اگر از روال طبیعی خود خارج شوید، بیماری گریبانتان را میگیرد.
بدن انسان بهمثابه یک جهان کوچک است؛ ماکتی مینیاتوری که جهان هستی در آن منعکس شده است. جهان بزرگ (طبیعت) و جهان کوچک (بدن ما) با هم در تعادل بوده و وجودشان به یکدیگر گره خورده است.
این دیدگاه از طب سنتی چین نشأت میگیرد.
من این تعادل را طی ۳۰ سال گذشته در روند درمان بیمارانم بهدقت زیر نظر گرفتهام.
قانون کیهانی و نیروی حیات
طب سنتی چینی فراتر از طب سوزنی و داروهای گیاهی است. ما در طب سنتی چینی با دو مفهوم کلیدی سروکار داریم که «تائو» و «چی» نام دارند.
تائو یک اصل بنیادین است که بهعنوان قانون کیهان شناخته میشود. تائو «شیوهنامه» طبیعت است که در تغییر فصلها، طلوع و غروب خورشید یا چرخههای زندگی کاربرد دارد، اما چی نیرویی حیاتی است که به شکلی پویا در همه چیز جریان دارد.
چی همانند جریان رودخانه و تائو همانند بستر آن است. همانطور که رودخانه در مسیر طبیعی خود پیش میرود، چی هم در مسیر کیهانی خود- تائو- به شکلی هماهنگ جریان پیدا میکند.
اگر جریان رودخانه ضعیف باشد، چیزی سد راه آب شده یا رودخانه از مسیر طبیعی خود منحرف شود، بیماری گریبانتان را میگیرد.
نشانههای چی
چی قابل رؤیت نیست، اما نشانههای آن ملموس هستند. چی در بدن انسان از کانالهای انرژی یا همان مریدینها میگذرد و جریان آن در دم و بازدم و گرمای جریان خون احساس میشود.
فردی که چی فراوانی دارد، از چشمهای شفاف، صدای رسا، وضعیت بدنی خوب و رفتاری آرام، دقیق و منعطف برخوردار است. چی به رهایی سریعتر از شر بیماریها و التیام زخمها کمک میکند. اگر چی ضعیف یا جریان آن مسدود باشد، علائم آن در قالب خستگی، رنگپریدگی، کاهش اشتها و دوره نقاهت طولانی بروز پیدا میکند.
چی در چین باستان مفهومی عرفانی بوده و جنبه مادی نداشته است. با اینحال، علم غربی بهتدریج به وجود این نیروی حیاتی و مریدینها پی برده و ارزش آن را درک کرده است.
تحقیقات چند دهه اخیر نشان میدهند که انرژی زیستالکترومغناطیسی بدن انسان همان انرژی چی است. مطالعات دیگر نشان دادهاند بدن افرادی که اهل تمرین چیکونگ هستند، چی ساتع میکند. پژوهشگران اخیراً دریافتند که تحریک نقاط طب سوزنی- نقاط خاصی که روی مریدینها قرار دارند- باعث جنبوجوش انرژی زیستالکتریکی در این نقاط میشود که نشان میدهد طب سوزنی باعث به جریان افتادن چی میشود.
مطالعهای در سال ۲۰۲۱ به شواهدی دست یافت که از وجود کانال پریکاردیوم- یکی از ۱۲ کانال اصلی جریان چی- حکایت داشت. پژوهشگران در نقطه طب سوزنی بخش داخلی ساعد در فاصله ۵ سانتیمتری از چین مچ دست به لایه خارجی پوست رنگ فلورسین تزریق کردند و دیدند که خطی شفاف روی ساعد ایجاد میشود که دقیقاً با مسیر مریدین پریکاردیوم در طب سنتی چینی مطابقت دارد.
این یافتهها بسیار ارزشمند هستند، زیرا طب سنتی چینی را به طب غربی پیوند میدهند و باعث میشوند که افراد بیشتری به این نکته پی ببرند که چی مفهومی واقعی است و ارزش بررسی دارد.
افت چی و آغاز بیماری
چی در دوران کودکی فراوان، تازه و پرجنبوجوش است، زیرا کودکی دوره رشد است و سلولهای کودک در این مقطع بهسرعت تکثیر و بازسازی میشوند. با اینحال، جریان چی ضعیف و ناپایدار است.
چی از اواخر نوجوانی تا دهه سوم زندگی به نقطه اوج میرسد و پایدار میشود و از باروری، قدرت جسمانی، تفکر شفاف و سیستم ایمنی قوی پشتیبانی میکند. اگر سبک زندگی سالم و متعادلی داشته باشید، این بازه زمانی دوره طلایی بدن شما خواهد بود؛ اگرنه فشار زندگی و کارهای افراطی ذخایر چی را میبلعند و تعادل بدن را مختل میکنند. از اینرو، بسیاری از افراد در ۴۰ سالگی با علائم پیری مواجه میشوند.
