نویسنده: وانگ هه
افزایش ستیزهجویی رژیم چین در منطقه هند-آرام باعث شده که فیلیپین با تکیه به منافع و ارزشهای مشترک در مسیر ایجاد پیوندهای جهانی مستحکمتر گام بردارد.
فیلیپین و آلمان در روز ۱۴ مه یک توافقنامه همکاری دفاعی امضا کردند که با هدف تقویت اقدامات مشترک در منطقه انجام گرفته است. دولت فیلیپین یک روز بعد اعلام کرد که سومین دور مذاکرات امنیتی و دفاعی فیلیپین و آلمان بهزودی برگزار خواهد شد تا طرفین درباره اقدامات مشترک سال آتی تصمیمگیری کنند.
این توافق درواقع از اوت ۲۰۲۴ و همزمان با سفر وزیر دفاع آلمان به مانیل قطعی شده بود. او در این سفر اعلام کرده بود که حکم دیوان دائمی داوری لاهه در سال ۲۰۱۶ «همچنان بدون استثناء معتبر است.»
دو ناو جنگی آلمانی در سپتامبر ۲۰۲۴ برای اولینبار طی ۲۲ سال گذشته از آبهای بینالمللی تنگه تایوان عبور کردند؛ اقدامی نادر که از تعهد برلین به کشتیرانی آزاد حکایت دارد.
تحولات اخیر یک گام مهم در مسیر گسترش دیپلماسی نظامی فیلیپین به شمار میروند. فردیناند مارکوس جونیور، رئیسجمهور فیلیپین، از زمان رسیدن به قدرت در سال ۲۰۲۲ بهطور جدی به دنبال تقویت روابط بینالمللی فیلیپین بوده و نتایج بزرگی هم به دست آورده است.
احیای ائتلاف آمریکا و فیلیپین
مارکوس در مه ۲۰۲۳ در اولین سفر رسمی رؤسایجمهور فیلیپین به ایالات متحده در بیش از یک دهه گذشته از این کشور بازدید کرد. او در این سفر موفق شد که تعهد بیقید و شرط آمریکا به امنیت فیلیپین را تضمین کند. دو کشور همچنین برای اولینبار یک «دستورالعمل دفاعی دوجانبه» ارائه کردند.
رزمایش مشترک دو کشور از آن زمان گسترش یافته و گشتزنیها در دریای جنوبی چین از سر گرفته شده که با مواضع ضد آمریکایی و چینپسند رودریگو دوترته، رئیسجمهور سابق فیلیپین، مغایرت دارد. دوترته اکنون با اتهام جنایت علیه بشریت مواجه است. او در مارس سال جاری به دست مقامات فیلیپین بازداشت شد. دوترته به لاهه انتقال یافته تا در دیوان کیفری بینالمللی تحت محاکمه قرار بگیرد.
اتحاد دوباره مانیل و واشینگتن بستری منسجم برای سیاست خارجی و راهبردی فیلیپین فراهم کرده است. آمریکا نیز فیلیپین را یکی از ارکان کلیدی راهبرد خود در منطقه هند-آرام میداند. برگزاری رزمایش مشترک دو کشور در سد ساحلی اسکاربورو، استقرار پیشدستانه ناوگروه ضربت نیمیتز آمریکا و فعالسازی سامانه موشکی تایفون ساخت آمریکا در فیلیپین از افزایش عمق همکاری دو کشور حکایت دارند.
پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، فیلیپین را بهعنوان اولین مقصدِ نخستین سفر آسیایی خود در ماه مارس انتخاب کرد. او بر تعهد «آهنین» واشینگتن به پیمان دفاعی مشترک دو کشور تأکید کرد و وعده داد که تسلیحات پیشرفته آمریکایی را با هدف تقویت بازدارندگی در برابر تهدیدات خارجی از جمله تهدید حزب کمونیست چین در این کشور مستقر خواهد کرد. این سفر بهسرعت به برگزاری رزمایش مشترک آمریکا، ژاپن و فیلیپین در دریای جنوبی چین انجامید.
