بازنویسی معادلات خاورمیانه از ماه مه گذشته آغاز شد؛ زمانی که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، به سه کشور حوزه خلیج فارس سفر کرد و با امضای قراردادهایی به ارزش صدها میلیارد دلار، روابط را بازتنظیم کرد.
گوردون چانگ، تحلیلگر مسائل چین و نویسنده کتاب «طرح سرخ: پروژه چین برای نابودی آمریکا»، در برنامه «رهبران اندیشه آمریکایی» از شبکه اپکتیوی که در ۲ مارس پخش شد گفت: «سفر پیروزمندانه ترامپ به خاورمیانه، به آن سه کشور خلیج فارس، عملاً چین و روسیه را از منطقه بیرون راند … و آنچه از آن زمان شاهد بودهایم کاهش بیشتر نفوذ روسیه و چین در آنجا بوده است؛ روندی که در نهایت با حمله ۲۸ فوریه به ایران به اوج رسید.»
به گفته چانگ، حملات آمریکا و اسرائیل به ایران محدودیتهای قدرت چین را نشان داده است و همانند عملیات آمریکا در ونزوئلا، بدون درگیر شدن مستقیم با پکن، قدرت جهانی حزب کمونیست چین را کاهش داده است.
جنگهای نیابتی؟
گوردون چانگ گفت راهبرد امنیت ملی دونالد ترامپ نشان میدهد که چین در مرکز توجه او قرار دارد؛ حتی اگر در این سند بهطور مستقیم تنها چند بار از چین نام برده شده باشد. در این راهبرد آمده است که ایالات متحده اجازه نخواهد داد قدرتهای متخاصم توانایی آمریکا برای حرکت و تجارت آزاد را محدود کنند؛ برای نمونه در دریای جنوبی چین. به گفته چانگ، این نشان میدهد که «چین بیش از هر چیز در ذهن رئیسجمهور ترامپ قرار دارد.»
او گفت: «من معتقدم رئیسجمهور ترامپ در حال هدف قرار دادن مقامهای چینی است؛ اما این کار را بهطور مستقیم انجام نمیدهد، بلکه بهصورت غیرمستقیم عمل میکند و منابع حمایتی آنها را قطع میکند.»
چانگ توضیح داد که برای مثال عملیات در ونزوئلا و ایران میتواند توانایی چین برای دسترسی به نفت ارزان را که به آن وابسته شده است از بین ببرد. چین بزرگترین خریدار نفت ایران است؛ نفتی که بهدلیل تحریمها با تخفیف در اختیار پکن قرار میگیرد. نفت ونزوئلا نیز به همین شکل با تخفیف قابل توجهی به چین فروخته میشد. از دست رفتن رهبران یا تضعیف حکومتها در هر دو کشور همچنین توانایی پکن برای گسترش نفوذ و نمایش قدرت در آن مناطق را کاهش میدهد.
او همچنین اشاره کرد که نفت ونزوئلا برای کوبا نیز حیاتی است؛ کشوری که چین در آن حضور نظامی دارد. به گفته چانگ، ترامپ همچنین روابط با پاناما را بازتنظیم کرده است؛ اقدامی که باعث بیرون رانده شدن نفوذ چین از کانال پاناما شده است.
چانگ در پایان گفت: «این یعنی حرکت رو به جلوِ آزادی.»
افزون بر این، به گفته گوردون چانگ، واکنش پکن تا این لحظه که به بیانهای لفظی محدود شده است این تصور را تقویت میکند که «چین یک ابرقدرت نیست.»
او گفت: «چین همیشه از ایالات متحده انتقاد میکند؛ اما وقتی آمریکا مصمم باشد کاری انجام دهد، نمیتواند جلوی آن را بگیرد و این نشاندهنده محدودیتهای قدرت چین است.»
در حالی که برخی گزارشها میگویند پکن قصد دارد از آشوب در خاورمیانه برای منحرف کردن توجه ایالات متحده از منطقه هندـاقیانوس آرام استفاده کند؛ چانگ میگوید اقدام قاطع در خاورمیانه میتواند به پکن در نقطهای ضربه بزند که بیشترین آسیب را احساس میکند و او معتقد است اوکراین نیز ممکن است نمونهای مشابه باشد.
او گفت: «چینیها به اوکراین بهعنوان الگو و آینده نگاه میکنند و مردم تایوان میگویند آینده آنها در میدانهای نبرد اوکراین نوشته میشود.»
او افزود: «اگر ایالات متحده اجازه دهد روسیه از طریق اقدامات تهاجمی قلمروهایی را حفظ کند، چینیها نیز فکر خواهند کرد که آنها هم میتوانند همین کار را انجام دهند و ایالات متحده در برابر تصرف تایوان یا بخشهایی از ژاپن یا فیلیپین توسط چین عقبنشینی خواهد کرد.»
او ادامه داد: «ما باید درک کنیم که وقتی در یک نقطه از جهان اقدام میکنیم، این اقدام بر بخشهای دیگر جهان نیز تأثیر میگذارد؛ اینها از یکدیگر جدا نیستند.»
او در پایان گفت: «به همین دلیل است که فکر میکنم بسیار مهم است که پیروز شویم و اطمینان حاصل کنیم ایران به یک جامعه آزاد تبدیل میشود. اگر چنین شود، قطعاً چین در موقعیت بسیار دشواری قرار خواهد گرفت.»