«طب داخلی امپراتور زرد» یک کتابچه پزشکی چینی است که بیش از ۲ هزار سال قدمت دارد. این کتابچه راهکارهای طب سنتی چینی و فلسفه پشت آنها را شرح میدهد. براساس این کتابچه، بدن انسان از دو نوع چی برخوردار است: پیشزایشی و پسازایشی. گفتنی است که هردو چی در قالب انرژی در کلیهها انباشته میشوند که منشأ حیات است.
چی پیشزایشی ماهیت ملکوتی دارد و از بهشت نشأت میگیرد. این چی در زمان لقاح از پدر و مادر به فرزند میرسد و منبعی گرانبها و بیبدیل است. تنها درصورتیکه با روال طبیعت همراه شویم و به بدنمان احترام بگذاریم، میتوانیم دخایر چی را حفظ کنیم. بدن قادر به بازتولید آن نیست. از سوی دیگر چی پسازایشی را داریم که پس از تولد از طریق غذایی که میخوریم و هوایی که نفس میکشیم پرورش مییابد.
سبک زندگی غلط و رژیم غذایی نامناسب مانند مصرف بیشازحد غذاهای چرب یا خواب دیرهنگام و بیتوجهی به ریتم طبیعی بدن میتواند ذخیره چی را به حداقل برساند.
تنشهای عاطفی، خشم، یأس، نگرانی و اضطراب، جریان چی را مسدود یا مختل کنند. عوامل محیطی مانند سرما، گرما، رطوبت، خشکی یا باد شدید هم تعادل چی را بر هم میزنند.
حفظ چی از این نکته حکیمانه نشأت میگیرد که باید در همه کارها میانهروی به خرج دهیم. ورزش ناکافی باعث رکود چی میشود، اما فعالیت بیشازحد جسمانی و ذهنی و استراحت ناکافی هم ذخایر چی را از بین میبرد.
نکاتی در رابطه با حفظ چی و پیروی از تائو
چگونه میتوانیم سطح چی را حفظ کنیم و درعمل پیرو تائو باشیم؟ رمز موفقیت در پیروی از برنامهای است که نیازهای ذاتی بدن را با روال طبیعت هماهنگ میکند. «ساعت مریدین» در طب سنتی چینی که به آن «ساعت اندامی» هم میگویند، نقشهراه را در اختیارمان میگذارد. این مفهوم شبیه همان ریتم شبانهروزی است که در سالهای اخیر در علوم غربی بهطور گسترده مورد توجه قرار گرفته است.
روز به دوازده بازه دو ساعته تقسیم میشود که هرکدام با یک اندام حیاتی ارتباط دارند. چی براساس این بازه زمانی به اوج میرسد و فروکش میکند.
فواصل زمانی زیر بهطور مشخص در شکل تغذیه، ورزش و پاکسازی عاطفی دخیل بوده و زمینهساز جریان سیّال چی هستند:
صبح
- ۵ تا ۷ صبح: چی روده بزرگ در بالاترین سطح ممکن است و از پاکسازی طبیعی بدن پشتیبانی میکند. براساس طب سنتی چینی، روده بزرگ نهتنها به دفع مواد زائد کمک میکند، بلکه در «رهایی» از احساسات منفی هم دخیل است. حرکات ملایم، پیادهروی و مدیتیشن به خویشتناندیشی، سمزدایی ذهنی و تقویت بدن کمک میکنند.
- ۷ تا ۹ صبح: انرژی معده به اوج خود میرسد و بهترین زمان برای صبحانه محسوب میشود. یک وعده غذایی گرم و مغذی سوخت مورد نیاز بدن را فراهم کرده و پایداری انرژی روزانه را تضمین میکند.
ظهر
- ۱۱ صبح تا ۱ ظهر: چی قلب به اوج خود میرسد و گردش خون، آگاهی و نشاط عاطفی را مدیریت میکند. این زمان برای تغذیه و استراحت کوتاه اهمیت دارد. تمرینات هوازی سبک و تعاملات اجتماعی نشاطآور باعث تقویت تعادل و شادی میشوند. انجام تمرینات ملایم مانند مدیتیشن یا چرت کوتاه هم مفید است و به احیای شفافیت و هماهنگی ذهنی پیش از فعالیتهای بعدازظهر کمک میکند.
بعدازظهر
- ۳ تا ۵ بعدازظهر: چی مثانه به اوج خود میرسد. نوشیدن آب و انجام حرکات کششی ملایم در این بازه زمانی سوختوساز مایعات را افزایش داده و باعث آرامش میشود.
