کنترل جمهوری اسلامی بر این گذرگاه آبی تمام کشورها را به دردسر انداخته است. این درحالی است که عملیات جهانی نیروی دریایی آمریکا برای شکار نفتکشهای «ناوگان سایه» تنها جمهوری اسلامی را هدف گرفته است.
با رسیدن ناو هواپیمابر یواساس جورج اچ. دبلیو. بوش، سه ناوگروه هواپیمابر، بیش از ۲۴۰ فروند هواپیما و دستکم ۱۶ ناوشکن در دریای سرخ و دریای عرب درحال شکار کشتیهای جمهوری اسلامی و نفتکشهای «ناوگان سایه» هستند.
اما تنها کاری که بالغ بر ۲۰ هزار ملوان و تفنگدار دریایی در بیش از ۲۰ کشتی و بالغ بر ۲ هزار و ۵۰۰ پیادهنظام رزمناو آبیخاکی یواساس تریپولی انجام نمیدهند، محاصره تنگه هرمز است.
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی کشتیهای ورودی و خروجی این گذرگاه ۳۳ کیلومتری را تحت کنترل دارد؛ گذرگاهی که خلیج فارس را به دریای عمان متصل میکند.
کشتیهای جمهوری اسلامی از این گذرگاه عبور میکنند و در بین بنادر خلیج فارس یا آنچه که بعد از ۳۸ روز بمباران باقی مانده رفتوآمد دارند، زیرا نیروی دریایی آمریکا در این منطقه ناوهای چندان زیادی ندارد. با توجه به آتشبس، کشتیهای جمهوری اسلامی از سوی نیروهای آمریکا یا اسرائیل مورد هدف قرار نمیگیرند.
این نیروی دریایی، که بزرگترین لشکرکشی دریایی آمریکا در منطقه از زمان حمله به عراق در سال ۲۰۰۳ و بحران گروگانگیری در ایران در سالهای ۱۹۷۹ تا ۱۹۸۱ است، تردد در یک مسیر ۳۰۰ کیلومتری را ممنوع کرده که رأس الحد در عمان تا خلیج گواتر در مرز ایران و پاکستان را شامل میشود؛ نقطهای که در فاصله ۳۵۰ کیلومتری از جنوب تنگه هرمز قرار دارد.
جمهوری اسلامی کنترل تنگه هرمز را به دست دارد و بنادر خلیج فارس تحت محاصره نیستند، اما کشتیهای سپاه به مسیرهای دریایی بعد از ایستگاه گانزو (منطقه عملیاتی نیروی دریایی آمریکا در خلیج عمان) دسترسی ندارند.
استفاده سپاه پاسداران از مزیت جغرافیایی برای اعمال فشار اقتصادی بر گذرگاهی که برای تجارت بینالمللی حیاتی است و استفاده آمریکا از دسترسی جهانی خود برای تعلیق گزینشی تجارت دریایی، که برای جمهوری اسلامی از اهمیت زیادی برخوردار است، به بنبست انجامیده است.
درحقیقت، ما با یک محاصره در محاصره سروکار داریم.
سالواتوره مرکوگیلیانو، استاد دانشگاه کمپبل در بویس کریک در کارولینای شمالی، که دادوستدهای دریایی را تحلیل میکند، گفت: «ما تنگه هرمز را محاصره نکردهایم. ما کشتیهای سپاه را که وارد خلیج عمان میشوند تحت محاصره درآوردهایم. ما نزدیک تنگه هرمز هم نیستیم. کاری که مشغول انجام آن هستیم، محاصره دورادور است.»
خط گانزو
فرماندهی مرکزی آمریکا در روز ۲۷ آوریل گزارش داد که نیروی دریایی این کشور از روز ۱۳ آوریل ۳۸ فروند کشتی را پس از عبور از تنگه هرمز متوقف و آنها را به سمت بنادر خلیج فارس هدایت کرده است.
