نویسنده: پانوس موردوکوتاس
خودروسازان چینی در حال سرازیر کردن خودروهای انرژی نو (NEVs) به بازارهای جهانی هستند. ایالات متحده از این امر مستثنی است، زیرا در آمریکا سیاستهای سختگیرانهای برای مقابله با یارانههای دولتی چین که به تولیدکنندگان خودروهای برقی مزیت رقابتی میدهد، اجرا شده است. این فشار صادراتی بخشی از راهبرد گستردهتر پکن برای تبدیل صنعت خودرو به ستون اصلی صادرات کشور است.
در چین، اصطلاح «خودروهای انرژی نو» به خودروهای تمامبرقی (BEV)، خودروهای هیبریدی قابل شارژ با پریز (PHEV) و خودروهای برقی با پیل سوختی (FCEV) اطلاق میشود.
بر اساس دادههای اخیر «انجمن تولیدکنندگان خودروی چین»، این کشور در نیمه نخست سال ۲۰۲۵ مجموعاً ۳.۰۸۳ میلیون دستگاه خودرو صادر کرده که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۱۰.۴ درصد رشد داشته است. از این تعداد، ۱.۰۶ میلیون دستگاه مربوط به خودروهای انرژی نو بوده که نسبت به سال ۲۰۲۴ رشد چشمگیر ۷۵.۲ درصدی را نشان میدهد.
پلتفرم رسانهای و دادهمحور گسگو (Gasgoo)، مستقر در چین و فعال در حوزه صنعت خودروسازی، در تحلیلی از دادههای صادرات پنجماهه نخست سال اعلام کرد که خودروهای انرژی نو چینی در حال گسترش دامنه حضور خود در بازارهای جهانی هستند؛ آن هم تحت تأثیر تنوع سیاستگذاریها و عوامل ژئوپولیتیکی.
در این گزارش آمده است: «با تکیه بر توافقنامههای تجاری منطقهای و سیاستهای حامی خودروهای برقی، مکزیک و جنوبشرق آسیا بهعنوان سریعترین مقاصد صادراتی در حال رشد برای چین ظاهر شدهاند.»
در همین حال، طبق گزارش گسگو، برندهای خودروی برقی چینی بهواسطه قیمتگذاری رقابتی و شبکههای تأمین قدرتمند، همچنان در حال افزایش سهم بازار خود در اروپا هستند.
بر اساس دادههای شرکت تحلیل داده دیتافورس، فروش خودروهای هیبریدی قابل شارژ چینی (PHEV) در اروپا طی سهماهه نخست سال، نسبت به سال گذشته افزایشی چشمگیر برابر با ۳۶۸ درصد داشته است.
همچنین گزارش مرکز اصلاحات اروپایی (Centre for European Reform) نشان میدهد که واردات خودروهای تمامبرقی چینی به بازار اروپا از سال ۲۰۲۰ بهشکل تصاعدی افزایش یافته و طی سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۳ رشد خیرهکننده ۱۶۴۶ درصدی داشته است.
پکن از گذار جهانی به خودروهای برقی بهرهبرداری میکند
دولت چین در چارچوب راهبردی بلندمدت، صادرات خودرو—بهویژه خودروهای برقی—را بهعنوان ابزاری برای ارتقای ساختار صادراتی کشور دنبال کرده و از روند جهانی الکتریکیشدن صنعت خودروسازی نهایت استفاده را میبرد.
در یک سند سیاستگذاری منتشرشده توسط وزارت بازرگانی چین در سال ۲۰۰۹ آمده بود: «صادرات خودرو به بخش حیاتی صنعت خودروسازی چین و محرکی کلیدی در دگرگونی مدل تجارت خارجی کشور تبدیل شده است.»
در این سند همچنین «حمایت فعال از صادرات خودروهای کممصرف و انرژی نو» بهعنوان یکی از سیاستهای اصلی دولت چین ذکر شده بود.
سیاستهای مطلوب در خارج از کشور؛ مانند ضربالاجل اروپا برای توقف تولید خودروهای سوختی؛ خودروسازان را به تسریع در گذار به خودروهای برقی واداشته است.
چوی دونگشو، دبیرکل انجمن خودروهای سواری چین، در ستونی تحلیلی نوشت که بازار جهانی خودرو در حال تجربه «بازآرایی برقی» است و خودروهای هیبریدی قابل شارژ چینی بهدلیل برتری فناوری و مزیت قیمتی، بهسرعت در حال افزایش سهم بازار خود هستند.
تحلیلگران میگویند یارانههای سخاوتمندانه دولتی عامل اصلی رشد سریع برندهای خودروی برقی چین در بازارهای جهانی بودهاند.
در مقالهای منتشرشده در نشریه اینتراکونومیکس، پژوهشگران فرانک بیکنباخ، دیرک دوسه، رولف یانگهامر و وانهسین لیو شواهد گستردهای ارائه کردهاند که نشان میدهد گسترش حضور خارجی خودروسازان برقی چین، بهطور قابل توجهی از حمایت گسترده و بلندمدت رژیم چین از این صنعت نشأت گرفته است؛ حمایتی که هم شامل یارانههای سمت تقاضا و هم سمت عرضه میشود.
در این مقاله آمده است: «حمایت گسترده دولت به صنایع سبز چین امکان داده تا بهسرعت رشد کرده، بازار داخلی را تحت سلطه درآورند و بهطور فزایندهای وارد بازارهای خارجی شوند.»