عصر
- ۵ تا ۷ عصر: چی در مریدین کلیه به اوج خود میرسد. براساس طب سنتی چینی، کلیهها منبع اصلی انرژی و سرزندگی هستند که به آن «جوهره زندگی» هم میگویند. از آنجا که عصر زمان آرامش و پایان روز است، وعده شام باید سبک باشد تا دستگاه گوارش تحت فشار قرار نگیرد و ذخیره انرژی خالی نشود. پیادهروی بعد از صرف شام و خویشتناندیشی یا مدیتیشن برای کاهش اضطراب روزانه مناسب هستند.
شب
- ۹ تا ۱۱ شب: زمان سمزدایی، استراحت و بازسازی کامل بدن است. طب سنتی چینی برای استفاده حداکثری از این بازه احیاکننده توصیه میکند که از ۹ تا ۱۱ شب بخوابید؛ زمانی که فعالیت «گرمکننده سهگانه» به اوج خود میرسد. گرمکننده سهگانه بزرگترین «مریدین نامرئی» است که بدن را به سه بخش فوقانی (سینه)، میانی (شکم) و تحتانی (لگن) تقسیم میکند. خوابیدن در این بازه زمانی حیاتی باعث میشود که مریدینهای انرژی آرام بگیرند، عملکرد بدن ارتقا یافته و بدن از درون التیام پیدا کند. در این بازه زمانی باید از احساسات تند مانند خشم، هیجان یا غم دوری کنید و آرام بمانید.
- ۱۱ شب تا ۱ صبح: چی کیسه صفرا به اوج خود میرسد. براساس طب سنتی چینی، کیسه صفرا در هضم چربیها و تقویت تصمیمگیری و شجاعت دخیل است. بیدار ماندن در این بازه زمانی مقاومت بدن را به حداقل میرساند.
- ۱ تا ۳ صبح: چی در مریدین کبد به اوج خود میرسد. اگر تا دیروقت کار کنید، توانایی کبد در سمزدایی و پردازش احساسات کاهش پیدا میکند که باعث خستگی، تحریکپذیری و افت عملکرد کبد میشود.
- ۳ تا ۵ صبح: مریدین ریهها بیشترین فعالیت را دارد و چی تازه را در بدن توزیع میکند تا بدن برای بیداری و شروع روز جدید آماده شود.
برای آنکه با این چرخه آشنا شوید، تجربه یکی از بیمارانم را با شما به اشتراک میگذارم. بیمارم کارشناس فناوری اطلاعات بود و تازه ۴۰ سالگی را پشت سر گذاشته بود. وقتی به مطب مراجعه کرد، با دیابت دستبهگریبان بود. مشکل او واضح بود: از اصول تائو پیروی نمیکرد.
او همیشه دیر از خواب بیدار میشد و معمولاً صبحانه و ناهار نمیخورد. شام سنگینترین وعدهاش بود که آن را هم خیلی دیر میل میکرد. بیدلیل نبود که صبحها احساس گرسنگی نمیکرد. شبها معمولاً در حین تماشای تلویزیون به خواب میرفت.
به او یاد دادم که برای کنترل بیماری باید علاوه بر سایر درمانها از اصول تائو پیروی کند.
بهتدریج زودتر از خواب بیدار میشد و آگاهانهتر غذا میخورد. صبحانه به یک وعده مغذی برای شروع روز تبدیل شد و از فرصت کوتاه ناهار برای استراحت استفاده میکرد. وعده شام سبکتر و سالمتر شد و دیگر خبری از شام دیرهنگام بود. سطح قند خون او به حالت طبیعی بازگشت. چند هفته گذشت و پزشک انسولین او را قطع کرد. آزمایشات بعدی نشان دادند که قند خون او تثبیت شده است.
سه ماه گذشت و مردی که مانند بسیاری از همسنوسالهای خود از اضافهوزن رنج میبرد، شکم خود را آب کرد و دور کمرش کوچکتر شد. همسرش که هفت سال نتوانسته بود باردار شود، سرانجام باردار شد و فرزندی سالم به دنیا آورد.
او روتین روزانه خود را با ساعات اوج عملکرد طبیعی بدن هماهنگ کرد و توانست تغییر کند.
این رویکرد باعث شد که انرژی چی آزادانه در مریدینها جریان پیدا کند و فرایند التیام درونی احیا شود.
طب سنتی چینی صرفاً محصول تجربه بالینی و دانش هزارانساله بشری نیست، بلکه خاستگاه آن به سنتهای باستانی و توسعه نفس بازمیگردد.
زمانی که تصمیم میگیریم مطابق اصول تائو زندگی کنیم، بدن بهطور طبیعی به سوی سلامتی سوق داده میشود، چرا که ما انسانها بخشی از کیهان بزرگ هستیم.
دیدگاه ارائهشده در این مقاله نقطه نظر نویسنده بوده و لزوماً منعکسکننده دیدگاه اپک تایمز نیست.
