حزب با افزایش ۱۱۸ عددی از ۱۹۸ به ۳۱۶ رسید.
این نتیجه باعث شد که تاکایچی در حزب خود به اوج قدرت برسد و اقتدار نخستوزیری خود را به حداکثر برساند، دستور کار خود را به اجرا دربیاورد و حتی ساختار حزب را بازسازی کند؛ اقدامی که میتواند چشمانداز سیاسی ژاپن را متحول کند.
این رأیگیری نقشه سیاسی ژاپن را دستخوش تغییر کرد و ۷۰ درصد از کرسیهای مخالفان را از دستشان گرفت. حزب کومیتو از ائتلاف خارج شد و با حزب دموکراتیک مشروطه- که با پکن ارتباط دارد- بر سر تشکیل ائتلاف اصلاحطلبان میانهرو به توافق رسید، اما تعداد کرسیهای این حزب از ۱۶۷ به ۴۹ کاهش یافت. چهرههای سرشناس از جمله ایچیرو اوزاوا، که سابقه ۱۹ پیروزی انتخاباتی را در کارنامه خود دارد، و کاتسویا اوکادا، معاون نخستوزیر و وزیر امور خارجه پیشین از حزب دموکراتیک، از عرصه سیاسی کنار رفتند. شینگو یاماگامی، سفیر پیشین ژاپن در استرالیا، گفت: «ژاپنیها در برابر تهدید چین راه ایستادگی را برگزیدند.»
ائتلاف قدرتمند تاکایچی و ترامپ
ائتلاف ژاپن و آمریکا سنگبنای امنیت و دیپلماسی ژاپن است. شینزو آبه، نخستوزیر فقید ژاپن، در پی پیروزی دونالد ترامپ در سال ۲۰۱۶ رابطه نزدیکی با او برقرار کرد و پشتیبانی قاطع رئیسجمهور آمریکا را در حمایت از تایوان و مخالفت با حزب کمونیست چین به دست آورد.
تاکایچی هم تعلل نکرد. او در ۲۱ اکتبر ۲۰۲۵ به نخستوزیری رسید و ترامپ ۶ روز بعد ترامپ به ژاپن سفر کرد. آنها بهسرعت به توافق رسیدند.
ترامپ گفت: «از طرف آمریکا میگویم که هر زمان پرسشی داشتید، مردّد بودید، چیزی خواستید یا به کمک نیاز داشتید، هرکاری که بتوانم برای ژاپن انجام خواهم داد. ائتلاف ما در قویترین سطح ممکن است.»
به دنبال اعمال فشار پکن به دلیل اظهارات تاکایچی در نشست پارلمانی روز ۷ نوامبر، که گفته بود تهاجم چین به تایوان برای ژاپن یک «تهدید وجودی» است، ترامپ در روز ۲۴ نوامبر با شی جینپینگ تماس گرفت و بعد با تاکایچی گفتوگو کرد.
تاکایچی روز بعد به ژاپن تایمز گفت: «آقای ترامپ گفتند ما دوستان بسیار خوبی هستیم و اینکه میتوانم هر زمان که لازم بود با او گفتوگو کنم.»
ترامپ در آستانه انتخابات ۸ فوریه گفت: «باعث افتخار است که حمایت کامل و همهجانبه خود را از تاکایچی و ائتلاف مورد نظر او اعلام کنم.»
ترامپ در پی پیروزی تاکایچی در شبکههای اجتماعی نوشت: «برای شما در پیشبرد دستور کار محافظهکارانه صلح از دریچه قدرت آرزوی موفقیت میکنم. مردم شگفتانگیز ژاپن که با اشتیاق فراوان در انتخابات شرکت کردند، همیشه از حمایت کامل من برخوردار خواهند بود.»
دوره ریاستجمهوری ترامپ تا ۲۰ ژانویه ۲۰۲۹ ادامه خواهد داشت. اگر اتفاق غیرمنتظرهای رخ ندهد، تاکایچی تا انتخابات مجلس اعیان در سال ۲۰۲۸ در رأس قدرت خواهد بود. از اینرو، طرفین بیش از ۲ سال برای تقویت ائتلاف و مقابله با تهدیدات حزب کمونیست چین علیه تایوان فرصت دارند. شاید دوران تغییر مکرر نخستوزیران ژاپن، که باعث میشد واشینگتن آنها را جدی نگیرد، به سر رسیده باشد. حضور بلندمدت تاکایچی به تثبیت شرایط کمک خواهد کرد.
ژاپن توان نظامی خود را افزایش خواهد داد و برای بازدارندگی در قبال حزب کمونیست چین به آمریکا نزدیکتر خواهد شد
ژاپن پس از جنگ شروع به بازسازی خود کرد و تا سال ۱۹۶۸ به دومین اقتصاد بزرگ جهان تبدیل شد؛ جایگاهی که تا سال ۲۰۱۰ در اختیار این کشور بود و بعد از آن به چین رسید. چین اکنون مدعی است که تولید ناخالص داخلی این کشور ۴ برابر ژاپن است.
