مقامهای حزب کمونیست چین در حال تلاش گسترده برای تضمین وفاداری و همسویی ایدئولوژیک در میان نیروهای نظامی و دولتی هستند؛ زیرا حملات به ایران نگرانیهایی درباره ثبات داخلی چین ایجاد کرده است.
سانسور اینترنتی با شدت بیشتری ادامه دارد و جلسات آموزشی سیاسی افزایش یافته است. در پشت درهای بسته، مقامها از نیروهای نظامی بهصورت جداگانه میخواهند موضع خود را درباره ایران روشن کنند. به گفته چند منبع که به شرط ناشناس ماندن با روزنامه اپک تایمز گفتوگو کردهاند، حملات به رهبری آمریکا علیه جمهوری اسلامی و کشتهشدن علی خامنهای، پکن را بهشدت نگران کرده و مقامها از واکنش زنجیرهای که میتواند ثبات حکومت چین را تهدید کند، هراس دارند.
از زمان آغاز عملیات «خشم حماسی»، مقامهای ارشد چین در دفتر سیاسی حزب کمونیست، که مرکز قدرت سیاسی این کشور است، چندین نشست محرمانه درباره وضعیت ایران برگزار کردهاند. به گفته یک منبع آگاه، در این جلسات بارها از مقامهای بلندپایه خواسته شده است از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی درس بگیرند؛ مقایسهای تاریخی که در گفتوگوهای داخلی چین چندان رایج نیست اما در نشستهای اخیر بارها مطرح شده است.
به گفته منابع، مقامهای چینی نگران هستند که اعتراضات ضدحکومتی در ایران به چین نیز سرایت کند. یکی از مقامهای سابق حوزه تبلیغات حکومتی چین گفته است که حکومت چین کشتهشدن علی خامنهای را یکی از مهمترین تحولات ژئوپولیتیک دو دهه اخیر میداند.
«اشتباه محاسباتی راهبردی»
به گفته منابع داخلی، مقامهای چین احتمال حمله نظامی آمریکا را دستکم گرفته بودند. در حالی که متحدان غربی به سرعت به این حملات واکنش نشان دادند، وزارت خارجه چین حدود هفت ساعت پس از اولین حمله تنها با بیانیهای کوتاه حدوداً هشتاد کلمهای واکنش نشان داد و خواستار «توقف فوری اقدامات نظامی» شد.
یک منبع نزدیک به دستگاه دیپلماسی چین گفت این بیانیه نسخهای «تضعیفشده» پس از چندین بار بازنویسی بود و انتقادهای تند از آمریکا و اسرائیل «خط به خط حذف شده بودند.»
پیش از آغاز درگیری نیز برخی تحلیلگران نزدیک به حزب کمونیست چین حمله آمریکا به ایران را غیرممکن میدانستند. برای نمونه، جینیینان، ژنرال بازنشسته ارتش چین، گفته بود: «ایالات متحده توان ورود به چنین جنگی را ندارد، نمیتواند آن را ادامه دهد و نمیتواند در آن پیروز شود.»
در صبح روز حمله نیز «هو شیجین» سردبیر سابق روزنامه حکومتی گلوبال تایمز در ویدئویی ادعا کرد که طرح «قطع سر رهبری» شکست خورده و رهبر و رئیسجمهور در ایران در امنیت هستند؛ اما این ویدئو بعداً بدون توضیح حذف شد.
به گفته «هنگ هه»، تحلیلگر مسائل چین، این اشتباه جمعی تصادفی نبود: «آنها ابتدا به نتیجه رسیدند و بعد به دنبال شواهدی برای تأیید آن گشتند؛ و این نتیجه از بالا آمده بود.»
نگرانی از بحران داخلی
در داخل چین نیز حکومت با مشکلات جدی روبهرو است. پاکسازیهای گسترده در ارتش باعث برکناری چندین فرمانده ارشد شده است. در کنار آن، بحران طولانیمدت بازار مسکن و بیکاری بالای جوانان اقتصاد را تضعیف کرده و اعتماد عمومی را کاهش داده است. درست پیش از سال نوی قمری چینی در کمتر از یک ماه گذشته، کارگران در نقاط مختلف چین برای دریافت دستمزدهای معوقه خود به خیابانها آمدند.
اکنون نگرانی در پکن این است که وضعیت ایران به جرقهای تبدیل شود که خشم انباشتهشده در جامعه چین را شعلهور کند. یکی از مقامهای سابق تبلیغات حکومتی چین گفت: «ممکن است مردم چین از این فرصت برای بیان نارضایتیهای خود استفاده کنند و حتی ارتش از اجرای برخی دستورات سر باز بزند.»
به گفته منابع نزدیک به ارتش چین، مقامها از واحدهای نظامی خواستهاند گزارشهای ایدئولوژیک بیشتری ارائه دهند و مقامهای ردهپایین نیز موظف شدهاند مرتباً گزارش دهند که افسران و سربازان درباره جنگ ایران چه میگویند.
در جلسات آموزشی سیاسی نیز بر «حفظ اراده سیاسی» و «پرهیز از مقایسه و تفسیر مشابه» تأکید شده است؛ عباراتی که به گفته منابع، هشدار غیرمستقیم برای جلوگیری از شکلگیری ایدههای تغییر رژیم محسوب میشود. همچنین گفته شده که هرگونه گفتوگوی داخلی در ارتش درباره این موضوع باید بر اساس متن از پیش تأییدشده انجام شود.
تعهد وفاداری در ارتش
به گفته یک منبع دیگر، در برخی واحدهای نظامی جلسات محرمانهای برگزار شده که در آن فرماندهان نظر هر افسر را درباره وضعیت ایران پرسیدهاند. سپس از آنها خواسته شده است تعهدنامهای امضا کنند که در آن «موضعی روشن» درباره موضوع ایران اعلام میکنند.
بر اساس این دستورها، هیچکس اجازه ندارد درباره این موضوع در گروههای شخصی ویچت یا بخش «مومنتس» این برنامه اجتماعی صحبت کند و متخلفان با مجازاتهای انضباطی حزبی روبهرو خواهند شد.
سانسور گسترده
همزمان سانسور اینترنتی نیز افزایش یافته است. به گفته مدیر بخش فنی یکی از پلتفرمهای ویچت، موضوعاتی مانند «حمله به رهبر»، «انتخاب ارتش» یا «تغییر رژیم» بهشدت حساس تلقی میشوند و بهطور خودکار سانسور میشوند. او گفت چندین حساب کاربری به دلیل انتشار مطالبی که مشکلساز تشخیص داده شده بودند، تعلیق شدهاند.
نگرانی اقتصادی و انرژی
ایران یکی از شرکای مهم چین در خاورمیانه است و نفت تخفیفدار این کشور در سال ۲۰۲۵ بیش از ۱۳ درصد واردات نفت دریایی چین را تشکیل میداد. دو کشور در سال ۲۰۲۱ نیز توافق مشارکت راهبردی ۲۵ سالهای امضا کردند که شامل سرمایهگذاریهای گسترده چین در بخشهایی مانند زیرساخت و تجارت است.
جنگ ایران همچنین تنگه هرمز را که حدود یکپنجم نفت و گاز جهان از آن عبور میکند، مختل کرده و باعث افزایش شدید قیمت انرژی در جهان شده است.
با این حال، به گفته یک پژوهشگر چینی، نگرانی اصلی پکن بیشتر سیاسی است تا اقتصادی. او گفت: «موضوع اثر الگویی است. پیش از فروپاشی اتحاد شوروی نیز این کشور همزمان با فشارهای خارجی و شکافهای داخلی روبهرو بود.»
