قیمت بنزین در آمریکا با مختلشدن عرضه جهانی در پی شروع جنگ ایران افزایش یافته که از وابستگی این کشور به بازارهای جهانی حکایت دارد؛ امری که با وجود خودکفایی در زمینه انرژی همچنان پابرجاست.
میانگین قیمت بنزین در آمریکا از روز ۱ مارس نزدیک به ۴۰ درصد افزایش یافته است. این اتفاق در ظاهر دلیل سادهای دارد: ایران در واکنش به عملیات نظامی آمریکا که به کشتهشدن رهبر و توان نظامی این کشور انجامید، تنگه هرمز را مسدود کرده است. صدها نفتکش در پشت این تنگه گرفتار شدهاند و نمیتوانند نفت خود را به مقصد برسانند؛ اتفاقی که عرضه جهانی نفت را ۷ تا ۱۰ درصد کاهش داده است.
این مسئله نشان میدهد که چرا قیمتها بهشدت افزایش یافته و اروپا و آسیا با کمبود مواجه شدهاند، اما آمریکا هم تقریباً هیچ نفتی از طریق این تنگه دریافت نمیکند. این کشور درعمل میبایست در زمینه انرژی مستقل باشد، زیرا خود جزو صادرکنندگان نفت است.
به نظر کارشناسانی که با اپک تایمز گفتوگو کردهاند، اقتصاد آمریکا به بازار جهانی نفت گره خورده و امکان جداشدن از آن وجود ندارد.
پاتریک دوهان، تحلیلگر نفت در شرکت گسبادی، گفت: «نفت کالایی قابلتبدیل است که میتوان آن را به هر نقطه از جهان ارسال کرد و به همین دلیل است که تمام کشورها تحت تأثیر این اتفاقات قرار گرفتهاند.»
کشورهایی که کمبود دارند، حاضرند برای نفت آمریکا بالاترین قیمت را بپردازند.
پل سنکی، تحلیلگر بازار نفت و رئیس مؤسسه پژوهشی سنکی، گفت: «تقاضای بسیار زیادی برای صادرات نفت وجود دارد و همین مسئله قیمتها را افزایش میدهد.»
کارشناسان میگویند اگر دولت آمریکا صادرات نفت خود را محدود کند، بیش از گرهگشایی از مسائل به ایجاد مشکلات بیشتر دامن خواهد زد.
نفت سبک شیرین در برابر نفت سنگین ترش
همه نفت خامها مثل هم نیستند. نفتی که در آمریکا با فرایند شکست هیدرولیکی تولید میشود، نفت «سبک شیرین» نام دارد. پالایش این نفت آسانتر است و ناخالصی کمتری (برای نمونه، گوگرد) هم دارد.
بخش عمده نفت خاورمیانه در دسته «متوسط» قرار میگیرد. فرآوری نفت متوسط نسبتاً آسان است، اما این نفت غلیظتر بوده و گوگرد بیشتری دارد. کانادا عمدتاً نفت «سنگین ترش» تولید میکند که از غلظت و گوگرد بیشتری برخوردار است. ونزوئلا با وجود ذخایر عظیم خود عمدتاً نفت بسیار سنگین و ترش تولید میکند که شمار اندکی از پالایشگاهها امکان فرآوری آن را دارند.
دیوید بلکمون، مشاور و تحلیلگر سیاست انرژی، گفت: «بیشتر پالایشگاههای ما دستکم نیم قرن پیش ساخته و برای پالایش نفت خام سنگین خاورمیانه و مکزیک طراحی شدهاند، زیرا آنروزها بهشدت به واردات نفت خارجی متکی بودیم.»
سنکی افزود که پالایشگاهها در تلاش هستند تا خود را با فرآوری نفتهای سبکتر تطبیق دهند.
کمینگ ما، مهندس پیشین یک پالایشگاه بزرگ آسیایی، گفت: «تغییر نوع نفت دشوار است، اما همچنان آسانتر از تغییر پالایشگاه خواهد بود.»
او گفت: «برای تطبیق پالایشگاه باید دو نفت مختلف را با هم ترکیب کنیم.»
