مبارزه شی جینپینگ، رهبر رژیم کمونیستی چین، با فساد، که با هدف تشدید کنترل سیاسی انجام گرفته، درعمل باعث مختل شدن روند تولید تسلیحات شده و توان چین را برای حضور در یک جنگ تمامعیار زیر سؤال برده است.
صنعت دفاعی جهانی سال گذشته رونق گرفت و شرکتهای تولیدکننده سلاح در ژاپن، آلمان، کره جنوبی، آمریکا و بریتانیا با افزایش قابلتوجه درآمد خود مواجه شدند و فروش جهانی تسلیحات به عدد بیسابقه ۶۷۹ میلیارد دلار رسید.
در مقابل، گزارش انستیتو بینالمللی پژوهشهای صلح استکهلم نشان میدهد که درآمد شرکتهای دولتی دفاعی چین در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۰ درصد کاهش یافته که سنگینترین افت درآمد میان شرکتهای تولیدکننده سلاح به شمار میآید. گفتنی است که تحقیقات فساد باعث تعویق گسترده و لغو قراردادهای نظامی شده است.
نورینکو، بزرگترین تولیدکننده دولتی تسلیحات زمینی چین، در پی برکناری رهبران ارشد خود با سقوط ۳۱ درصدی درآمد مواجه شد. شرکت علوم و فناوری هوافضای چین هم در پی برکناری رئیس خود با کاهش ۱۶ درصدی درآمد روبهرو شد. شرکت صنعت هوانوردی چین گزارش داد که تحویل هواپیماها با سرعت کمتری انجام میگیرد. گروه فناوری الکترونیک چین هم با کاهش ۱۰ درصدی درآمد خود روبهرو شد. تنها شرکتهای کشتیسازی و تولید موتورهای هواپیما با رشد درآمدهای خود مواجه شدند.
کاهش درآمدها از سلطه سیاسی شی جینپینگ بر ارتش آزادیبخش خلق نشأت میگیرد. کارزار مبارزه با فساد، که در ظاهر شکل پاکسازی دارد، رقبای شی را از دور خارج کرده و وفاداری سیاسی را بر شایستگی مقدم میداند. این کارزار به برکناری دهها رهبر ارشد نظامی و صنعتی در ارتش، کمیسیون مرکزی نظامی و شرکتهای بزرگ تسلیحاتی منجر شده و برنامههای کلیدی را مختل کرده و باعث بهتعویقافتادن و لغو قراردادهای عمده شده است.
کارزار شی جینپینگ که در اکتبر ۲۰۲۵ به برکناری ۹ فرمانده ارشد ارتش آزادیبخش خلق انجامید، بزرگترین تحول نظامی چند دهه اخیر را رقم زد. هه ویدونگ، معاون رئیس کمیسیون مرکزی نظامی، وانگ هوبین، فرمانده نیروی موشکی، مأموران سیاسی ارشد و چهرههای کلیدی بخش نیروی انسانی، ترفیع و برنامهریزی عملیاتی جزو اخراجیها بودهاند. بسیاری از این افراد از منصوبان شی بودند. از اینرو، برکناری آنها عمق فساد در ارتش را نشان میدهد و از بیاعتمادی روزافزون شی به یاران نزدیک خود حکایت دارد.
مسئله رسمی «بیوفایی» بود و پاکسازیها به منزله تسویهحساب ایدئولوژیک تلقی میشدند. با اینحال، همهچیز از تحقیقات مربوط به رشوهخواری، شبکههای نفوذ و فساد در برنامههای موشکی و تدارکات نیروی موشکی آغاز شد.
دو فرمانده نیروی موشکی طی دو سال گذشته برکنار شدهاند. لی یوچائو در سال ۲۰۲۳ برکنار شد و تحت بازجویی قرار گرفت و جانشین او، وانگ هوبین، در سال ۲۰۲۵ پاکسازی شد. برکناری پیاپی فرماندهان نیروی موشکی از وجود مشکلات ساختاری جدی در نیروهای موشکی و هستهای چین حکایت دارد و پایایی این نیروها را زیر سؤال برده است.
