دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، پس از نخستین روز مذاکرات خود با شی جینپینگ در پکن اعلام کرد رهبر چین متعهد شده است که به جمهوری اسلامی تجهیزات نظامی ارائه نکند.
ترامپ در گفتوگو با شان هنیتی، مجری فاکسنیوز، در ۱۴ مه گفت: «او گفت قرار نیست تجهیزات نظامی بدهد. این حرف بسیار مهمی است.»
اظهارات ترامپ در حالی مطرح میشود که نگرانیها درباره حمایت پنهانی چین از توان نظامی جمهوری اسلامی افزایش یافته است؛ حمایتی که گفته میشود از طریق فناوریهای دوگانه، مواد صنعتی و شبکههای تأمین مخفی انجام میشود.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، اخیراً اعلام کرده بود چین قطعاتی را در اختیار جمهوری اسلامی قرار داده که در ساخت موشک استفاده میشود؛ موضوعی که نگرانیهای قدیمی آمریکا و اسرائیل درباره حمایت غیرمستقیم پکن از صنایع دفاعی تهران را دوباره پررنگ کرده است.
نتانیاهو در مصاحبهای با برنامه «۶۰ دقیقه» شبکه سیبیاس در ۱۰ مه، زمانی که از او پرسیده شد آیا پکن از نظر نظامی حمایت مؤثری از تهران انجام میدهد یا نه، گفت چین «مقداری حمایت» و «برخی قطعات مرتبط با ساخت موشک» در اختیار ایران قرار داده است.
او افزود: «اما بیشتر از این نمیتوانم توضیح بدهم.»
این اظهارات پس از مجموعهای از تحریمهای آمریکا علیه شرکتهای مستقر در چین مطرح شد؛ شرکتهایی که متهم هستند به عملیات نظامی جمهوری اسلامی کمک کردهاند. وزارت خارجه آمریکا اخیرا چند شرکت را تحریم کرد که گفته میشود تصاویر ماهوارهای لازم برای حملات جمهوری اسلامی علیه نیروهای آمریکایی در عملیات «خشم حماسی» را فراهم کرده بودند.
اوایل امسال نیز وزارت خزانهداری آمریکا شرکتها و افرادی در چین را تحریم کرد که متهم بودند به سپاه پاسداران در تهیه مواد مورد استفاده در سوخت موشکهای بالستیک کمک کردهاند.
تحلیلگران میگویند این اقدامات نشاندهنده راهبرد گستردهتر حزب کمونیست چین است؛ راهبردی که بر اساس آن، پکن بدون ورود علنی به اتحاد نظامی با ایران، بهصورت پنهانی زیرساختهای نظامی و صنعتی تهران را حفظ میکند.
یوان هونگبینگ، پژوهشگر حقوقی و نویسنده سیاسی چینی که در تبعید در استرالیا زندگی میکند، به اپک تایمز گفت: «طراحی شبکه کامل تونلهای زیرزمینی ایران توسط بخش مهندسی نظامی ارتش حزب کمونیست چین انجام شده است.»
او افزود: «همچنین قطعات پیشرفته و حیاتی مورد استفاده در موشکها و پهپادهای جمهوری اسلامی نیز توسط حزب کمونیست چین تأمین شدهاند.»
به گفته یوان، پکن تلاش کرده نقش خود را در سطحی پایین و غیرعلنی نگه دارد، در حالی که در عرصه عمومی خود را حامی صلح جهانی معرفی میکند.
اظهارات نتانیاهو همچنین یادآور سخنان ترامپ در ماه آوریل است؛ زمانی که او گفته بود چین احتمالاً به ایران کمک کرده تا در دوره آتشبس موقت، ذخایر نظامی خود را بازسازی کند.
ترامپ در ۲۱ آوریل به CNBC گفته بود: «دیروز یک کشتی را گرفتیم که چیزهایی داخلش بود که اصلاً خوب نبود؛ شاید هدیهای از طرف چین.»
او افزود جمهوری اسلامی در دوره توقف درگیریها «مقداری بازسازی تجهیزات» انجام داده است.
در ۸ مه، وزارت خارجه آمریکا چهار نهاد، از جمله سه شرکت چینی، را به اتهام حمایت از عملیات نظامی جمهوری اسلامی تحریم کرد. به گفته این وزارتخانه، یکی از شرکتهای تحریمشده به نام MizarVision اطلاعات مربوط به فعالیتهای نظامی آمریکا را در جریان عملیات «خشم حماسی» منتشر کرده بود. شرکت دیگری به نام Chang Guang Satellite Technology نیز متهم شد که به درخواست جمهوری اسلامی از تأسیسات آمریکا و متحدانش تصاویر ماهوارهای تهیه کرده است.
نگرانیهای دیگر به نقش چین در تأمین تجهیزات صنعتی و فناوریهای مورد نیاز برای تولید موشک در ایران مربوط میشود.
مقامهای امنیتی اسرائیل به مجله اپک اسرائیل گفتهاند جمهوری اسلامی پس از حملات اسرائیل که زیرساخت تولید موشکهای سوخت جامد تهران را در جریان جنگ ۱۲ روزه ژوئن ۲۰۲۵ بهشدت آسیب زد، دوباره خرید میکسرهای صنعتی مخصوص را از چین آغاز کرد.
این میکسرها برای ترکیب مواد سوخت جامد موشکها استفاده میشوند و بهدلیل دشواری جایگزینی، بخش مهمی از زنجیره تولید موشکی جمهوری اسلامی به شمار میروند.
موشکهای سوخت جامد برای جمهوری اسلامی اهمیت ویژهای دارند، زیرا بدون نیاز به سوختگیری پیش از پرتاب، سریعتر آماده شلیک میشوند و احتمال هدف قرار گرفتن محل پرتاب را کاهش میدهند.
مقامهای اسرائیلی گفتهاند میکسرهای تأمینشده از چین آنقدر اهمیت راهبردی دارند که بارها در عملیات علیه برنامه موشکی دقیق ایران هدف قرار گرفتهاند.
گزارش کمیسیون بررسی روابط اقتصادی و امنیتی آمریکا و چین نیز نشان داده حسگرها، نیمههادیها و مبدلهای ولتاژ ساخت چین در پهپادهای ایرانی مورد استفاده گروههای نیابتی وابسته به تهران دیده شدهاند.
این کمیسیون اعلام کرده است که اگرچه چین در دهه ۱۹۸۰ یکی از تأمینکنندگان اصلی سلاحهای متعارف برای ایران بود، اما همکاری دو کشور اکنون بیشتر بر فناوریهای دوگانه و سامانههای مرتبط با توسعه موشک و پهپاد متمرکز شده است.
این گزارش همچنین میگوید دو کشتی ایرانی در ماه مارس از بندری در چین با محموله سدیم پرکلرات، یکی از مواد اصلی سوخت جامد موشک، حرکت کردهاند. همچنین به محموله مشابهی در ژانویه اشاره شده که حدود هزار تن از این ماده شیمیایی را برای کشتیهای مرتبط با جمهوری اسلامی بارگیری کرده بود.
در آوریل ۲۰۲۵، وزارت خزانهداری آمریکا شش نهاد و شش فرد در ایران و چین را به اتهام تأمین مواد اولیه سوخت موشک برای سپاه پاسداران تحریم کرد؛ موادی از جمله سدیم پرکلرات و دیاکتیل سباسات که در موشکهای سوخت جامد کاربرد دارند.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، در آن زمان گفته بود برنامه توسعه موشکی جمهوری اسلامی «امنیت آمریکا و متحدانش را به خطر میاندازد.»
