دانشگاه تورنتو می‌گوید مقامات چینی و نیروهای نیابتی آن‌ها به‌واسطه نظارت دیجیتال، ارعاب اعضای خانواده و شبکه‌های نیابتی خود به جاسوسی از شهروندان چینی و جوامع چینی مقیم کانادا می‌پردازند و مخالفان را سرکوب می‌کنند.
آزمایشگاه شهروندی دانشگاه تورنتو در گزارشی که به‌تازگی در اختیار اداره مهاجرت و پناهندگی کانادا قرار گرفته است، جاسوسی مقامات چینی و نیروهای نیابتی آن‌ها از اتباع چینی و جوامع چینی مقیم کانادا را بررسی کرده است.
این گزارش که در روز ۲۲ سپتامبر منتشر شد، نشان می‌دهد مقامات چینی و نیروهای نیابتی آن‌ها برای سرکوب فرا مرزی مخالفان از شیوه‌های جاسوسی مختلف در پلتفرم‌های آنلاین و آفلاین استفاده می‌کنند. نویسندگان این گزارش افزودند که دامنه نظارت چینی‌ها به یک کشور یا منطقه خاص محدود نمی‌شود.
آن‌ها گفتند: «رویکردی که برای جاسوسی از شهروندان خارج‌نشین در دستور کار قرار دارد، ممکن است علیه شهروندان چینی یا جوامع چینی مقیم کانادا هم به کار رفته باشد. همچنین ممکن است این روش‌ها پیش‌تر علیه شهروندان مقیم کانادا به کار رفته باشند، اما هنوز گزارش مستندی از آن‌ها منتشر نشده باشد.» نویسندگان نظارت چین را «رویه‌ای مرسوم» می‌دانند.
در این گزارش آمده که پکن از سال‌ها پیش مشغولِ جاسوسی از شهروندان و جوامع چینی خارج‌نشین بوده و به‌دنبال این بوده که رفتار آن‌ها را تحت کنترل بگیرد. گفتنی است که تلاش چینی‌ها در کانادا متعاقب کشتار میدان تیان‌آن‌من در سال ۱۹۸۹ دوچندان شد.
نویسندگان نوشتند: «دامنه نظارت و جاسوسی در خارج از کشور در دوره ریاست‌جمهوری جیانگ زمین (از ۱۹۸۹ تا ۲۰۰۲) و هو جینتائو (از ۲۰۰۲ تا ۲۰۱۲) گسترش یافت تا طیف وسیعی از شهروندان چینی و جوامع چینی خارج‌نشین از جمله تبتی‌ها، اویغورها و تمرین‌کنندگان فالون گونگ تحت پوشش قرار بگیرند.»
در این گزارش آمده که که رویکرد چین در دوره ریاست‌جمهوری شی جین‌پینگ سختگیرانه‌تر شده است. شی از سال ۲۰۱۲ رهبری جمهوری خلق چین را برعهده دارد.
براساس این گزارش، پکن به‌دنبال نظارت بر فعالیت شهروندان خارج‌نشین و مهار مخالفان مقیم کشورهای خارجی و سرکوب صدای منتقدانی است که خط‌مشی سیاسی پکن را به چالش می‌کشند.
نویسندگان افزودند: «بازدارندگیِ این رویکرد به سوژه‌های هدف محدود نمی‌شود و دیگر شهروندان چینی و جوامع چینی خارج از کانادا را هم دربرمی‌گیرد. سرکوب رژیم که پژوهشگران چینی از آن به‌عنوان «تهدیدی پنهانی اما همیشگی» یاد می‌کنند، به شکل‌گیری فرهنگ خودسانسوری سیاسی در میان شهروندان چینی و جوامع چینی خارج‌نشین دامن می‌زند.»
براساس این گزارش، «دستورکار حکمرانی» رژیم پکن درخصوص جوامع چینی خارج‌نشین بر دو راهبرد اساسی استوار است.
راهبرد نخست بر جلب رضایت جوامع چینی متمرکز است تا گروه‌های بانفوذ خارج‌نشین از حزب کمونیست چین پشتیبانی کنند. راهبرد دوم شامل تاکتیک‌های قهرآمیز است که با هدف سرکوب صدای مخالفان و جوامع چینی خارج‌نشین در دستور کار قرار می‌گیرد.
جلب رضایت جوامع چینی به‌واسطه نفوذ خارجی در چارچوب قانون از جمله برنامه‌های تبادل فرهنگی و زبانی تحت حمایت پکن و فعالیت‌های قهرآمیزتر از جمله مداخله خارجی از طریق کارزارهای دروغ‌پراکنی و مداخله در انتخابات و سرکوب فرامرزی انجام می‌گیرد.
نویسندگان گفتند: «این فعالیت‌ها درمجموع در خدمت یک هدف مشترک هستند: تقویت قدرت و اعتبار حزب کمونیست در داخل و خارج از کشور.»
اهداف نظارت
در این گزارش آمده که رژیم چین از دهه ۱۹۸۰ شهروندان چینی و جوامع چینی خارج‌نشین را در کانادا زیر نظر داشته است، اما این رویه در دوران ریاست‌جمهوری شی به‌شکل قابل‌توجهی گسترش یافته و سختگیرانه‌تر شده است.