تقویت پیوند دفاعی با ژاپن
همکاری نظامی فیلیپین و ژاپن نیز به سرعت در حال پیشرفت است. وزرای دفاع دو کشور در روز ۲۴ فوریه از برنامهریزی برای تقویت روابط خود خبر دادند که با صادرات سامانههای راداری و خودروهای با قابلیت تحرک بالا از ژاپن به فیلیپین انجام خواهد گرفت تا قابلیت نظارتی و امکان واکنش سریع مانیل در آبهای مورد مناقشه افزایش پیدا کند. ایندو کشور همچنین مشغول بررسی پروژه مشترک توسعه ناوشکنها هستند.
ایندو کشور بر سر قرارداد دسترسی متقابل نیز به توافق رسیدند؛ توافقی که پیشتر در مانیل به تصویب رسیده و اخیراً مورد تأیید مجلس سفلای ژاپن قرار گرفته است.
شیگرو ایشیبا، نخستوزیر ژاپن، در جریان سفر رسمی خود به مانیل که در ماه آوریل انجام گرفت، بر سر افزایش همکاریهای امنیتی دو کشور با مارکوس به توافق رسید. طرفین همچنین تصمیم گرفتند که درباره پیمان تسهیم اطلاعات، خرید تجهیزات و همکاری متقابل نیروهای ژاپنی و فیلیپینی مذاکره کنند؛ پیمانی که امکان تسهیم سوخت، غذا و خدمات پشتیبانی لجستیکی را فراهم خواهد کرد.
دو طرف همچنین مخالفت جدی خود را با هرگونه تغییر یکجانبه در وضعیت دریای شرقی و جنوبی چین اعلام کردند. شیگرو ایشیبا پس از دیدار با مارکوس در روز ۳۰ آوریل گفت: «کشورهای ما مصداق شرکایی که متحد یکدیگر به شمار میآیند.»
تقویت روابط سهجانبه آمریکا، ژاپن و فیلیپین
فیلیپین همچنین درصددِ توسعه روابط سهجانبه با آمریکا و ژاپن است. اولین نشست سهجانبه فرماندهان نیروهای زمینی ژاپن، فیلیپین و آمریکا در دسامبر ۲۰۲۲ در ژاپن برگزار شد. نشست سهجانبه مشاوران امنیت ملی سه کشور نیز در ژوئن ۲۰۲۳ در ژاپن برگزار گردید که در آن بر اهمیت تقویت همکاری سهجانبه و ظرفیت واکنش مشترک تأکید شد. رهبران آمریکا، ژاپن و فیلیپین در آوریل ۲۰۲۴ برای اولینبار در واشینگتن گردهم آمدند.
همکاری سهجانبه بر سه حوزه کلیدی تمرکز دارد:
- واکنش یکپارچه در دریای شرقی چین، تنگه تایوان و دریای جنوبی چین
- گسترش همکاریهای دفاعی از جمله افزایش رزمایشهای مشترک دریایی، استقرار پیشدستانه نیروها و پشتیبانی لجستیکی
- هماهنگی در حوزه امنیت سایبری با برگزاری اولین رزمایش مشترک دفاع سایبری در سال ۲۰۲۳ با حضور نیروهای مسلح فیلیپین و آمریکا، برگزاری نشست سیاستگذاری سایبری در ژوئیه ۲۰۲۴ بین آمریکا و فیلیپین و برگزاری نشست کمیته مشورتی امنیتی آمریکا و ژاپن در ژوئیه ۲۰۲۴.
اینسه کشور سطح همکاری خود را علاوه بر مسائل امنیتی در حوزههایی مانند زیرساخت، نیمهرساناها، انرژی پاک و تابآوری زنجیره تأمین گسترش میدهند.
جو بایدن، رئیسجمهور وقت آمریکا، اندکی پیش از اتمام دوره ریاستجمهوری خود در ماه ژانویه، در نشستی آنلاین با همتایان ژاپنی و فیلیپینی خود به افزایش همکاری سه کشور در حوزه اقتصاد و فناوری پرداخت. رهبران سه کشور «رفتار خطرناک و غیرقانونی» رژیم پکن در دریای جنوبی چین را محکوم و بر حفظ هماهنگی راهبردی در منطقه هند-آرام تأکید کردند.
