زمانی که شی جینپینگ، رهبر حزب کمونیست چین، سخنرانی سالانه سال نوی قمری خود را برای نیروهای مسلح از طریق ارتباط ویدئویی ارائه کرد، تحلیلگران متوجه این موضوع شدند. این اقدام، رویه معمول شی را که پیش از مهمترین جشن کشور بهصورت حضوری از نیروها بازدید میکرد، شکست.
کارشناسان امور چین میگویند این اقدام تازهترین نشانه آن است که شی به رهبری ارتش اعتماد ندارد یا حتی از آن بیم دارد؛ آن هم با وجود بیش از یک دهه پاکسازیها و تثبیت قدرت.
بر اساس گزارش رسانههای دولتی، شی در تاریخ ۱۰ فوریه (۲۱ بهمن) از ساختمان بایئی در مرکز پکن، از طریق ارتباط ویدئویی، آمادگی رزمی و اجرای مأموریتهای ارتش را بررسی کرد.
تصاویر پخششده توسط شبکه دولتی سیسیتیوی در ۱۱ فوریه (۲۲ بهمن) نشان میداد سه میز در مرکز سالنی بزرگ قرار داده شده و شی پشت میز میانی نشسته و روبهروی یک صفحه نمایش بزرگ قرار دارد. در دو سوی او، ژانگ شنگمین، معاون تازهمنصوب کمیسیون مرکزی نظامی، و دونگ جون، وزیر دفاع، حضور داشتند.
از زمان به قدرت رسیدن شی در اواخر سال ۲۰۱۲، او از سال نوی قمری برای بازدید از یگانهای نظامی استفاده کرده، با افسران دست داده و برای عکسهایی که اغلب توسط رسانههای وابسته به دولت در سراسر کشور بازنشر میشوند، ژست گرفته است. حتی در اوج همهگیری کووید-۱۹ در سالهای ۲۰۲۰ و ۲۰۲۱ نیز او از نیروهای مستقر در جنوبغربی چین بازدید کرد.
تنها استثنا در سال ۲۰۲۳ بود که شی در پکن ماند و کاملاً به ویدئوکنفرانس برای دیدار با یگانهای نظامی متکی شد. تصاویر رسانههای دولتی در آن زمان نشان میداد شی با شش ژنرال از کمیسیون مرکزی نظامی، که فرماندهی ارتش آزادیبخش خلق را بر عهده دارد، همراه بوده است.
اکنون، پنج نفر از آن شش عضو این نهاد عالیرتبه نظامی کشور عملاً کنار گذاشته شدهاند.
آخرین فرمانده نظامی که پاکسازی شد، ژانگ یوشیا، معاون کمیسیون بود که در اواخر ژانویه همراه با یکی دیگر از اعضای کمیسیون، لیو ژنلی، تحت تحقیق قرار گرفت.
وانگ هه، کارشناس امور چین، به اپک تایمز گفت: «پاکسازی ژانگ یوشیا احتمالاً شوک شدیدی به کل ارتش وارد کرده است. بیثباتی درون ارتش ممکن است بزرگترین نگرانی شی جینپینگ باشد.»
به گفته وانگ، تصمیم شی برای پرهیز از بازدیدهای حضوری از نیروها ممکن است با افزایش ترس و احتیاط او نسبت به رویدادهای غیرمنتظرهای مرتبط باشد که میتواند در دیدارهای چهرهبهچهره با فرماندهان ارشد رخ دهد.
وانگ که از نویسندگان همکار اپک تایمز نیز هست، افزود: «شی بهشدت بدگمان است و نگران است که شورش یا حتی تلاش برای ترور در هر جایی علیه او رخ دهد. بنابراین راهبرد لاکپشتی را در پیش گرفته است؛ پنهان میماند و ریسک نمیکند.»
شن مینگشی، پژوهشگر مؤسسه پژوهشهای دفاع ملی و امنیت، یک اندیشکده مستقر در تایوان، نیز این دیدگاه را تأیید کرد.
