به گفته یک منبع آگاه از چین، «فقط افسران یونیفرمپوش نیستند که از همکاری امتناع میکنند. مدیران غیرنظامی هم سکوت پیشه کردهاند.»
تحلیل خبری
به گفته منابع آگاه از بحث و جدلهای درونحزبی در رژیم کمونیستی چین، نافرمانی غیرعلنی از ارتش آزادیبخش خلق به دستگاههای اداری غیرنظامی سرایت کرده و اجرای فرمانهای کلیدیِ شی جینپینگ، رهبر حزب کمونیست چین را دشوارتر ساخته است.
چند منبع در گفتوگو با اپک تایمز به این نکته اشاره کردند که فروپاشی زنجیره فرماندهی بخشی از الگوی دیرپای تنش میان رهبری عالی حزب و ارتش است. آنها به نمونههای پیشین بهویژه در دوره جیانگ زمین، رهبر پیشین حزب، اشاره کردند که در آن مقامات ارشد حزب کمونیست برای مدیریت بحرانهای سیاسی حساس با مقاومت ارتش سرشاخ میشدند.
تنشهای اخیر در پی پاکسازی سیاسی نیروهای مسلح شکل گرفته و با اصرار دوباره دولت مبنی بر وفاداری اجباری به شی همراه بودهاند. تحلیلگران و منابع آگاه میگویند این رویکرد بهجای تحکیم اقتدار دولت از نقاط ضعف فرماندهی متمرکز شی پرده برداشته و کنترل او را بر ارتش چین زیر سؤال برده است.
منابع آگاه و تحلیلگرانی که با اپک تایمز صحبت کردهاند ساکن چین هستند و از ترس تلافیجویی حزب فقط نام خانوادگی خود را فاش کردهاند.
هزینه پاکسازیهای حزب کمونیست چین
کمیسیون مرکزی نظامی در سلسلهمراتب نظامی چین در رأس زنجیره فرماندهی قرار گرفته و شی جینپینگ ریاست آن را برعهده دارد.
به گفته فنگ، منبع آگاه از نخبگان حزب، پاکسازی دو فرمانده قدرتمند نظامی یعنی ژانگ یوشیا، معاون کمیسیون مرکزی نظامی، و لیو ژنلی، رئیس ستاد مشترک کمیسیون، ارتش را متحیر کرده و ممکن است تبعات گستردهتری برای حزب به دنبال داشته باشد.
حزب کمونیست چین همواره وفاداری سیاسی را به شایستگی ترجیح داده و بارها افسران باتجربه خود را برکنار کرده است. به گفته فنگ، هزینههای نهادی این راهبرد بهزودی آشکار خواهد شد.
وضعیت ژانگ یوشیا و لیو در هالهای از ابهام قرار دارد، اما منابع چینی به اپک تایمز گفتهاند که هردو از همکاری با بازجوها خودداری کردهاند. خبر عدم همکاری آنها احتمالاً به سطوح پاییندستی ارتش هم رسیده و افسران و سربازان دونپایه را در اجرای دستور مقامات ارشد به تردید انداخته است.
به گفته فنگ، این نافرمانی به بوروکراسی کشور هم سرایت کرده و دستگاه اداری رژیم را تضعیف خواهد کرد. مقاومت غیرعلنی در ارتش که در قالب سکوت، تعلل و عدم همکاری ظهور کرده است، حکمرانی غیرنظامی را تحت تأثیر قرار خواهد داد.
براساس راهبرد «همجوشی نظامی-غیرنظامی»، بسیاری از منابع غیرنظامی از جمله مدیران دانشگاههای نظامی و پژوهشگران دفاعی در خدمت بخش نظامی قرار دارند.
ژانگ شنگمین، معاون کمیسیون مرکزی نظامی، که در اکتبر ۲۰۲۵ ترفیع گرفته بود، به پنج فرمانده عملیاتی و نظامی ارتش دستور داد که بهطور علنی از فرماندهی واحد کمیسیون مرکزی نظامی حمایت کنند، اما با واکنش سرد و مخالفت نیروها مواجه شد.
فنگ در راستای گفتوگوهای درونحزبی گفت: «وقتی از «فرماندهی واحد» سخن میگوییم، واکنشهای تندی میبینیم که مثبت نیستند.»
فنگ گفت: «فقط افسران یونیفرمپوش نیستند که از همکاری امتناع میکنند. مدیران غیرنظامی هم سکوت پیشه کردهاند.»
فنگ گفت: «وقتی هیچکدام از دو طرف اعلام حمایت نمیکنند، وضعیت بغرنج میشود.»
به گفته فنگ، کمیسیون مرکزی نیروهایی را به جبهههای اصلی اعزام کرده تا از نظامیان بخواهند که وفاداریشان را ابراز کنند، اما یگانهای پاییندستی عمدتاً پاسخ مثبت ندادهاند.