ملوانان یواساس اسپرونس و تفنگداران یواساس تریپولی در روز ۱۹ آوریل نفتکش ایرانی توسکا را که قصد داشت از خط گانزو عبور کند توقیف کردند. در روز ۲۲ آوریل، نیروهای آمریکایی در خلیج بنگال در نزدیکی مالزی از تردد نفتکش تیفانی با پرچم پالائو، که ۱.۹ میلیون بشکه نفت خام ایران را جابهجا میکرد، جلوگیری کردند. در روز ۲۳ آوریل، نیروهای آمریکایی نفتکش تحت تحریم مجستیک ایکس را بین سریلانکا و اندونزی توقیف کردند. در روز ۲۵ آوریل، نیروی دریایی آمریکا کشتی سوان با پرچم بوتسوانا را در دریای عرب متوقف و این کشتی حامل گاز طبیعی مایع را به سمت تنگه هرمز هدایت کرد.
توسکا و تیفانی هزاران کیلومتر دورتر از تنگه هرمز در قسمت شرقی اقیانوس هند، که به «پمپ بنزین شناور» معروف است، متوقف شدند. نفت کشورهای تحت تحریم مانند ایران و روسیه در این منطقه توسط نفتکشهای «ناوگان سایه» که با پرچمهای جعلی تردد میکنند خریداری شده و عمدتاً به خریداران چینی در آسیا فروخته میشود.
سوان یکی از ۱۹ شناوری است که وزارت خزانهداری آمریکا آنها را در روز ۲۴ آوریل بهدلیل حملونقل کالاهای ایرانی تحریم کرده است. سازمان بینالمللی دریانوردی اعلام کرده که دستکم ۱۷ مورد از این ۱۹ کشتی و احتمالاً بیش از ۶۰ شناور در سطح جهانی با پرچم بوتسوانا فعالیت دارند؛ نکتهای که در مورد این کشور آفریقایی محصور در خشکی جای تعجب دارد، زیرا این کشور فاقد سامانه ثبت کشتی است.
روندی که در عملیات علیه جمهوری اسلامی در جریان است، مشابه اقدام پنتاگون از دسامبر ۲۰۲۵ تا فوریه ۲۰۲۶ است که دستکم پنج کشتی «ناوگان سایه» را توقیف کرد. این کشتیها نفت خام تحریمی ونزوئلا را در دریای کارائیب، اقیانوس اطلس شمالی و اقیانوس هند جابهجا میکردند.
درحالیکه آمریکا دامنه عملیات جهانی خود برای شکار کشتیهای ایرانی را از خط گانزو فراتر میبرد، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در اقدامی متقابل در روز ۲۲ آوریل کشتی فرانچسکا با پرچم پاناما و کشتی اپامینونداس با پرچم یونان را بهدلیل «فعالیت بدون مجوز» توقیف کرد؛ مجوزی که جمهوری اسلامی دریافت آن را برای عبور از تنگه الزامی کرده است.
گریگوری کاپلی، رئیس انجمن مطالعات راهبردی بینالمللی در واشنگتن و سردبیر دفاع و امور خارجی، گفت: «تفاوت در این است که آمریکا گزینشی عمل میکند و کشتیهای جمهوری اسلامی و نفتکشهای «ناوگان سایه» را هدف میگیرد، اما سپاه پاسداران انقلاب اسلامی خواستههای خود را به تجارت جهانی تحمیل میکند.»
او به اپک تایمز گفت: «چیزی که شاهد آن هستیم، رقابت ایران و آمریکا بر سر حرف و عمل است. ایرانیها میگویند «ما تنگه را محاصره میکنیم» و آمریکاییها میگویند «شما نمیتوانید تنگه را محاصره کنید.»»
کاپلی گفت: «وقتی دونالد ترامپ و وزیر جنگ او، پیت هگست، میگویند آمریکا بندرها و حملونقل دریایی ایران را در تنگه هرمز محاصره کرده است، درواقع به منطقهای فراتر از خط گانزو اشاره دارند. اما ایران از ادعای محاصره «برای کسب برتری در جنگ روانی» استفاده میکند.»