نیروی موشکی مدتها محرمانهترین شاخه ویژه ارتش چین تلقی میشد و از بودجه اولویتدار و امکان نظارت عالی برخوردار بود و بهطور مستقیم به شی گزارش میداد. تحلیلگران میگویند اگر این شاخه درگیرِ فساد باشد، دیگر بخشهای ارتش آزادیبخش خلق در وضعیت بهمراتب بدتری قرار خواهند داشت.
این پاکسازیها نشاندهنده ناکامی سیستماتیک در حوزه تأمین و آزمایش موشکها و یکپارچگی فرماندهی هستند. به نظر میرسد که قراردادهای مربوط به قطعات موشکی، سامانههای پرتابگر و خودروهای پشتیبانی با رشوهخواری و باجگیری گره خوردهاند. گزارشات مربوط به آزمایشات ساختگی نشان میدهند که عملکرد بعضی از سامانههای موشکی با چیزی که در تبلیغات گفته میشد تفاوت دارد.
اگر پای فساد به بخش ذخایر یا تدارکات هم باز شده باشد، پایایی سامانههای پرتابگر هستهای هم مورد تردید خواهد بود و اگر مقامات ارشد درگیرِ فساد شده باشند، نظم عملیاتی و یکپارچگی تصمیمات هم در معرض خطر خواهد بود.
تغییر نیروی انسانی باعث شده که کمیسیون مرکزی نظامی با بیشترین جایگاه خالی از زمان حکومت مائو زدونگ مواجه شود؛ این امر موجب کاهش تعداد مقامات کمیته مرکزی حزب کمونیست در ارتش شده و جایگاه رهبری را در ساختار فرماندهی چین متزلزل کرده است. شی میتواند افراد اخراجی را با یاران وفادار خود جایگزین کند، اما تجربه نشان داده که وفاداران او هم در مواجهه با فساد دچار لغزش شدهاند. از اینرو، معلوم نیست که پاکسازیها درعمل به کاهش فساد منجر شوند. در عینحال، مقدم دانستن وفاداری به شایستگی بر توان عملیاتی ارتش آزادیبخش خلق تأثیر منفی میگذارد.
مادامیکه فرماندهان جدید جای پای خود را محکم میکنند، شکاف در سطح رهبری و انتصاب افسران وفادار اما بیصلاحیت در کوتاهمدت باعث کاهش شتاب عملیات، رزمایشها و برنامههای مرتبط با تایوان خواهد شد. شی قصد دارد در بلندمدت یک ارتش منضبط و مطیع بسازد که از نظر سیاسی به او وفادار باشد، اما تمرکز بر ارتش جلوی نظارتهای داخلی را میگیرد. ارتش آزادیبخش خلق بیشازپیش با اهداف سیاسی شی همسو خواهد شد و ایدئولوژیکتر و تهاجمیتر عمل خواهد کرد.
تبعات پاکسازیها فراتر از منافع صنعتی و تصمیمات سطح بالا هستند و مستقیماً نوسازی نظامی چین را تهدید میکنند و صنایع دفاعی کلیدی را به حاشیه میرانند. ارزیابیهای دفاعی آمریکا نشان میدهند که پاکسازیها برنامههای موشکی، هوافضا و سایبری را- بهویژه در مواردی که به نیروی موشکی متکی هستند- مختل کرده، باعث بهتعویقافتادن برنامهها شده و دستیابی به قابلیتهای پیشرفته را با مشکل مواجه کرده است.
آگاهی شی از خساراتی که پاکسازیها به بار آوردهاند، نشان میدهد که چرا او به موضعگیری اخیر ژاپن در رابطه با دفاع از تایوان واکنش شدیداللحنی نشان داده است. ارتش آزادیبخش خلق که به واسطه تحقیقات فساد، شکاف در سطح رهبری و پاکسازیهای سیاسی ضعیف شده است، آمادگی چندانی برای حضور در یک جنگ تمامعیار ندارد؛ بهویژه اگر آن جنگ با پاسخ هماهنگ آمریکا و ژاپن همراه باشد.
دیدگاه ارائهشده در این مقاله نقطه نظر نویسنده بوده و لزوماً منعکسکننده دیدگاه اپک تایمز نیست.
درباره نویسنده: دکتر آنتونیو گراسفو تحلیلگر اقتصادی چین است که بیش از ۲۰ سال را در آسیا سپری کرده است.