این روند در مورد صنایعی مانند پنلهای خورشیدی و باتری خودروهای برقی کاملاً مشهود است؛ صنایعی که شرکتهای چینی برای چندین سال بازار اتحادیه اروپا را در اختیار داشتهاند. بهگفته نویسندگان، این الگو اکنون در مورد خودروهای برقی تمامباتری (BEV) و توربینهای بادی نیز در حال شکلگیری است، جایی که شرکتهای چینی بهتازگی شروع به ورود گسترده به بازار اروپا کردهاند.
بر اساس این مقاله، میزان یارانههای دولتی چین به خودروهای برقی در سال ۲۰۲۲ حدود ۵.۳ میلیارد یورو (۶.۲ میلیارد دلار) بوده است. میانگین این یارانهها بین سالهای ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۰ حدود ۲٬۳۰۰ یورو (۲٬۶۷۰ دلار) و در سال ۲۰۲۲ حدود ۱٬۳۰۰ یورو (۱٬۵۱۰ دلار) برای هر خودرو بوده که به شرکتهای چینی برتری رقابتی چشمگیری نسبت به رقبای غیرچینی داده است.
شرکت چینی بیوایدی (BYD) بزرگترین دریافتکننده این یارانهها بوده است؛ بهطوریکه تنها در سال ۲۰۲۲، حدود ۱.۶ میلیارد یورو (۱.۸۷ میلیارد دلار) یارانه خرید دریافت کرده است.
بیوایدی یکی از بزرگترین تولیدکنندگان خودروهای انرژی نو (NEV) در چین است و در سال ۲۰۲۴ با در اختیار داشتن ۳۴.۱ درصد از سهم بازار NEV چین، جایگاهی کاملاً برتر نسبت به رقبایی چون جیلی (۷.۹ درصد) و تسلا (۶ درصد) دارد.
ویژگی کلیدی یارانههای چین
مقاله اینتراکونومیکس به ویژگی خاصی در ساختار یارانههای چین برای خودروهای تمامبرقی (BEV) اشاره میکند: این یارانهها مستقیماً به تولیدکنندگان پرداخت میشود، نه به مصرفکنندگان.
این ویژگی به سود شرکتهای دریافتکننده است؛ زیرا مبلغ یارانه مستقیماً به سود خالص (حاشیه نهایی) آنها افزوده میشود و به جبران کاهش حاشیه سود ناخالص و عملیاتی ناشی از تخفیفها و تبلیغات فروش کمک میکند.
برای نمونه، شرکت بیوایدی را در نظر بگیرید. بر اساس دادههای ماکروترندز، بین سالهای ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵، حاشیه سود ناخالص و عملیاتی بیوایدی بهشدت کاهش یافته—از حدود ۱۰۰ درصد به تقریباً ۲۰ درصد و ۵ درصد. اما در همین دوره، حاشیه سود خالص این شرکت بیش از دو برابر شده است، که نشان میدهد یارانههای مستقیم دولتی نقش مهمی در پایداری سودآوری آن داشتهاند.
این وضعیت تفاوت چشمگیری با ساختار سوددهی شرکتهای معمول دارد؛ چراکه در شرکتهای متعارف، حاشیه سود ناخالص، عملیاتی و خالص معمولاً همجهت حرکت میکنند. برای نمونه، طبق دادههای ماکروترندز، در شرکت فولکسواگن طی همین بازه زمانی، حاشیههای سود ناخالص و عملیاتی نسبتاً ثابت ماندهاند، در حالی که حاشیه سود خالص اندکی کاهش یافته است.
ویژگی دیگر یارانههای دولتی چین این است که تنها به تولیدکنندگان داخلی اختصاص مییابد و عملاً تولیدکنندگان خارجی را نادیده میگیرد یا در رقابت ناعادلانه قرار میدهد.
مطالعهای از مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی (CSIS) و بنیاد نوآوری و فناوری اطلاعات (ITIF) نشان میدهد که یارانههای چین در بخش خودروهای برقی «تقریباً بهطور کامل بر شرکتهایی متمرکز بودهاند که دفتر مرکزی آنها در داخل چین قرار دارد.»
بر اساس گزارش شرکت آرگوس مدیا، مؤسسه تحلیل دادههای کالایی مستقر در لندن، شرکت بیوایدی در نیمه نخست سال جاری میلادی، در مجموع ۴۶۴٬۲۶۶ دستگاه خودروی انرژی نو (NEV) در بازارهای خارجی به فروش رسانده است؛ که این رقم افزایشی چشمگیر نسبت به ۲۰۳٬۴۰۴ دستگاه در مدت مشابه سال ۲۰۲۴ محسوب میشود.
در چهار ماه نخست سال جاری، فروش بیوایدی در اروپا از ۲۸۵٬۰۰۰ دستگاه فراتر رفت—بیش از دو برابر فروش آن در همین بازه زمانی در سال گذشته.
دیدگاه ارائهشده در این مقاله نقطه نظر نویسنده بوده و لزوماً منعکسکننده دیدگاه اپک تایمز نیست.
درباره نویسنده: پانوس موردوکوتاس استاد اقتصاد در دانشگاه لانگ آیلند در شهر نیویورک است. او همچنین تحلیل امنیت سرمایهگذاری را در دانشگاه کلمبیا تدریس میکند. نوشتههای او در نشریات و مجلات تخصصی از جمله فوربز، اینوستوپدیا، بارونز، آیبیتی و ژورنال تحقیقات مالی منتشر شدهاند. او همچنین نویسنده چندین کتاب است، از جمله «راهبرد کسبوکار در اقتصاد نیمهجهانی» و «چالش چین.»
