رسانههای بینالمللی در یک سال گذشته بخصوص در جریان عملیات نظامی موسوم به «خشم حماسی» بیش از گذشته به نقش حکومت کمونیستی چین در حمایت نظامی از جمهوری اسلامی توجه کردهاند. یک جستجوی ساده در میان اخبار و مقالات منتشر شده تایید کننده این موضوع است.
مقامهای اسرائیلی و آمریکایی در اظهاراتشان درباره حمایت نظامی پکن از تهران، به قطعات موشکی، تصاویر ماهوارهای و فناوریهای دومنظوره مرتبط با نهادهای چینی اشاره کردهاند.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل گفت چین برخی حمایتهای نظامی، از جمله قطعات مورد استفاده در ساخت موشک، در اختیار جمهوری اسلامی قرار داده است؛ موضوعی که نگرانیهای قدیمی آمریکا و اسرائیل را درباره نقش نهادهای مرتبط با پکن در تقویت توان نظامی تهران از طریق فناوریهای دومنظوره، مواد صنعتی، خدمات ماهوارهای و شبکههای مخفی تأمین تجهیزات، دوباره برجسته کرده است.
نتانیاهو در مصاحبهای با برنامه «۶۰ دقیقه» شبکه سیبیاس در ۱۰ مه، در پاسخ به این پرسش که آیا پکن «حمایت نظامی ارزشمند و مؤثری» در اختیار جمهوری اسلامی قرار میدهد، گفت چین «تا حدی حمایت» کرده و «برخی قطعات ویژه ساخت موشک» را در اختیار تهران گذاشته است.
او افزود: «اما بیشتر از این نمیتوانم بگویم.»
این اظهارات چند روز پس از آن مطرح شد که وزارت خارجه آمریکا چند نهاد مستقر در چین را به اتهام ارائه تصاویر ماهوارهای برای کمک به حملات جمهوری اسلامی علیه نیروهای آمریکایی در جریان عملیات «خشم حماسی» تحریم کرد.
پیشتر نیز وزارت خزانهداری آمریکا شرکتها و افرادی در چین را به دلیل کمک به سپاه پاسداران جمهوری اسلامی برای تهیه مواد اولیه سوخت موشکهای بالستیک تحریم کرده بود.
کمکهای پنهانی حزب کمونیست چین به جمهوری اسلامی
مجموع این اظهارات و تحریمها بار دیگر توجهها را به راهبرد گستردهتری جلب کرده است که تحلیلگران آن را سیاست حزب کمونیست چین میدانند: پرهیز از همپیمانی آشکار نظامی با جمهوری اسلامی، در عین کمک پنهانی به حفظ زیرساختهای نظامی و صنعتی تهران.
یوان هونگبینگ، حقوقدان و نویسنده سیاسی چینی که در استرالیا در تبعید زندگی میکند، به اپک تایمز گفت: «طراحی کل شبکه تونلهای زیرزمینی جمهوری اسلامی توسط بخش مهندسی نظامی ارتش حزب کمونیست چین انجام شده است.»
او افزود: «همچنین قطعات پیشرفته و حیاتی مورد استفاده در موشکها و پهپادهای جمهوری اسلامی نیز همگی توسط حزب کمونیست چین تأمین شدهاند.»
یوان گفت پکن تلاش کرده در پشت صحنه نقشآفرینی کند و در عین حال در ظاهر خود را «مدافع صلح» نشان دهد.
ابراز نگرانی نتانیاهو درباره حمایت حزب کمونیست چین
نتانیاهو در مصاحبه با سیبیاس گفت پکن باید دوباره بررسی کند که آیا تقویت جمهوری اسلامی واقعا به نفع کشور چین است یا نه.
