در شرایطی که آمریکا عرصه را بر چین تنگتر میکند، پکن بدون مداخله نظامی به تقویت ارتباطات سیاسی، اقتصادی و راهبردی خود با کاراکاس روی آورده است.
فشار آمریکا بر ونزوئلا از طریق حضور فزاینده نظامی، توقیف نفتکشها، حمله به شناورهایی که گفته میشود در قاچاق مواد مخدر دخیل هستند و جلوگیری از تردد محمولههای نفتی تحریمشده شدت گرفته است. دولت ترامپ حکومت نیکلاس مادورو را در دسته سازمانهای تروریستی خارجی قرار داده و کاراکاس را به استفاده نامشروع از داراییهای آمریکا برای تأمین مالی قاچاق مواد مخدر، تروریسم و دیگر جرایم متهم کرده است.
متعاقب انتشار راهبرد جدید امنیت ملی آمریکا که آمریکای لاتین را محور اصلی منافع حیاتی ایالات متحده میداند، واشینگتن حضور نظامی خود را در کشورهای حوزه دریای کارائیب افزایش داده، نفتکشهای نفتی تحریمشده ونزوئلا را توقیف کرده، احتمال حمله نظامی را در دستور کار قرار داده و دستور توقیف کامل و بدون قید و شرط نفتکشهای تحریمشده را در مسیرهای ورودی و خروجی از ونزوئلا صادر کرده است.
چین از درخواست ونزوئلا در رابطه با برگزاری نشست اضطراری شورای امنیت سازمان ملل حمایت کرده و پشتیبانی سیاسی خود را در بالاترین سطوح ممکن نشان داده است. وانگ یی، وزیر امور خارجه چین، در تماس تلفنی اخیر خود با ایوان خیل، وزیر امور خارجه ونزوئلا، گفت که ایندو کشور شرکای راهبردی یکدیگر هستند که به واسطه اعتماد متقابل و مخالفت با آنچه پکن «زورگویی یکجانبه» آمریکا میداند همپیمان شدهاند.
شی جین پینگ، رهبر چین، در دیدار ماه مه با نیکلاس مادورو، رئیسجمهور ونزوئلا، در مسکو بر این مواضع تأکید کرد و افزود که چین در صیانت از حاکمیت، کرامت ملی و ثبات اجتماعی ونزوئلا با قاطعیت کامل از این کشور حمایت میکند و این رابطه را از منظر راهبردی نشانه دوستی «استوار و خللناپذیر» دو کشور دانست.
از زمانی که روابط چین و ونزوئلا در سال ۲۰۲۳ به سطح شراکت راهبردی همهجانبه ارتقا پیدا کرد، ایندو کشور همکاری خود را در حوزه تجاری، سرمایهگذاری، حکمرانی و ارتباطات مردمی گسترش دادهاند. شی گفته که پکن آماده تعمیق همکاریهای عملی در بخشهای متعدد و افزایش هماهنگی با ونزوئلا و دیگر کشورهای آمریکای لاتین است؛ رویکردی که با تلاش حزب کمونیست چین برای ایجاد و رهبری یک نظام بینالمللی جدید با محوریت پکن همخوانی دارد.
ارتباط کاراکاس با حزب کمونیست از پیش عمیق و جدی بوده است. ونزوئلا در سال ۲۰۱۸ بهطور رسمی به ابتکار کمربند و جاده چین ملحق شد و به گروه ۱۰ کشور آمریکای لاتین پیوست که همان سال با چین وارد همکاری شدند. ونزوئلا از آن سال تاکنون به یکی از بزرگترین مقاصد سرمایهگذاری چین در چارچوب ابتکار کمربند و جاده و بهویژه در بخش نفتی تبدیل شده و درحالحاضر بالغ بر ۶۰ میلیارد دلار به شرکتهای دولتی چین بدهکار است.
ونزوئلا درخواست عضویت در بریکس را ارائه کرده که تاکنون مورد موافقت قرار نگرفته است. برزیل در نشست ۲۰۲۴ بریکس با استناد به پیروزی انتخاباتی نامشروع مادورو و عدم مشروعیت دموکراتیک او با عضویت این کشور در بریکس مخالفت کرد. روسیه اعلام کرده که افزایش تعداد اعضای بریکس به اجماع کل اعضا نیاز دارد و این مسئله باعث شده که ونزوئلا به این جمع راه پیدا نکند.
ونزوئلا عضو دائم، عضو ناظر یا شریک گفتوگوی سازمان همکاری شانگهای نیست؛ سازمانی که همچنان بر اوراسیا و آسیای مرکزی تمرکز دارد. با اینحال، کاراکاس از نظر نظامی همکاری خود را با چین، روسیه و ایران افزایش داده است. نیروهای ویژه ونزوئلا از سال ۱۹۹۹ در زمینه آموزش زبان، غواصی، تکتیراندازی و عملیات هوایی با هلیکوپتر در کنار نیروهای ارتش آزادیبخش خلق چین آموزش دیدهاند.