منابع آگاه میگویند اگر نافرمانی ارتش ادامه پیدا کند، اطاعت در سلسلهمراتب غیرنظامی کمرنگ خواهد شد، شاخههای اجرایی تضعیف خواهند شد و ساختار قدرت حزب به مشکل خواهد خورد.
تغییر لحن دستگاه تبلیغاتی حزب
فارغ از نیت شی در پاکسازیهای اخیر، اقدامات او باعث ناکارآمدی ارتش آزادیبخش خلق در پاسخ سریع و مؤثر به فرمانهای متمرکز شده است.
لائو، حقوقدان قانون اساسی ساکن پکن، به اپک تایمز گفت: «کنترل سیاسی فزاینده ارتش تبعات آشکاری به دنبال داشته است. با برکناری مستمر فرماندهانی مانند ژانگ یوشیا و لیو که اعتبار میدانی داشتند و از احترام زیادی در بین نیروهای ارتش برخوردار بودند، این اصل دیرینه که میگوید «حزب با سلاح فرمان میراند» از معنا تهی شده است.»
به گفته لائو، زنجیره فرماندهی بیش از آنکه بر سازوکارهای اجرایی تکیه کند، به کمک شعار، تبلیغات و ابراز وفاداری نمایشی سرپا نگه داشته شده است.
لائو همچنین به تغییر غیرمعمول لحن مقامات درباره ژانگ و لیو اشاره کرد. رسانههای دولتی در روز ۲۴ ژانویه اتهام ایندو را مصداق سنگینترین جرم سیاسی دانستند: تضعیف جایگاه شی بهعنوان رئیس کمیسیون مرکزی نظامی و «به خطر انداختن بنیان حکمرانی حزب.»
اما لحن مقامات کمتر از یک هفته بعد تغییر کرد و اتهام آنها به فساد مالی تقلیل یافت. عقبنشینی سریع از اتهام سیاسی و وارد کردن اتهام تخلف مالی در بین نخبگان حزب کمسابقه بوده است.
تغییر لحن روزنامه رسمی ارتش هم درخور توجه است. روزنامه ارتش آزادیبخش خلق در سرمقالهای در روز ۳۱ ژانویه از افسران و سربازان خواست که از رهبری حزب قاطعانه حمایت کنند و با شی همدل و همجهت باشند.
همین تغییر لحن نشانه مقاومت است، زیرا مقوله وفاداری در حزب کمونیست چین اساساً بهمثابه واقعیتی بدیهی مطرح میشود، نه موضوعی که دائماً مورد تأکید قرار بگیرد.
برخی از منابع سکوت ادامهدارِ ارتش را نشانه بیتوجهی عامدانه به کمیسیون مرکزی نظامی میدانند. یکی از افسران دستگاه تبلیغاتی حزب در یکی از جبهههای عملیاتی به اپک تایمز گفت که تغییر لحن مقامات نشان میدهد که رهبری نظامی حزب زمینگیر شده است.
او گفت: «وقتی واژههای «اطاعت» و «حمایت» بهطور مکرر در بیانیههای رسمی تکرار میشوند، یعنی هیچ اجماعی در این مورد وجود ندارد.»
نافرمانی در زنجیره فرماندهی
برخی از تحلیلگران از شباهت اقدام شی علیه ژانگ یوشیا و تنشهای پیشین میان رهبران حزب و کمیسیون مرکزی نظامی میگویند.
این تقابل آخرینبار در دوره زمامداری جیانگ رخ داد. یکی از دستیاران پیشین نزدیک به رهبر پیشین چین در گفتوگو با اپک تایمز از ماجرایی محرمانه پرده برداشت که به آوریل ۱۹۹۹ بازمیگردد: در پی تحصن مسالمتآمیز تمرینکنندگان فالونگونگ در حوالی ژونگنانهای، جیانگ که رهبری حزب و ریاست کمیسیون مرکزی نظامی را برعهده داشت، در جلسهای خصوصی اعتراف کرد که تصمیم او مبنی بر اعزام نیرو به پکن برای پایاندادن به تحصن بینتیجه بوده است. او ژانگ وانیان، معاون وقت کمیسیون، را به دلیل سرپیچی از دستورات توبیخ کرد. با وجود آنکه این موضوع هرگز به اطلاع عموم نرسید، دستیار پیشین جیانگ گفت که نظامیان عالیرتبه حزب کمونیست از قدیم در جریان این مسئله قرار داشتهاند.
حزب کمونیست کمتر از سه ماه بعد در ۲۰ ژوئیه ۱۹۹۹ کارزار سرکوب گسترده فالونگونگ را کلید زد. از آن زمان تاکنون میلیونها نفر بهطور غیرقانونی بازداشت و شکنجه شده و بسیاری با هدف برداشت اعضای بدن کشته شدهاند.
یک تحلیلگر ساکن پکن به اپک تایمز گفت که کمیسیون مرکزی نظامی هنوز کنترل رسمی ارتش را از دست نداده است. نیروها همچنان به شکل صوری از فرمانها تبعیت میکنند، اما حاکمیت حزب در آستانه فروپاشی قرار دارد.