او گفت: «آیا واقعا میخواهد جمهوری اسلامی کنترل آبراههایی را در دست داشته باشد که انرژی مورد نیاز چین از آنها عبور میکند؟ آیا ترجیح نمیدهد آبراههایی باز وجود داشته باشند که در معرض چنین باجگیری خشونتآمیزی نباشند؟»
چین وابستگی زیادی به واردات انرژی از خاورمیانه دارد و بخش بزرگی از آن از تنگه هرمز عبور میکند.
نتانیاهو همچنین هشدار داد که نباید «یک حکومت افراطی مجهز به سلاح هستهای» که به گفته او بهدنبال صدور انقلاب اسلامی است، تقویت شود.
اظهارات او پس از سخنان قبلی دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا مطرح شد که در ماه آوریل اشاره کرده بود پکن ممکن است در دوره آتشبس به جمهوری اسلامی برای بازسازی ذخایر نظامی کمک کرده باشد.
ترامپ روز ۲۱ آوریل به شبکه سیانبیسی گفت: «دیروز یک کشتی را متوقف کردیم که چیزهایی داخلش بود که اصلا خوب نبود؛ شاید هدیهای از طرف چین.» او افزود جمهوری اسلامی در دوران توقف درگیریها «کمی ذخیرهسازی مجدد» انجام داده است.
ترامپ درباره محموله توضیح بیشتری نداد؛ اما نیکی هیلی، سفیر پیشین آمریکا در سازمان ملل، این کشتی را به «محمولههای شیمیایی برای موشکها» مرتبط دانست.
هیلی که اکنون با اندیشکده محافظهکار هادسون همکاری میکند، گفت این محموله بار دیگر نشان میدهد چین به «سرپا نگه داشتن حکومت جمهوری اسلامی» کمک میکند.
چین این اتهامات را رد کرد. گوئو جیاکون، سخنگوی وزارت خارجه چین، آنچه را «ارتباطسازی و گمانهزنی نادرست» درباره کشتی توقیفشده با پرچم ایران خواند، رد کرد.
تصاویر ماهوارهای و حمایت اطلاعاتی
هفته گذشته وزارت خارجه آمریکا چهار نهاد، از جمله سه شرکت مستقر در چین، را به اتهام حمایت از عملیات نظامی جمهوری اسلامی تحریم کرد.
این وزارتخانه اعلام کرد یکی از شرکتهای تحریمشده به نام «میزارویژن» جزئیات فعالیتهای نظامی آمریکا در عملیات «خشم حماسی» را منتشر کرده و شرکت دیگری به نام «چانگ گوانگ ستلایت تکنولوژی» تصاویر مراکز نظامی آمریکا و متحدانش را برای پاسخ به درخواستهای جمهوری اسلامی جمعآوری کرده است.
وزارت خارجه آمریکا اعلام کرد: «ایالات متحده همچنان نهادهای مستقر در چین را به دلیل حمایت از جمهوری اسلامی پاسخگو خواهد کرد.»
تحلیلگران میگویند حمایت اطلاعاتی، ناوبری ماهوارهای و جنگ الکترونیک پکن ممکن است از مهمترین انواع کمکی باشد که جمهوری خلق چین میتواند بدون انتقال مستقیم سلاح در اختیار جمهوری اسلامی قرار دهد.
جیمز گوری، نویسنده کتاب «بحران چین»، در یادداشتی در اپک تایمز نوشت نقش پکن بهگونهای طراحی شده که بیشترین اثر راهبردی را داشته باشد و در عین حال امکان انکار آن حفظ شود.
او نوشت: «این دیگر شبیه ارسال آشکار سلاح در دوران جنگ سرد نیست؛ بلکه چیزی ظریفتر و احتمالا مؤثرتر است.»
او افزود: «شاید مهمترین حمایتی که چین میتواند ارائه کند، اصلا فیزیکی نباشد» و به اطلاعات ماهوارهای، سامانه ناوبری بیدو و توانمندیهای جنگ الکترونیک اشاره کرد.
