دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، روز ۱۳ اکتبر (۲۱ مهر) به اسرائیل و مصر سفر کرد تا مرحله نخست توافق آتشبس را که طی آن گروه تروریستی حماس گروگانهای زنده را در ازای آزادی زندانیان فلسطینی از سوی اسرائیل آزاد کرد، گرامی بدارد.
این توافق آتشبس میتواند به بیش از دو سال جنگی که از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ و با حمله حماس به اسرائیل آغاز شد، پایان دهد. در آن حمله حدود ۱۲۰۰ نفر کشته شدند و نیروهای حماس ۲۵۱ نفر دیگر را بهعنوان گروگان به نوار غزه بردند.
وزارت بهداشت غزه، که تحت اداره دولت وابسته به حماس فعالیت میکند، اعلام کرده است که در جریان عملیات نظامی اسرائیل در دو سال گذشته بیش از ۶۷ هزار فلسطینی کشته شدهاند. این وزارتخانه میان افراد مسلح و غیرنظامی تمایز قائل نمیشود و آمار دقیق تلفات قابل راستیآزمایی نیست.
ترامپ در سخنرانی خود در برابر رهبران کشورهای منطقه گفت که «گامهای بعدی در روند آتشبس غزه در حال تدوین است» و این لحظه را «پایان دوران ترور و مرگ و آغاز دوران ایمان و امید» توصیف کرد.
در ادامه، پنج نکته کلیدی از سفر رئیسجمهور آمریکا به خاورمیانه آمده است.
آزادی گروگانها
بیست گروگان اسرائیلی باقیمانده که بیش از دو سال پیش بهدست تروریستهای حماس اسیر شده بودند، در تاریخ ۱۳ اکتبر (۲۱ مهر) آزاد شدند و به خانوادههای خود بازگشتند.
ترامپ در سخنرانی خود در کنست، پارلمان اسرائیل، گفت: «پس از دو سال طاقتفرسا در تاریکی و اسارت، ۲۰ گروگان شجاع به آغوش باشکوه خانوادههایشان بازمیگردند، و این حقیقتاً باشکوه است.»
ترامپ مدتها بود وعده داده بود که همه گروگانها، حتی جانباختگان را، به خانه بازگرداند.
او در مسیر سفر به مصر به خبرنگاران گفت پس از آنکه اجساد چهار نفر بازگردانده شد مقامهای اسرائیلی و فلسطینی در جستوجوی پیکر حدود ۲۴ نفر هستند که در دوران اسارت جان خود را از دست دادند. گروههای جستوجو در میان ویرانههای نوار غزه، که از جنگ ویران شده، بهدنبال بقایای اجساد هستند.
در ازای آزادی گروگانها، اسرائیل بیش از ۱۹۰۰ فلسطینی را آزاد کرد که حدود ۲۵۰ نفر از آنان به اتهام جرائم مختلف در زندان بودند.
هزاران اسرائیلی در ۱۳ اکتبر (۲۱ مهر) در خیابانها صف کشیده بودند، پرچم تکان میدادند و با فریاد شادی از کاروان حامل گروگانهای آزادشده استقبال کردند.
ترامپ: «طلوع خاورمیانهای نوین آغاز شده است»
ترامپ در سخنرانی خود در برابر قانونگذاران اسرائیلی در کنست در تاریخ ۱۳ اکتبر (۲۱ مهر) گفت که آتشبس میان اسرائیل و حماس نقطهای کلیدی در شکلگیری دورانی تازه از صلح در سراسر خاورمیانه است.
او گفت: «این آغاز یک توافق بزرگ و هماهنگی پایدار برای اسرائیل و تمام ملتهای منطقهای است که بهزودی واقعاً باشکوه خواهد شد. من با اطمینان میگویم این، طلوع تاریخی خاورمیانهای نوین است.»
ترامپ این لحظه فرصت برای صلح را بر پایه پیروزیهای نظامی اسرائیل و ایالات متحده در منطقه توصیف کرد و افزود: «خنجر حزبالله که سالها بهسوی گلوی اسرائیل نشانه رفته بود، بهطور کامل درهم شکسته است.»
او در بخش دیگری از سخنانش به حملات مشترک اسرائیل و آمریکا در ماه ژوئن اشاره کرد که رهبران نظامی ایران، دانشمندان هستهای و تأسیسات هستهای را هدف قرار داد.
ترامپ گفت: «اسرائیل، با کمک ما، هرآنچه را میتوانست با نیروی سلاح بهدست آورده است. شما پیروز شدهاید. منظورم این است که واقعاً پیروز شدهاید. اکنون زمان آن است که این پیروزیهای نظامی علیه تروریستها را به بزرگترین دستاورد یعنی صلح و شکوفایی برای تمام خاورمیانه تبدیل کنیم.»
تلاش دوباره برای احیای پیمان ابراهیم
ترامپ از سفر خود به منطقه بهعنوان فرصتی برای جان تازه بخشیدن به ابتکار صلحی استفاده کرد که در نخستین دوره ریاستجمهوریاش آغاز کرده بود، یعنی همان «پیمان ابراهیم.» هدف پیمان ابراهیم عادیسازی روابط دیپلماتیک و اقتصادی میان اسرائیل و همسایگان عمدتاً مسلمان آن است.