ونزوئلا در اوت ۲۰۲۲ میزبانی رقابتهای بینالمللی ارتشهای جهان را در شهر بارکیسیمتو برعهده گرفت. این رویداد نظامی روسی برای نخستینبار در قاره آمریکا برگزار شد و چین، روسیه، ایران و چند کشور دیگر در آن مشارکت داشتند.
ونزوئلا همچنین به چارچوبهای ایدئولوژیک و حکمرانی چین پیوسته است. مادورو گفته که ونزوئلا به ابتکار حکمرانی جهانی شی ملحق خواهد شد و در هر پنج ابتکار بینالمللی مهم حزب کمونیست از جمله ابتکار کمربند و جاده و چهار ابتکار جهانی پکن مشارکت خواهد کرد.
حزب کمونیست همزمان با گسترش حضور در ونزوئلا ادعای آمریکا مبنی بر کنترل انحصاری نیمکره غربی را به چالش کشیده و با انتشار سیاست منطقهای جدید خود بر پیوند چین و آمریکای لاتین تأکید کرده است. پکن همچنین با وضع تحریمهای یکجانبه مخالفت کرده و همکاری در چارچوب جهانِ جنوب را در دستور کار قرار داده است، اما تعهدی در قبال حمایت نظامی از کاراکاس ندارد.
پکن اعلام کرده که با کاراکاس به توافق تجاری دست یافته و طرفین قرار است تعرفه صدها قلم کالا را به صفر برسانند؛ اقدامی که به روند ورود چین به اقتصاد تحت تحریم ونزوئلا سرعت میبخشد. این توافق باعث تشدید وابستگی ونزوئلا به چین خواهد شد و مبادله نفت در برابر کالا را افزایش خواهد داد. این روند همچنین صنایع داخلی را تضعیف کرده و باعث افزایش دامنه نفوذ پکن خواهد شد.
کارشناسان هشدار میدهند که چین نفوذ مالی خود را به پروژههای زیرساختی راهبردی گره زده و پایگاه اطلاعاتی خود را در آمریکای لاتین برپا کرده است. دو مورد از تأسیسات کنترل زمینی ماهوارهای چین در ونزوئلا ساخته شدهاند: ایستگاه رهگیری ال سومبررو در پایگاه هوایی کاپیتان مانوئل ریوس در ایالت گوآریکو و تأسیسات پشتیبان فورت مانیکویا در ایالت بولیوار. چند تکنسین در گفتوگو با واشینگتنپست گفتند که چین میتواند بدون حضور فیزیکی مستمر از راه دور به این تأسیسات دسترسی داشته باشد؛ امری که نگرانی آمریکا را درباره قابلیتهای نظارتی و پایش اطلاعاتی چین افزایش داده است.
ونزوئلا به محل تلاقی دشمنان آمریکا تبدیل شده است؛ بهگونهای که چین، روسیه، ایران و کوبا در بخشهای مختلف اقتصاد، نهادهای امنیتی و ساختارهای نظامی آن نفوذ دارند. چین و روسیه بهرغم پیوندهای اقتصادی عمیق و حمایتهای کلامی از ارائه کمکهای نظامی و مالی ملموس به مادورو خودداری کردهاند. تحلیلگران میگویند ایندو کشور بهدلیل برتری نظامی آمریکا در منطقه تمایلی به تشدید تنشها ندارند.
چین از ونزوئلا بهعنوان نقطه ورود راهبردی به قاره آمریکا و جاسوسی احتمالی علیه آمریکا استفاده میکند، اما نمیتواند قدرت نظامی آمریکا را در منطقه به چالش بکشد یا دستکم تمایلی به انجام این کار ندارد. بهرغم وعده دوستی همهجانبه، بعید است که پکن در زمینه نظامی از کاراکاس حمایت کند. از اینرو، سرنوشت این تقابل تا حد زیادی به تدابیر بعدی دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، بستگی دارد.
این رویارویی تبعات منفی گستردهتری هم دارد. حزب کمونیست چین با دقت درحال رصدکردن اوضاع است و از تاکتیکهای آمریکا اعم از تحریم، اعمال تدریجی فشار نظامی و انزوای اقتصادی الگوبرداری میکند. پکن این راهکارها را بهمنظور بررسی تبعات احتمالی سناریوهای مرتبط با تایوان مورد مطالعه قرار داده است.
دیدگاه ارائهشده در این مقاله نقطه نظر نویسنده بوده و لزوماً منعکسکننده دیدگاه اپک تایمز نیست.
درباره نویسنده: دکتر آنتونیو گراسفو تحلیلگر اقتصادی چین است که بیش از ۲۰ سال را در آسیا سپری کرده است. آقای گراسفو فارغالتحصیل دانشگاه ورزش شانگهای است، دارای مدرک امبیای از دانشگاه شانگهای جیائوتنگ است و در دانشگاه نظامی آمریکا در رشته دفاع ملی تحصیل کرده است.