او به اپک تایمز گفت: «سقوط ژانگ یوشیا و لیو ژنلی بر روحیه ارتش تأثیر خواهد گذاشت؛ اما شی جینپینگ ممکن است نگران باشد که بازدید حضوری از نیروها او را در معرض خطراتی مانند کودتا یا حتی ترور قرار دهد. این میتواند توضیح دهد که چرا او به ارسال پیام تبریک سال نو از طریق ارتباط ویدئویی روی آورده است.»
وانگ همچنین گفت افزون بر پاکسازیهای سیاسی جاری، وضعیت جسمانی شی نیز ممکن است نقش مهمی در پرهیز او از بازرسیهای حضوری نیروها داشته باشد.
شی که اکنون ۷۲ سال دارد، در سالهای اخیر با شایعات و گمانهزنیهای مداوم درباره وضعیت سلامتی خود روبهرو بوده است؛ با این حال حزب کمونیست چین و رسانههای دولتی همچنان سیاست دیرینه خود در حفظ محرمانگی مسائل شخصی رهبران ارشد را دنبال کردهاند.
«محافظت در برابر ارتش»
نظام سیاسی حزب کمونیست چین به پنهانکاری شهرت دارد؛ اما ارتش حتی محرمانهتر عمل میکند، بهویژه در شرایطی که موج تازهای از پاکسازیها در نهاد دفاعی آغاز شده و پرسشهایی درباره آمادگی رزمی ارتش آزادیبخش خلق ایجاد کرده است.
این وضعیت درباره ژانگ، عالیرتبهترین ژنرال کشور که پیوندهای خانوادگی دیرینهای با شی داشت، نیز صدق میکرد. وزارت دفاع در بیانیهای کوتاه در ۲۴ ژانویه اعلام کرد ژانگ به «نقض جدی انضباط و قوانین حزب» مظنون است. از آن زمان تاکنون، مقامها توضیح چندانی درباره سقوط این کهنهسرباز ۷۶ ساله ارائه نکردهاند.
بر اساس شمارش اپک تایمز از اعلامیههای رسمی، در سه سال گذشته دستکم یکپنجم ژنرالهایی که شی طی نزدیک به ۱۴ سال حضور در قدرت ارتقا داده بود، پاکسازی شدهاند. شماری دیگر از فرماندهان ارشد نیز بدون هیچ توضیحی از انظار عمومی ناپدید شدهاند.
این پاکسازی سیاسی بیوقفه در رهبری ارتش آزادیبخش خلق در حالی رخ میدهد که چین بهسوی کنگره حزب در سال ۲۰۲۷ حرکت میکند؛ مهمترین رویداد سیاسی کشور که هر ده سال دو بار برگزار میشود.
شن، کارشناس تایوانی در امور ارتش آزادیبخش خلق و سیاست چین، گفت کنار گذاشتن ژانگ – که پس از رهبر حزب کمونیست چین دومین چهره قدرتمند بهشمار میرفت – میتواند نشان دهد شی تصمیم گرفته در کنگره حزب سال آینده بهدنبال دوره پنجساله چهارم باشد، نه اینکه جانشینی تعیین کند.
به گفته آی شیچنگ، سردبیر پیشین یک مجله چینی، این بدان معناست که آشفتگی در سطوح بالای ارتش احتمالاً ادامه خواهد یافت.
او به اپک تایمز گفت: «برای تضمین یک دوره دیگر، شی باید میدان را در درون ارتش پاکسازی کند»؛ به این معنا که هر فرماندهای را که کاملاً وفادار تلقی نمیشود یا در آینده تهدیدی بالقوه بهشمار میرود، کنار بگذارد.
آی افزود: «شی جینپینگ در شیوه مدیریت ارتش آزادیبخش خلق از کنترل ارتش به محافظت در برابر ارتش تغییر مسیر داده است.»