افزایش تعامل غربیها
فیلیپین نیز درصددِ گسترش روابط خود با دیگر کشورهای غربی است.
استرالیا و نیوزیلند که هردو نگرانِ فشارهای نظامی فزاینده پکن هستند، تعامل خود را با مانیل افزایش دادهاند.
آنتونی آلبانیزی، نخستوزیر استرالیا، در سپتامبر ۲۰۲۳ به فیلیپین سفر کرد؛ این اولین سفر یک نخستوزیر استرالیا به فیلیپین طی ۲۰ سال گذشته بود که باعث شد روابط دو کشور به سطح شراکت راهبردی ارتقا پیدا کند. طرفین همچنین توافق کردند که هرسال در سطح وزرای دفاع جلسه بگذارند و چالشهای امنیتی منطقه از جمله مناقشات دریای جنوبی چین را بررسی کنند.
رهبران دفاعی نیوزیلند و فیلیپین ماه گذشته توافقنامه وضعیت نیروهای بازدیدکننده را در مانیل امضا کردند. هردو کشور به دنبال این هستند که تا سال ۲۰۲۶ وارد فاز «شراکت جامع» شوند.
فیلیپین در ماه مارس با بریتانیا به توافق رسید تا همکاری دو کشور در حوزه دفاعی، امنیت منطقهای و مقابله با تغییرات اقلیمی افزایش یابد.
کانادا آخرین مذاکرات خود را برای دستیابی به توافق دفاعی با فیلیپین انجام میدهد که امکان مشارکت گسترده در رزمایشهای مشترک را فراهم خواهد کرد. کانادا در اوت ۲۰۲۴ به همراه آمریکا، استرالیا و فیلیپین در رزمایشهای هوایی و دریایی دریای جنوبی چین شرکت کرد.
فرانسه و فیلیپین در دسامبر ۲۰۲۳ برای تقویت همکاریهای دفاعی تفاهمنامه امضا کردند. مذاکراتی برای اعزام نیروها و برگزاری رزمایشهای مشترک در دست انجام است. فرانسه در فوریه سال جاری رهبری یک رزمایش دریایی مشترک را در آبهای فیلیپین برعهده داشت که با حضور ژاپن و آمریکا برگزار شد. این اولین حضور ناوگروه هواپیمابر فرانسه در منطقه هند-آرام طی ۶۰ سال گذشته بود.
جمعبندی
فیلیپین کشوری کوچک است، اما در عرصه دیپلماتیک نقش بسیار پررنگی ایفا میکند. مانیل هماکنون در تلاش است که کرسی غیردائم شورای امنیت سازمان ملل را به دست آورد.
از دید من، سه عامل کلیدی باعث رشد نفوذ فیلیپین شدهاند.
اول آنکه دولت مارکوس موضع سرسختانهای در برابر حزب کمونیست چین اتخاذ کرده و دیگر نه از سرِ ترس و بیتجربگی که با تکیه به منطق و اقتدار عمل میکند.
دوم آنکه مانیل برای مقابله با پکن خود را با تحولات جهانی و راهبرد تحت رهبری آمریکا وفق داده است.
سوم آنکه دیپلماسی تهاجمی «گرگ جنگجوی» حزب کمونیست چین به ضررِ این کشور تمام شده و کشورهایی مانند فیلیپین را به سمت گسترش همکاریهای جهانی براساس منافع مشترک سوق داده است.
به نوعی میتوان گفت که سیاستهای قهری پکن موجب تسریع اقدامات دیپلماتیک مانیل شدهاند.
دیدگاه ارائهشده در این مقاله نقطه نظر نویسنده بوده و لزوماً منعکسکننده دیدگاه اپک تایمز نیست.
درباره نویسنده: وانگ هه دارای مدرک کارشناسی ارشد در رشته حقوق و تاریخ است و در مورد جنبش بینالمللی کمونیستی مطالعه کرده است. او استاد دانشگاه و مدیر اجرایی یک شرکت خصوصی بزرگ در چین بوده است. وانگ در حال حاضر در آمریکای شمالی زندگی میکند و از سال ۲۰۱۷ درباره مسائل روز و سیاستهای چین مطلب مینویسد.
