دولت چین اعلام کرده است که پس از سه دهه، برای نخستین بار کاندوم و سایر وسایل پیشگیری از بارداری را مشمول مالیات میکند؛ چین در شرایطی است که با یکی از پایینترین نرخهای تولد در جهان روبهرو است.
بر اساس قانون اصلاحشده مالیات بر ارزش افزوده که در پایان سال ۲۰۲۴ تصویب شد، از اول ژانویه ۲۰۲۶ کاندوم و قرصهای پیشگیری از بارداری از فهرست معافیت مالیاتی خارج و مشمول مالیاتی تا ۱۳ درصد میشوند. این اقدام به معافیتی پایان میدهد که از سال ۱۹۹۳، دوران اجرای سیاست تکفرزندی، برقرار بود.
در مقابل، خدمات موسسات همسرگزینی به فهرست معافیت مالیاتی افزوده شده است. همچنین خدمات پشتیبان خانواده از جمله مهدکودک، مراقبت از سالمندان، خدمات توانبخشی و فعالیتهای مرتبط با ازدواج نیز مشمول معافیت یا تخفیف مالیاتی میشوند.
این اقدامات بخشی از مجموعه سیاستهای گستردهتر پکن برای اصلاح ساختار جمعیتی و تقویت حمایت از باروری است؛ در حالی که نرخ زاد و ولد به سرعت کاهش یافته و جمعیت سالمند رو به افزایش است.
بحران جمعیتی در چین
آمار رسمی نشان میدهد که جمعیت چین در سال ۲۰۲۴ برای سومین سال پیاپی کاهش یافت و با کاهش ۱٫۳۹ میلیون نفری به حدود ۱٫۴۰۸ میلیارد نفر رسید. این کشور در آن سال ۹٫۵۴ میلیون تولد و ۱۰٫۹۳ میلیون مرگ ثبت کرد؛ یعنی رشد طبیعی منفی حدود ۱ نفر در هر هزار نفر.
تولدها طی کمتر از یک دهه بیش از نصف شدهاند. چین در سال ۲۰۱۶ حدود ۱۸ میلیون نوزاد ثبت کرد، اما این رقم در سال ۲۰۲۳ به حدود ۹ میلیون رسید. این روند بدون اصلاحات ساختاری عمیق، «تقریباً غیرقابل بازگشت» توصیف شده است.
نرخ باروری کل چین اکنون حدود ۱٫۰۹ فرزند برای هر زن برآورد میشود؛ بسیار کمتر از حد لازم برای ثبات جمعیت (حدود ۲٫۱) و در سطح کشورهای با باروری بسیار پایین مانند کره جنوبی است.
همزمان، جمعیت سالمندان به سرعت در حال افزایش است: تا پایان ۲۰۲۴ حدود ۳۱۰ میلیون نفر در این کشور ۶۰ ساله یا بالاتر بودند. پیشبینیها نشان میدهد که تا ۲۰۳۵ حدود ۳۰ درصد مردم چین سالمند خواهند بود.
این روند، فشار زیادی بر نظام بازنشستگی کشور وارد کرده و پژوهشها هشدار میدهند که صندوقهای بازنشستگی شهری بدون اصلاحات اساسی، ممکن است تا حدود سال ۲۰۳۵ با کسری جدی روبهرو شوند.
از سیاست تکفرزندی تا سیاست سهفرزندی
مالیاتی شدن وسایل پیشگیری از بارداری نشانهای از فاصله گرفتن رسمی چین از دوران سیاست تکفرزندی است؛ دورانی که دولت با صرف منابع گسترده، رشد جمعیت را محدود میکرد. این سیاست از اواخر دهه ۱۹۷۰ اجرا و تا سال ۲۰۱۵ برقرار بود.
میلیونها زن در آن سالها تحت برنامههای دولتی مجبور به استفاده از آیییودی یا عقیمسازی اجباری شدند. پس از لغو این سیاست در سال ۲۰۱۵، خانوادهها اجازه یافتند دو فرزند داشته باشند؛ اما این اقدام موج تولد ایجاد نکرد. به همین دلیل در سال ۲۰۲۱ سیاست سهفرزندی اعلام شد.
با این وجود، پژوهشگران تأکید میکنند که چین هنوز از ساختار قانونی و تبلیغاتی «بالا به پایین» برای تشویق مردم به فرزندآوری استفاده میکند و باروری را «وظیفه ملی» معرفی میکند.
