یک ویدئوی ۶ ساعته از محاکمه نظامی سرلشکر شو چینشیان در سال ۱۹۹۰ منتشر شده است؛ فرماندهای که از اعزام نیرو برای سرکوب معترضان دموکراسیخواه در سال ۱۹۸۹ خودداری کرد.
ویدئوی دیدهنشده از محاکمه غیرعلنی فرمانده چینی به دلیل سرپیچی از دستور قتلعام معترضان در میدان تیانآنمن در سال ۱۹۸۹ در روزهای گذشته در فضای مجازی مورد توجه قرار گرفته و زاویه دید جدیدی درباره یکی از حساسترین پروندههای آن دوره ارائه کرده است.
وو رنهوا، پژوهشگر چینی که در اعتراضات سال ۱۹۸۹ در میدان تیانآنمن حضور داشت، این ویدئو را در روز ۲۴ نوامبر در شبکه اجتماعی ایکس منتشر کرد. این ویدئوی ۶ ساعته که از وبسایت بایگانی اینترنت حذف شده و سازمان حقوق بشر چین آن را در یوتیوب بارگذاری کرده است، محاکمه سرلشکر شو چینشیان را در روز ۱۷ مارس ۱۹۹۰ نشان میدهد که در آن مقطع فرماندهی گروه سیوهشتم ارتش آزادیبخش خلق چین را برعهده داشت.
شو متعاقب آنکه از اعزام نیرو به پکن برای اجرای حکومت نظامی خودداری کرد، از سمت خود برکنار و بهطور غیرعلنی دادگاهی شد. گروه سیوهشتم ارتش جزو یگانهای اصلی و ویژه ارتش چین به شمار میآید. از اینرو، سرپیچی شو رهبران عالیرتبه از جمله دنگ شیائوپینگ و یانگ شانگکون، رهبران وقت حزب کمونیست چین، را به تعجب انداخت.
حزب کمونیست چین در روز ۲۰ مه ۱۹۸۹ و با افزایش دامنه تظاهرات دموکراسیخواهان در پکن و دیگر شهرها اعلام حکومت نظامی کرد. شو در نخستین جلسه فرماندهان نظامی، که جهت ابلاغ دستور اعزام نیرو تشکیل شده بود، از پذیرش فرمان حکومت نظامی خودداری کرد.
ارتش آزادیبخش خلق حدود دو هفته بعد وارد پایتخت شد و در روزهای ۳ و ۴ ژوئن به روی غیرنظامیان آتش گشود.
محاکمه غیرعلنی با جزئیات کمسابقه
ویدئوی جدید روند رسیدگی غیرعلنی در یک دادگاه نظامی در پکن را نشان میدهد. دادستانها بارها جنبش دانشجویی دموکراسیخواهی را محکوم و شو را به «مخالفت علنی با کمیته مرکزی حزب کمونیست» متهم کرده بودند.
شو که در طول محاکمه آرام به نظر میرسید، رفتاری متین و سنجیده داشت. این ویدئو جزئیات مربوط به عملیات نظامی سال ۱۹۸۹ را آشکار کرده است؛ اطلاعاتی که هنوز در چین از حساسیت بالایی برخوردارند. قاضی پرونده در این ویدئو میگوید که محاکمه به دلیل ارتباط با اسرار دولتی به شکل غیرعلنی انجام میگیرد.
شو به «سرپیچی از فرمان حکومت نظامی» متهم بود.
او ضمن اشاره به دریافت دستور اعزام نیرو به خیابانهای پکن به دادگاه گفت که از دامنه عملیات و نوع سلاحهای قابل استفاده اطمینان نداشت و زمانی که به او گفتند از خودروهای زرهی و تیربار سنگین استفاده میشود مردّد شد.
او در دادگاه گفت: «به بالادستیها گفتم در این مورد نظر دیگری دارم. ما با یک حرکت سیاسی مدنی مواجه بودیم که باید از طریق سیاسی حلوفصل میشد. اگر نیاز به زور بود، استفاده از سرویس امنیتی، پلیس و یگان ویژه کفایت میکرد. اگر لازم بود نیرو اعزام کنیم، میتوانستیم سربازها را تا حوالی پل بفرستیم تا بازدارندگی ایجاد کنند.»
