نویسنده: ریک فیشر
چین، روسیه و آمریکا در حال برنامهریزی برای ساخت نیروگاه هستهای در ماه هستند تا اکتشاف در ماه به کمک تجهیزات سرنشیندار و بدون سرنشین با اطمینان ادامه پیدا کند.
اما چین در حال ساخت یک فرودگر سرنشیندار است که از بخش بزرگ پیشران خود جدا میشود و بهصورت کنترلنشده به سطح ماه اصابت میکند.
براساس گزارشات رسانهای مختلف، شان دافی، وزیر حملونقل آمریکا و سرپرست وقت ناسا، در روز ۳۱ ژوئیه دستور ساخت یک نیروگاه هستهای صد کیلوواتی را صادر کرد که باید تا سال ۲۰۳۰ برای پرتاب به ماه آماده شود؛ حدوداً پنج سال جلوتر از زمانی که چین و روسیه قصد دارند نیروگاه هستهای قمری خود را در ماه مستقر کنند.
دافی در یک نشست خبری در اوایل ماه جاری گفت: «برای رسیدن به ماه در رقابت هستیم. ما بر سر ماه با چین رقابت داریم. برای داشتن پایگاه قمری به انرژی نیاز خواهیم داشت.»
در دستور کار جدید دافی آمده است: «چین و روسیه از مارس ۲۰۲۴ تاکنون دستکم در سه نوبت از طرح مشترک خود برای استقرار یک رآکتور قمری تا اواسط سال ۲۰۳۰ خبر دادهاند.»
خبرگزاری دولتی روسیه، تاس، در ۵ مارس ۲۰۲۴ به نقل از یوری بوریسوف، رئیس سابق آژانس فضایی روسیه، موسوم به روسکاسموس، گفت: «از امروز بررسی پروژه انتقال و استقرار یک رآکتور برق قمری را در دستور کار خود قرار دادهایم که قرار است به کمک شرکای چینی در فاصله زمانی ۲۰۳۳ تا ۲۰۳۵ وارد فاز عملیاتی شود.»
چین در رابطه با بلندپروازیهای هستهای قمری خود به جزئیات زیادی اشاره نکرده است، اما اظهارنظر غیررسمی یکی از اعضای انجمن مباحث نظامی چین- که دیگر فعالیت ندارد- در دسامبر ۲۰۱۹ نشان داد که توسعه انرژی هستهای فضایی در این کشور قبل از سال ۲۰۱۵ آغاز شده بود.
در این گزارش کوتاه آمده بود که یک رآکتور ۱۰ کیلوواتی تا ۸۰۰ کیلوگرم و یک رآکتور ۱۰۰ کیلوواتی تا ۲.۵ تن وزن دارد. چنین رآکتورهایی برای استفاده در سطح ماه مناسب خواهند بود.
اینکه در استقرار رآکتور هستهای در سطح ماه پیشگام باشید، به لحاظ ژئواستراتژیک حائز اهمیت است. در دستور کار آمریکا آمده است: «اولین کشوری که موفق به انجام این کار شود، میتواند اعلام منطقه ممنوعه کند. اگر آمریکا اولین کشور نباشد، پرتاب برنامهریزیشده آرتمیس به ماه در هالهای از ابهام قرار میگیرد.»
این موضوع از آن جهت حائز اهمیت است که چین، روسیه و آمریکا- دستکم در مراحل آغازین ساخت پایگاههای قمری- مناطق محدودی را در اطراف قطب جنوب ماه هدف گرفتهاند که احتمال یافتن «یخهای سطحی» در آنها بیشتر است؛ منبعی که میتوان از آن برای تولید اکسیژن و سوخت موشک استفاده کرد.
از اینرو، استقرار سامانههای مبتنی بر انرژی هستهای میتواند با رقابت بر سر دسترسی به نقاط بهتر که از منابع بیشتر برای پشتیبانی از پایگاههای قمری در مأموریتهای مختلف برخوردارند تلاقی پیدا کند که از جمله میتوان به تأمین فضای میانقمری جهت اطمینان از موفقیت سامانه پدافندی گنبد طلایی در سطح زمین و ساخت یک ایستگاه میانی در مسیر مریخ اشاره کرد.
حزب کمونیست چین از پیشرفت خود در برنامه فضایی و قمری برای تبلیغات داخلی استفاده میکند و به دنبال آن است که فضانوردان خود را تا سال ۲۰۳۰ به ماه اعزام کند. با اینحال، حزب کمونیست تاکنون هیچ اشارهای به خطرات مربوط به فرودگر سرنشیندار خود، که «لانیوئه» (به معنی «در آغوش گرفتن ماه») نام دارد، نکرده است.
لانیوئه ۲۶ تن وزن دارد و از دو بخش تشکیل شده است: یک کابین فرود سرنشیندار با وزن احتمالی ۱۵ تا ۱۶ تن و یک ماژول پیشران به وزن ۱۰ تا ۱۱ تن.
چین هنوز از ماژول پیشران خود رونمایی نکرده است. این درحالی است که لانیوئه و فضاپیمای سرنشیندار جدید «منگژو» در زمان معرفی با پوشش گسترده رسانههای دولتی همراه بودند.