«ایران عراق نیست»
گوردون چانگ گفت دونالد ترامپ با وعده پایان دادن به جنگهای خارجی وارد کارزار انتخاباتی شده بود؛ بنابراین قابل درک است که بسیاری از آمریکاییها از حمله به ایران غافلگیر شده باشند یا بهطور کامل از آن حمایت نکنند. اما او معتقد است عملیات کنونی مانند کارزارهای طولانی گذشته نخواهد بود و در نهایت جانهای بیشتری را نجات خواهد داد.
چانگ گفت: «تا زمانی که از شر آن رژیم خلاص نشویم، در خاورمیانه و حتی در جهان گستردهتر صلحی برقرار نخواهد شد. آن رژیم خود را دشمن ایالات متحده اعلام کرده است.» او به سخنان رئیس جمهوری اسلامی در دسامبر ۲۰۲۵ اشاره کرد که گفته بود تهران در «وضعیت جنگ» با ایالات متحده قرار دارد؛ همچنین به تروریسمی که رژیم تأمین مالی میکند و حمله سایبری مرتبط با جمهوری اسلامی به سامانه آب در ایالت پنسیلوانیا در سال ۲۰۲۳ اشاره کرد.
او افزود: «رژیم ایران باید برود. این رژیم برنامه سلاح هستهای دارد. موشکهای بالستیک دارد. برای جامعه بینالمللی یک خطر است.»
چانگ گفت ادامه دادن به محکوم کردن لفظی برنامه هستهای ایران بدون پشتیبانی از این انتقادها با اقدام عملی «غیرقابل قبول» است؛ در حالی که رژیم همچنان «دهها هزار نفر از شهروندان خود را اعدام میکند.»
او با اشاره به الکسی دو توکویل گفت تاریخ نشان داده است که دموکراسیها در آغاز جنگ کند عمل میکنند و گاهی همین مسئله باعث طولانیتر شدن جنگ میشود.
او گفت: «ما اسامه بن لادن را نادیده گرفتیم. پس از آنکه در فوریه ۱۹۹۳ با بمبگذاری در برج شمالی مرکز تجارت جهانی شش آمریکایی را کشت، او را نادیده گرفتیم. ما او را نادیده گرفتیم تا روزی که دست به حمله زد و ۲۹۷۷ آمریکایی را کشت. آنوقت گفتیم: “چطور چنین چیزی اتفاق افتاد؟”»
او همچنین گفت بریتانیا و فرانسه زمانی که رایش سوم شروع به نظامیسازی کرد رفتار مشابهی داشتند و اگر زودتر اقدام کرده بودند، شاید از مرگ میلیونها نفر و وقوع جنگ جهانی دوم جلوگیری میشد.
او افزود: «ما بریتانیا و فرانسه این قرن بودیم؛ تا زمانی که رئیسجمهور ترامپ تصمیم گرفت: نه، ما اجازه نخواهیم داد این تهدیدها انباشته شوند.»
چانگ گفت اقدامات ترامپ دههها پایبندی به نظریه «افول مدیریتشده» را برهم زده است؛ نظریهای که بهجای تلاش برای تغییر رژیمها، بر مهار آنها تمرکز داشت.
او همچنین به نشانههایی اشاره کرد که نشان میدهد درگیری با جمهوری اسلامی به درگیری طولانی و فرسایشی تبدیل نخواهد شد که در نهایت به وابستگی بینجامد؛ بلکه آمریکا در بلندمدت بهجای صرفاً ارائه کمک، فرصتهای اقتصادی نیز ارائه خواهد کرد. ترامپ نیز گفته است عملیات در ایران ممکن است چهار یا پنج هفته طول بکشد و روند کار هماکنون جلوتر از برنامه پیش میرود.
چانگ گفت: «ایران عراق نیست.» او با تکرار موضع دولت ترامپ افزود: «ایران دارای سنت و پیشینه تاریخی است؛ این سنت برای ۴۷ سال توسط رژیم تئوکراتیک قطع شد؛ اما مردم ایران این وضعیت را درست خواهند کرد و ما دیدیم که چه تعداد از مردم ایران خواهان آزادی هستند. این نشانه واقعی است که ایران میتواند موفق شود.»
او همچنین از همه آمریکاییها ـ چه جمهوریخواه، چه دموکرات و چه مستقل ـ خواست از رئیسجمهور و کشورشان حمایت کنند.
او گفت: «این مبارزه دوران زندگی ماست و باید آن را درک کنیم. اگرچه ایالات متحده جامعهای بسیار قدرتمندتر از چین است؛ اما ما میتوانیم کشور خود را از دست بدهیم … اگر آن را با شدت و اراده لازم دفاع نکنیم.»
چانگ افزود: «این یک لحظه سرنوشتساز است»؛ لحظهای که در آن ممکن است رژیم چین به دلایل داخلی که برای غرب روشن نیست، واکنشی تند نشان دهد.
او در پایان با نقل قولی از ولادیمیر لنین گفت: «دهههایی وجود دارد که در آن هیچ اتفاقی نمیافتد و سپس هفتههایی میآید که در آن دههها رخ میدهد. اکنون ما در همان هفتهها قرار داریم که در آن دههها رخ میدهد و باید هوشیار باشیم.»