او افزود: «وقتی ایرانیها گفتند که در حال محاصره یا محدود کردن تجارت در تنگه هستند، متحمل انتقادات شدیدی شدند و بهدلیل مختلکردن تجارت از سوی همسایگان خود مورد سرزنش قرار گرفتند. اما وقتی ترامپ میگوید که او طرح محاصره را پیاده کرده است، آمریکا بابت ضرر و زیان اقتصادی دیگر کشورها مورد سرزنش قرار میگیرد.»
راهحل نظامی وجود ندارد
محاصره دریایی بهطور کلی یک راهبرد بلندمدت است تا جمهوری اسلامی بهتدریج در تنگنا قرار بگیرد. اما با توجه به اینکه بالغ بر ۲۰ درصد از نفت و گاز جهان و همچنین صدها کشتی بلاتکلیف و ۲۰ هزار ملوان تجاری در خلیج فارس در این بنبست گرفتار شدهاند، کاسه صبر همه لبریز شده است.
درحالیکه آتشبس ادامه دارد و مذاکرات پشت پرده میان دولت ترامپ و تهران با میانجیگری پاکستان در جریان است، هنوز مشخص نیست که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بدون دریافت امتیاز از آمریکا از محاصره تنگه هرمز دست بردارد یا آمریکا از خواستههای خود مبنی بر توقف برنامه هستهای ایران، عدم حمایت از گروههای تروریستی و پایان دادن به اشغال غیرقانونی تنگه هرمز عقبنشینی کند.
پنتاگون درحال برنامهریزی برای یک حمله دریایی و هوایی گسترده به تأسیسات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در سواحل هرمز و ارتفاعات شاهین کوه است.
مرکوگیلیانو به اپک تایمز گفت: «درمجموع، راهحل نظامی وجود ندارد، زیرا کافی است یک قایق تندرو نزدیک شود و چند گلوله به عرشه شلیک کند تا یک کشتی بزرگ باری با ظرفیت حدود ۱۱ هزار کانتینر متوقف شود و ایرانیها سوار کشتی شوند و از این فرصت استفاده تبلیغاتی کنند.»
مرکوگیلیانو گفت ادعای اینکه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی تنگه هرمز را مینگذاری کرده تا کشتیها مجبور شوند از نزدیکترین کانال ساحلی تردد کنند، باعث میشود که شرکتهای حملونقل تجاری جان خدمه و نفتکشهای چندمیلیون دلاری خود را برای عبور از یک گذرگاه دریایی پرتنش به خطر نیاندازند.
به گفته او، «برای ایجاد میدان مین نیازی به مینگذاری نیست. تهدید به مینگذاری کفایت میکند.»
چه پای تنگه هرمز در میان باشد و چه تنگه بابالمندب که خلیج عدن را به دریای سرخ متصل میکند، یا تنگه ملاکا که دریای جنوبی چین را به اقیانوس هند میرساند، یا تنگه داردانل که دریای سیاه را به دریای مدیترانه وصل میکند، یا تنگه دانمارک که دریای بالتیک را به دریای شمال میرساند و یا تنگه جبلالطارق و یا کانالهای سوئز و پاناما، باید گفت که کشتیهای تجاری بهواسطه توافق دوجانبه و براساس منافع مشترک تردد میکنند.
تا زمانی که برای ازسرگیری تردد کشتیهای بینالمللی در تنگه هرمز و دسترسی کشتیهای جمهوری اسلامی به مسیرهای دریایی توافق دوجانبه صورت نگیرد، این بنبست دردناک ادامه خواهد داشت. اما کاپلی میگوید با توجه به اینکه نیروی دریایی آمریکا فشار همهجانبه خود را تشدید میکند، این وضعیت باعث تسلیم جمهوری اسلامی خواهد شد.
او گفت: «مهم نیست این اقدام را محاصره میدانید یا خیر. هدف این است که از تجارت دریایی حکومت ایران جلوگیری شود، نه اینکه تجارت در تنگه هرمز متوقف شود. قرار است این کار به نتیجه مشخصی برسد. مهم، نتیجه است نه روند دستیابی به آن.»