«با توجه به اهمیت موضوع پیشنهاد کردم کمیته دائمی کنگره ملی خلق، شورای دولتی و کمیسیون مرکزی نظامی برای بررسی بیشتر تشکیل جلسه دهند.»
محاکمه شو بیشتر جنبه تشریفاتی داشت و نشانهای دال بر این دیده نمیشد که دفاعیات او بتواند تغییری در حکم دادگاه ایجاد کند. چین تحت حاکمیت حزب کمونیست فاقد دستگاه قضایی مستقل است.
لازم به ذکر است که قضات تقریباً نیمی از مدت محاکمه را صرف قرائت «اظهارات شهود» کردند. شهود به دادگاه فراخوانده نشدند و هیچ پرسش و پاسخی در کار نبود.
شو وکیل نداشت و کسی هم که به نظر میرسید وکیل تسخیری انتصابی دولت باشد، دور از او نشسته بود و در طول محاکمه به ذکر چند نکته بسنده کرد.
شو عملاً چارهای نداشت که شخصاً از خود دفاع کند.
او در اظهارات پایانی خود به دادگاه گفت: «کار من خطاست یا جرم؟ باور دارم که دادگاه با تکیه به حقایق حکم خواهد داد.»
بخش صدور حکم در این ویدئوی ۶ ساعته نیامده و تصاویر در بین سخنان وکیل تسخیری شو پس از بیان آخرین دفاعیات او ناگهان قطع میشوند.
گائو یو، روزنامهنگار مستقل ساکن پکن، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که شو به همراه چند زندانی سرشناس دیگر در بند ۲۰۳ زندان چینگچنگ نگهداری میشد. او افزود که این مرکز پیشتر محل نگهداری چهرههای سرشناس سیاسی بوده است.
واکنش عمومی
این ویدئو بهسرعت با واکنش گسترده کاربران چینیزبان خارج از کشور روبهرو شد. این درحالی است که صحبت کردن درباره قتلعام تیانآنمن در داخل چین همچنان بهشدت سانسور میشود.
بسیاری از کاربران گفتند که شو را فرماندهای ضابطهمند میدانند که از مشارکت در خشونت علیه غیرنظامیان امتناع کرد و افزودند که هشدارهای او درباره تبعات سیاسی و تاریخی بهکارگیری نیروی نظامی علیه مردم درست از آب درآمدهاند.
بعضی از کاربران از انتشار این تصاویر کمسابقه استقبال کردند و پرسیدند که چگونه ممکن است چنین ویدئوی حساسی ضبط شده و تاکنون دستنخورده مانده باشد.
پیشینه شو
وو رنهوا در روز ۱۶ نوامبر تصاویری از محاکمه شو را به همراه توضیحات تکمیلی منتشر کرد. به گفته رنهوا، شو هنگام اعتراضات سال ۱۹۸۹ در یک بیمارستان نظامی در پکن تحت درمان بود، اما از دامنه اعتراضات و انگیزه جنبش دانشجویی اطلاع کامل داشت.
ناحیه نظامی پکن در روز ۱۷ مه ۱۹۸۹ تشکیل جلسه داد و طبق دستور دنگ شیائوپینگ و یانگ شانگکون اعلام حکومت نظامی کرد. ژائو زیانگ، دبیرکل وقت حزب کمونیست، از امضای این فرمان امتناع کرد و ترجیح داد با دانشجویان معترض گفتوگو کند. شو پس از دریافت این فرمان از اعزام گروه سیوهشتم ارتش به پکن و اجرای حکومت نظامی امتناع کرد.
ژائو متعاقب قتلعام روز ۴ ژوئن برکنار شد و تا پایان عمر در حبس خانگی ماند.
شو هم متعاقب این سرپیچی برکنار شد. او به دست یگان امنیتی اداره سیاسی کل ارتش بازداشت و تحویل دادگاه نظامی شد و درنهایت به ۵ سال زندان محکوم گردید. شو دوران محکومیت خود را در زندان چینگچنگ سپری کرد و بعدها به شهر شیجیاژوانگ در استان ههبئی انتقال یافت.
او در روز ۸ ژانویه ۲۰۲۱ در سن ۸۶ سالگی از دنیا رفت.