در حوزه نظامی، آکیو یایتا، کارشناس امور چین، میگوید بودجه نظامی چین دستکم ۴ برابر ژاپن است و انستیتو بینالمللی پژوهشهای صلح استکهلم اعلام کرده که چین سومین زرادخانه بزرگ هستهای جهان را در اختیار دارد. چین میگوید تا سال ۲۰۲۵ از ۳ ناو هواپیمابر و ۳ هزار موشک برخوردار خواهد بود. حزب کمونیست تهدیدی جدی برای صلح هند-آرام است.
شی جینپینگ در روز ۳۰ ژوئیه ۲۰۲۱ برای «صدمین سالگرد تأسیس ارتش» در سال ۲۰۲۷ هدفگذاری کرد. آمریکا و دیگر کشورهای غربی بر این باورند که شی به دنبال تصرف تایوان است. دریاسالار فیل دیویدسون در مارس ۲۰۲۱ به کنگره هشدار داد که چین درحال توسعه ارتشی است که میتواند با آمریکا رقابت کند و ممکن است در سال ۲۰۲۷ به تایوان حمله کند. این هشدار واشینگتن را بر آن داشت که در راهبردهای دفاعی هند-آرام بازنگری کند.
ژاپن بهعنوان متحد نظامی آمریکا نمیتواند درصورت وقوع درگیری بر سر تایوان بیطرف بماند. دولت فومیو کیشیدا در دسامبر ۲۰۲۲ از تصویب ۳ طرح بزرگ امنیت ملی خبر داد: معرفی چین بهعنوان بزرگترین چالش راهبردی، دوبرابر کردن بودجه دفاعی با اختصاص ۲ درصد از تولید ناخالص داخلی تا سال ۲۰۲۷ (طبق معیارهای ناتو) و دستیابی به توان حمله متقابل.
با توجه به عادیشدن مانورهای مربوط به محاصره تایوان از سوی حزب کمونیست و تشدید مناقشات نظامی آمریکا و چین، تاکایچی بلافاصله پس از آغاز به کار در ماه اکتبر دستور بازنگری در طرحهای امنیتی را صادر کرد. ژاپن نیوز در روز ۱۱ ژانویه به نقل از منابع دولتی گزارش داد که دولت قصد دارد برنامه تقویت توان دفاعی در اقیانوس آرام را بهعنوان محور اصلی در ۳ طرح امنیتی بگنجاند.
تاکایچی در کتاب «پژوهشی در باب قدرت ملی» سومین اصل از «اصول سهگانه غیرهستهای» ژاپن را به چالش کشید؛ اصلی که میگوید ژاپن نه سلاح هستهای تولید خواهد کرد و نه اجازه ورود این تسلیحات به کشور را خواهد داد.
او در این کتاب میگوید: «اگر ژاپن انتظار دارد که آمریکا از بازدارندگی هستهای استفاده کند، پایبندی به اصل «عدم ورود تسلیحات هستهای» به کشور در خلال بحرانهای امنیتی واقعبینانه نخواهد بود.»
نتیجه انتخابات به تاکایچی اختیار عمل داده است. افزایش سرعت توسعه نظامی ژاپن واقعیتی است که پکن باید با آن روبهرو شود.
جمعبندی
ژاپن در قرن بیستویکم شاهد دو «دولت بلندمدت» بوده است: جونیچیرو کویزومی در سالهای ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۶ و شینزو آبه در سالهای ۲۰۰۶ تا ۲۰۰۷ و ۲۰۱۲ تا ۲۰۲۰. تاکایچی میتواند سومین نفر باشد. او پس از پیروزی گفت: «جایگاه نخستوزیری را با تکیه به نتیجه انتخابات بیمه خواهم کرد.»
او همچنین پس از انتخابات گفت: «تقویت و اعتلای مجمعالجزایر ژاپن نقطه آغاز مسئولیت سنگین من است. بسیار مصمم هستم.»
در دوره زمامداری تاکایچی باید منتظر تغییرات بزرگ باشیم. پکن بهوضوح مضطرب است و این موضوع قابل کتمان نیست.
دیدگاه ارائهشده در این مقاله نقطه نظر نویسنده بوده و لزوماً منعکسکننده دیدگاه اپک تایمز نیست.
درباره نویسنده: وانگ هه دارای مدرک کارشناسی ارشد در رشته حقوق و تاریخ است و جنبش بینالمللی کمونیستی را مطالعه کرده است. او استاد دانشگاه و مدیر اجرایی یک شرکت خصوصی بزرگ در چین بوده است. وانگ در حال حاضر در آمریکای شمالی زندگی میکند و از سال ۲۰۱۷ درباره مسائل روز و سیاستهای چین مطلب مینویسد.