طرح ماژول پیشران چین از فرودگر سرنشیندار شوروی سابق موسوم به ال-۱ اقتباس شده که آن نیز از یک بخش بزرگ پیشران بهره میبرد.
بخش پیشران لانیوئه دو کارکرد دارد: نخست آنکه لانیوئه را مدتی در مدار قمری نگهمیدارد تا فضاپیمای سرنشیندار منگژو به آن متصل شده و خدمه وارد مدار شوند؛ دوم آنکه بیشترین نیروی رانش را برای کاهش سرعت کابین فضانوردان در نزدیکی ماه فراهم میکند.
تقسیم سوخت میان کابین فضانوردان و ماژول پیشران باعث شده که کابین سبکتر باشد. وزن این کابین مانند ماژول آپولوی آمریکا حدود ۱۵ تن یا اندکی بیشتر است. از اینرو، لانیوئه میتواند برای بازگشت به مدار قمری از موتورهای کوچکتر و سبکتر استفاده کند.
اما وقتی ماژول تا ارتفاع هدف خود پایین میآید، بخش بزرگ پیشران که شاید بعد از مصرف سوخت حدود ۳ تا ۴ تن وزن داشته باشد، از فرودگر جدا شده و روی سطح ماه سقوط میکند.
مقاله انتشاریافته در مجله مهندسی فضایی چین در سال ۲۰۲۳ نشان میداد که ماژول پیشران ممکن است در فاصله حدود ۲ هزار متری از فرودگر جدا شود.
دغدغه منطقی بعدی این است که چین و روسیه چه فاصلهای را بین نیروگاه هستهای قمری و مناطق فرود خود در نظر گرفتهاند، زیرا سقوط کنترلنشده ماژول پیشران میتواند خطرناک باشد.
گزارش تصویری چین در سال ۲۰۲۰ نشان میداد که ماژول پیشران به موتورهای رانشگر مجهز شده که امکان سقوط «کنترلشده» و کمخطر آن را فراهم میکند. با اینحال، تصاویر جدید و مدلهای رونماییشده از فرودگر لانیوئه نشان میدهند که ماژول پیشران فاقد رانشگر است.
آیا این بدین معنی است که چین هیچ برنامهای برای تجهیز ماژول پیشران و ایجاد امکان سقوط کنترلشده یا دقیق بر سطح ماه ندارد؟
سقوط کنترلنشده ماژول پیشران خطرات خاص خود را به همراه دارد، بهویژه آنکه احتمال درگیری با چینِ کمونیست بر سطح زمین میتواند بر رفتار این کشور در فضا اثر بگذارد. چین میتواند از ماژول پیشران هدایتشونده بهعنوان سلاح علیه پایگاههای قمری آمریکا و شرکای فضایی این کشور استفاده کند.
اگر چین تمایلی به تغییر این وضعیت داشت، بیتردید فرودگر بزرگتری طراحی میکرد تا دیگر نیازی به استفاده از یک ماژول پیشران «خمپارهمانند» نداشته باشد.
با اینحال، دادههای چین درباره معماری کاوشگر قمری این کشور در سال ۲۰۲۰ نشان میدهند که از ماژول پیشران لانیوئه برای انتقال یک ماهنورد سرنشیندار بزرگ و یک کابین مسکونی بر سطح ماه استفاده خواهد شد. این مسئله نشان میدهد که ماژول لانیوئه از قبل برای حمل محمولههای سنگین طراحی شده است.
خطر سقوط ماژولهای پیشران چین در حدی است که مقامات فضایی آمریکا باید بهطور علنی به آن بپردازند تا توجه کشورهای جهان را به این مسئله جلب کرده و چین را پاسخگو کنند.
این موضوع باید در نشستهای آتی مقامات فضایی آمریکا و چین مورد بررسی قرار بگیرد؛ نشستهایی که مشمول ممنوعیت «متمم ولف» (۲۰۱۱) نمیشوند. این متمم که نام آن از فرانک ولف، نماینده جمهوریخواه سابق ویرجینیا، اقتباس شده، همکاری فضایی گسترده با چین را به دلیل نگرانیهای مربوط به جاسوسی و مسائل حقوق بشری ممنوع کرده است.
بازگشت انسان به ماه دستاورد بسیار بزرگی است. اما باید به رژیم چین هشدار داد که رفتارهای خطرناک مانند سقوط کنترلنشده ماژولهای پیشران باعث میشوند که آمریکا و شرکای این کشور در پایگاههای قمری خود سامانههای «دفاعی» تدارک ببینند.
با توجه به اینکه چین قصد دارد در سالهای ۲۰۲۹ یا ۲۰۳۰ در مأموریتهای سرنشیندار خود از فرودگر لانیوئه استفاده کند، هنوز فرصت زیادی داریم تا از حزب کمونیست بخواهیم که تضمین کند ماژول پیشران این فرودگر زمینهسازِ درگیری در ماه نخواهد شد.
دیدگاه ارائهشده در این مقاله نقطه نظر نویسنده بوده و لزوماً منعکسکننده دیدگاه اپک تایمز نیست.
درباره نویسنده: ریک فیشر از پژوهشگران ارشد مرکز ارزیابی و راهبرد بینالمللی است.