نویسندگان می‌گویند دولت شی بیش از هردولت دیگری دست به سرکوب فرا مرزی زده و برای اثبات این ادعا به منابع مختلف از جمله ارزیابی اندیشکده‌ها و تحقیقات عمومی کانادا درباره مداخله خارجی استناد کرده‌اند؛ ارزیابی مستقلی که زیر نظر ماری‌ژوزه هوگ، قاضی دادگاه تجدیدنظر کبک، انجام گرفته است.
نویسندگان افزودند: «یکی از دلایل تلاش مضاعف دولت چین برای زیر نظر گرفتن و آزار شهروندان خارج‌نشین، تشدید سرکوب فرامرزی در دوران زمام‌داری شی است.» تحلیل‌گران سیاسی می‌گویند دولت شی در کنترل سیاسی و سرکوب از دولت‌های قبلی پیشی گرفته است.»
سوژه‌های نظارت و سرکوب رژیم چین افرادی هستند که مقامات چینی آن‌ها را تهدیدی علیه اقتدار حزب کمونیست می‌دانند؛ حزبی که نویسندگان از آن به‌عنوان نماد «خودکامگی تک‌حزبی تحت سلطه حزب کمونیست» یاد کرده‌اند. این افراد به‌دلیل باورهای سیاسی، پیشینه قومی، فعالیت‌های مذهبی یا ارتباط با این گروه‌ها از سوی مقامات چینی به‌عنوان شهروندان مخالف رژیم تلقی می‌شوند و لزوماً جزو چهره‌های شناخته‌شده یا سرشناس نیستند.
در این گزارش به شش گروه هدف اصلی اشاره شده است:
- کنشگران دموکراسی‌خواه و حامیان حقوق بشر، مخالفان سیاسی تبعیدی و کنشگران جامعه مدنی
- دانشجویان، پژوهشگران، نویسندگان، روزنامه‌نگاران، هنرمندان، چهره‌های بانفوذ در شبکه‌های اجتماعی و کنشگران رسانه‌های نوین که با حزب کمونیست چین مخالفت می‌کنند یا برخلاف «روایت‌های مطلوب» حزب نظر می‌دهند
- اعضای جوامع قومی یا مذهبی از جمله تبتی‌ها، اویغورها، مغول‌ها و تمرین‌کنندگان فالون گونگ
- حامیان یا اعضای جنبش اعتراضی دموکراسی‌خواهانه هنگ‌کنگ
- اعضای فعلی یا پیشین حزب کمونیست چین و کارکنان دولت که به فساد، جرائم مالی و یا تخلفات اداری متهم شده‌اند
- اعضای خانواده گروه‌های فوق.
تاکتیک‌های نظارتی
مقامات چینی برای شناسایی جوامع خارج‌نشین، که آن‌ها را به چشم تهدید می‌بینند، از تاکتیک‌های نظارتی مختلف استفاده می‌کنند.
براساس این گزارش، تاکتیک‌های آنلاین شامل کارزارهای فیشینگ، هک‌کردن حساب‌های کاربری، استفاده از بدافزارها و نرم‌افزارهای جاسوسی یا زیر نظر گرفتن صفحات عمومی در شبکه‌های اجتماعی هستند. تاکتیک‌های غیردیجیتال هم شامل زیر نظر گرفتن تجمعات و اعتراضات مسالمت‌آمیز، تعقیب افراد و جاسوسی روزمره هستند.
نویسندگان بر این باورند که این‌دو تاکتیک اغلب به‌شکل هم‌زمان به کار گرفته می‌شوند. برای نمونه، از رصد حساب کاربری افراد در شبکه‌های اجتماعی برای یافتن موقعیت مکانی، محل رفت‌وآمد، الگوی روزمره زندگی و دیگر رفتارهای افراد استفاده می‌شود تا آن‌ها درنهایت به‌صورت حضوری زیر ذره‌بین قرار بگیرند.
در این گزارش همچنین به تلفیق تاکتیک‌های سنتی از سوی مقامات چینی و عوامل وابسته به آن‌ها با سامانه‌های نظارتی پیشرفته اشاره شده که در آن‌ها از پلیس، نیروهای امنیتی، مأموران مزدبگیر یا خبرچین‌های محلی استفاده می‌شود.
از این گذشته، مقامات چینی از تاکتیک‌های ارعاب علیه بستگان جوامع خارج‌نشین استفاده می‌کنند تا از این طریق شهروندان چینی و جوامع چینی مقیم کانادا را کنترل کنند. در این راهبرد که «اعمال فشار نیابتی» نامیده می‌شود، از سرکوب داخلی برای مجازات، تهدید یا کنترل افرادی استفاده می‌شود که در خارج از کشور زندگی می‌کنند.
در این گزارش آمده است: «هدف این است که خارج‌نشین‌ها بدانند دولت چین بستگان آن‌ها را در داخل کشور زیر نظر دارد. رژیم با این کار به کنشگران نشان می‌دهد که ادامه فعالیت‌های علنی علیه حزب کمونیست می‌تواند سلامتی و امنیت اعضای خانواده‌شان را به خطر بیاندازد. برای نمونه، کنشگران حامی اویغورها در کانادا گزارش داده‌اند که مقامات چینی با آن‌ها تماس گرفته و از وضعیت سلامتی یا حتی مرگ بستگان‌شان در زندان‌ها و اردوگاه‌های بازآموزی فراقانونی سین‌کیانگ خبر داده‌اند.»