در گزارشی که کمیسیون بازبینی اقتصادی و امنیتی آمریکا و چین در ماه مارس منتشر کرد، آمده است چین در سال ۲۰۲۱ دسترسی کامل نظامی جمهوری اسلامی به سامانه ناوبری ماهوارهای بیدو را فراهم کرده، هرچند میزان وابستگی تهران به این سامانه هنوز مشخص نیست.
مواد اولیه موشکی و تولید سوخت جامد
بخشی از نگرانیها به نقش چین در تأمین مواد صنعتی و فناوریهای ضروری برای تولید موشکهای جمهوری اسلامی مربوط میشود.
مقامهای امنیتی اسرائیل به مجله اپک اسرائیل گفتهاند جمهوری اسلامی پس از آنکه اسرائیل بخش بزرگی از زیرساخت تولید موشکهای سوخت جامد تهران را در جنگ ۱۲ روزه ژوئن ۲۰۲۵ نابود کرد، دوباره خرید میکسرهای صنعتی سیارهای از چین را آغاز کرده است.
به گفته این منابع، این میکسرهای بزرگ صنعتی که برای ترکیب مواد سوخت جامد موشک استفاده میشوند، یکی از گلوگاههای اصلی زنجیره تولید موشک در جمهوری اسلامی هستند؛ زیرا جایگزینی آنها دشوار است.
موشکهای سوخت جامد بخش مهمی از زرادخانه جمهوری اسلامی محسوب میشوند؛ زیرا بدون نیاز به سوختگیری پیش از پرتاب، بهسرعت قابل شلیک هستند و زمان آسیبپذیری پرتابگرها را کاهش میدهند.
مقامهای اسرائیلی میکسرهای تأمینشده توسط چین را آنقدر مهم دانستهاند که بارها در عملیات علیه برنامه موشکهای دقیق جمهوری اسلامی آنها را هدف قرار دادهاند.
کمیسیون آمریکا و چین همچنین گزارش داد قطعات چینی، از جمله حسگرها، نیمههادیها و مبدلهای ولتاژ، در پهپادهای جمهوری اسلامی که توسط نیروهای نیابتی تهران استفاده میشوند، پیدا شدهاند.
این کمیسیون اعلام کرد اگرچه چین در دهه ۱۹۸۰ تأمینکننده اصلی سلاحهای متعارف برای جمهوری اسلامی بود، اما همکاری دو کشور در سالهای اخیر بیشتر به سمت «فروش فناوریهای دومنظوره و انتقال فناوریهای مرتبط با دفاع» از جمله فناوریهای مرتبط با موشک و پهپاد تغییر کرده است.
این کمیسیون همچنین گزارش داد دو کشتی ایرانی در ماه مارس از یک بندر چینی با محموله «سدیم پرکلرات» حرکت کردهاند؛ مادهای کلیدی برای تولید سوخت جامد موشکها. همچنین به محموله مشابهی در ماه ژانویه اشاره شده که حدود هزار تن سدیم پرکلرات روی کشتیهای مرتبط با جمهوری اسلامی در چین بارگیری شده بود.
جیمز گوری نوشت: «این نوع حمایت بخشی از الگوی راهبردی گستردهتر چین در زنجیره تأمین جمهوری اسلامی است.»
او افزود: «این حمایت در نقاطی انجام میشود که امکان انکار بالاتر است؛ اما تأثیر آن همچنان از نظر راهبردی بسیار مهم باقی میماند.»
دولت ترامپ در سالهای اخیر فشار بر زنجیرههای تأمین شیمیایی و صنعتی مرتبط با برنامه موشکی جمهوری اسلامی را افزایش داده است.
وزارت خزانهداری آمریکا در آوریل ۲۰۲۵ شش نهاد و شش فرد در ایران و چین را به اتهام تهیه مواد اولیه سوخت موشک برای سپاه پاسداران، از جمله سدیم پرکلرات و دیاکتیل سباسات تحریم کرد.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، در آن زمان گفت توسعه موشکی جمهوری اسلامی «امنیت آمریکا و شرکای آن را به خطر میاندازد.»