به گفته رابرت دافنباخ، کارشناس انرژی و استاد بازنشسته مدرسه کسبوکار پرایس کالج در دانشگاه اکلاهما، پالایشگاهها ترجیح میدهند تأسیسات نفت سنگین خود را حفظ کنند.
او گفت: «این شرکتها میلیاردها دلار سرمایهگذاری کردهاند تا از اختلاف قیمت نفت خام سنگین ترش که همه پالایشگاهها هم امکان استفاده از آن را ندارند سود ببرند.»
به این ترتیب، آمریکا روزانه حدود ۵ میلیون بشکه نفت سبک صادر و بیش از ۶ میلیون بشکه نفت سنگین وارد میکند.
دافنباخ گفت: «ما تقریباً به سقف ظرفیت پالایش نفت سبک شیرین در پالایشگاهها رسیدهایم.»
علاقه بیشتر به نفت سنگین دلیل دیگری هم دارد.
پالایشگاهها نفت خام را از طریق تقطیر به فرآوردههای سبکتر مانند متان، پروپان و بنزین و سپس به فرآوردههای سنگینتر مانند نفت سفید، گازوئیل و نفت کوره تبدیل میکنند تا درنهایت فقط قیر باقی بماند. هرچه نفت خام سبکتر باشد، مقدار تولید فرآوردههای سنگین کمتر است.
تریسی شوکارت، اقتصاددان ارشد گروه نینجاتریدر، گفت: «ما به این دلیل نفت سنگین ترش وارد میکنیم که برای تولید فرآوردههای سنگینتر مانند گازوئیل و سوخت جت به آن نیاز داریم.»
تبعات ممنوعیت صادرات
دوهان گفت: «محدود کردن صادرات بهطور موقت قیمتها را در داخل کاهش میدهد، اما روی بسیاری از متحدان اصلی آمریکا که اکنون به این کشور متکی هستند تأثیر منفی میگذارد.»
دافنباخ گفت آمریکا روزانه حدود ۱۳ میلیون بشکه نفت خام تولید میکند، اما پالایشگاههای این کشور که اینروزها تقریباً با حداکثر ظرفیت کار میکنند، حدود ۱۶ میلیون بشکه در روز مصرف دارند و بیشتر از حد نیاز خود تولید میکنند.
سنکی گفت: «آمریکا از طریق صادرات سود زیادی به دست میآورد و با ممنوعیت صادرات به خودش ضرر میزند.»
ممنوعیت صادرات همچنین زنجیره تأمین را مختل میکند.
بلکمون گفت: «ظرفیت ذخایر داخلی ما با نفت سبک شِیل پر میشود و ناچاریم که واردات نفت سنگین لازم برای تولید گازوئیل را متوقف کنیم.»
دوهان گفت: «فرآوردههای سنگین درحالحاضر خریداران بسیار زیادی دارند.»
او گفت: «درحالحاضر قیمت گازوئیل بیشتر از بنزین افزایش یافته است. از اینرو، پالایشگاهها درعمل به نفت سنگین بیشتری نیاز دارند.»
ممنوعیت صادرات همچنین اثر بازدارندهای بر صنعت خواهد داشت.
سنکی گفت: «این ممنوعیت انگیزه سرمایهگذاری در زیرساختهای صادراتی را از بین میبرد.»
او افزود که ریسک کاهش عرضه داخلی بهدلیل صادرات ناچیز است.
او گفت: «میزان صادرات هم سقف خود را دارد. از اینرو، افزایش صادرات احتمالاً فراتر از ظرفیت زیرساختهای موجود نخواهد بود.»
دولت ترامپ پیشتر اعلام کرد که برنامهای برای ممنوعیت صادرات ندارد.
گام بعدی چیست؟
سادهترین راه خروج از وضعیت کنونی، بازگشایی تنگه هرمز است. اما مشخص نیست این اتفاق چگونه و چه زمانی رخ خواهد داد.
جمهوری اسلامی امکان مسدودکردن کامل تنگه را ندارد، اما همچنان میتواند تردد کشتیها را به مخاطره بیندازد. از اینرو، شرکتهای بیمه حاضر به بیمهکردن کشتیها نیستند و شرکتهای کشتیرانی هم ریسک عبور از تنگه را نمیپذیرند.