او در سخنرانی خود در کنست گفت: «ما شاهد بودهایم کشورهایی که اختلافات خود را کنار گذاشتند، از شکافهای دیرینه عبور کردند و مسیر تعامل را برگزیدند، اکنون در میان موفقترین کشورهای منطقه هستند. آنها با اسرائیل کنار آمدهاند و پیشرفت چشمگیری دارند.»
جو بایدن، رئیسجمهور آمریکا، تلاش کرده بود عربستان سعودی را به جمع کشورهای مسلمان در حال عادیسازی روابط با اسرائیل بکشاند؛ اما این تلاشها در جریان درگیریهای نوار غزه متوقف شد. مقامهای سعودی در مقاطع مختلف جنگ اعلام کرده بودند تا زمانی که رهبران اسرائیل به مسیر روشن و مشخصی برای تشکیل کشور فلسطین متعهد نشوند، روند عادیسازی روابط را ادامه نخواهند داد.
ترامپ در سخنرانی خود در برابر قانونگذاران اسرائیلی از دولت پیشین آمریکا انتقاد کرد و گفت:
«ما یک دولت بسیار ضعیف داشتیم، بدترین رئیسجمهور در تاریخ کشورمان، بدون تردید… و آنها هیچ کاری با این سند فوقالعاده، یعنی پیمان ابراهیم، نکردند. اما حالا شما میتوانید آن را احیا کنید و بهثمر برسانید.»
نشست مصر
رهبران ۳۵ کشور از سراسر جهان در شهر شرمالشیخ مصر گرد هم آمدند تا در «نشست صلح غزه» توافقنامهای امنیتی را امضا کنند. ترامپ در مراسم امضا گفت: «امروز روزی است که مردم منطقه و سراسر جهان برای آن کار کردهاند، تلاش کردهاند، امید بستهاند و دعا کردهاند.»
بهگفته او، هیئتی تازهتأسیس با نام «شورای صلح» مأمور نظارت بر وضعیت میدانی خواهد بود تا آرامش پایدار در منطقه حفظ شود. ترامپ افزود که اعضای این شورا در ابتدا با قرعهکشی از میان کشورها انتخاب خواهند شد.
او گفت: «ما با هم به چیزی دست یافتهایم که همه میگفتند ناممکن است. ما با هم به صلح در خاورمیانه دست یافتهایم.»
سران کشورهای فرانسه، ایتالیا، آلمان، اردن، ترکیه و بریتانیا در این نشست حضور داشتند؛ همچنین آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، و اورزولا فندرلاین، رئیس کمیسیون اروپا نیز شرکت کردند.
مقامهای مصری اعلام کرده بودند که بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، نیز در این نشست حضور خواهد یافت؛ اما دفتر نتانیاهو بعدتر اعلام کرد که او بهدلیل فرارسیدن عید یهودی، در نشست شرکت نخواهد کرد.
آغاز مذاکرات مرحله دوم
ترامپ در نشست خبری مشترک با عبدالفتاح السیسی، رئیسجمهور مصر، در تاریخ ۱۳ اکتبر (۲۱ مهر) در پاسخ به پرسشی درباره زمان آغاز مذاکرات برای اجرای مرحله دوم آتشبس غزه گفت: «از نظر ما، مرحله دوم آغاز شده است.»
رئیسجمهور آمریکا گفت مراحل مختلف این توافق «تا حدی در هم تنیدهاند» و به تلاشها برای پاکسازی آوار و خرابههای بر جایمانده از جنگ در نوار غزه اشاره کرد.
پیشتر، توافق آتشبس مرحلهای دیگری در غزه در اوایل امسال فروپاشیده بود؛ زیرا میان طرفها درباره چگونگی گذار از مرحله نخست به مرحله دوم اختلاف نظر وجود داشت. در آن توافق، که در ماه ژانویه منعقد شد، حماس طبق مفاد مرحله اول شمار مشخصی از گروگانها را آزاد کرد.اما در حالیکه مذاکرهکنندگان حماس خواهان آغاز مرحله دوم بودند، اسرائیل از طرحی که استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا در امور خاورمیانه، ارائه کرده بود حمایت کرد؛ طرحی که هدفش تمدید شرایط آتشبس مرحله نخست و فراهم کردن زمان بیشتر برای ادامه گفتوگوها بود.
استیو ویتکاف روز ۱۳ اکتبر (۲۱ مهر) در گفتوگو با خبرنگاران اعلام کرد که او و جرد کوشنر، داماد ترامپ، همچنان بهطور فعال در مذاکرات دقیق و حساس برای پیشبرد روند صلح نقش خواهند داشت.
او گفت: «من و جرد از همین حالا در بخش اجرایی کار دخیل هستیم. بنابراین کاملاً درگیر شدهایم و مدت زیادی اینجا خواهیم بود. این دستور مستقیم رئیسجمهور است.»