دولت ترامپ در تلاش است که در خلال آتشبس ناپایدار خود با جمهوری اسلامی به توافق برسد. در عینحال، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی همچنان این مسیر کشتیرانی حیاتی را تهدید میکند.
این بلاتکلیفی معاملهگران را درباره آینده قیمت نفت سرگردان کرده است.
دافنباخ گفت: «بازار در تلاش است که راهحل این مشکل را پیدا کند.»
با اینحال، روند کلی از افزایش قیمتها حکایت دارد.
دوهان گفت: «بهنظر من قیمت نفت تا زمان دستیابی به راهحل بهتدریج افزایش خواهد یافت.»
او افزود: «آتشبس و مذاکرات صلح قیمتها را بهطور موقت پایین آوردهاند.»
شوک اولیه آنطور که انتظار میرفت شدید نبود که تا حدی به تأخیر در زنجیره تأمین بازمیگردد.
بلکمون گفت: «پیش از شروع جنگ تا حدی در برابر شوک عرضه مصونیت داشتیم.»
او افزود: «از قبل حدود ۴۰۰ میلیون بشکه نفت در نفتکشها روی آب بود که عرضه را کنترل میکرد. این مقدار تقریباً کفاف ۴ روز عرضه جهانی را میداد.»
از این گذشته، آمریکا، ژاپن و چین از ذخایر نفت قابلتوجهی برخوردارند.
او گفت: «اما این ذخایر اکنون روزانه کاهش مییابند و تا جایی که میدانم حدود دو سوم از ذخایر روی آب به مقصد رسیدهاند.»
با اینحال، اوضاع آمریکا نسبت به بسیاری از کشورها بهویژه در آسیا و اروپا بهتر است.
سنکی گفت: «آمریکاییها با افزایش قیمت بنزین از ۳ به ۴ دلار دچار شوک قیمتی شدند، اما قیمت گازوئیل در مقیاس جهانی همچنان پایین است.» او افزود که قیمت هر گالن بنزین در آلمان به بیش از ۹ دلار رسیده است.
آمریکا نهتنها از عرضه داخلی، بلکه از واردات قابلتوجه کانادا هم سود میبرد.
بلکمون گفت: «حدود ۹۵ درصد از نیاز مصرفی ما از طریق آمریکای شمالی تأمین میشود.»
او افزود: «مقدار اندکی از مکزیک وارد میکنیم، اما صنعت این کشور در سالهای اخیر بهشدت افت کرده است. مقداری هم از ونزوئلا، برزیل و گویان وارد میکنیم.»
دوهان گفت نفت کانادا معمولاً ارزانتر است، زیرا مسیرهای کمتری برای دسترسی به بازار جهانی دارد. او اضافه کرد که کانادا اخیراً خط لوله ساحل غربی را راهاندازی کرده که در آینده امکان دسترسی به بازارهای دیگر را فراهم خواهد کرد.
از اینرو، آمریکاییها با افزایش قیمت مواجه هستند، اما دستکم کمبود ندارند.
بلکمون گفت: «ما بهدلیل سطح بالای امنیت انرژی، تا حد زیادی از شوک سنگین عرضه مصون هستیم.»
راهکارهای سیاسی
حتی اگر صادرات محدود نشود، دولت فدرال آمریکا گزینههای دیگری برای کاهش فشارها دارد. تعلیق قانون جونز یکی از اقداماتی بوده که دولت تا اینجا انجام داده است. به این ترتیب، تنها کشتیهای ساخت آمریکا با پرچم آمریکا و خدمه آمریکایی میتوانند بین بنادر این کشور تردد کنند. این محدودیت پیشتر هزینه حملونقل را بالا برده بود.
دافنباخ گفت این اقدام مؤثر خواهد بود، اما تأثیر چندانی بر قیمتها نخواهد داشت.
او گفت: «بهدلیل کمبود کشتی به نقطهای رسیدهایم که تفاوت چندانی بین کشتیهای مشمول قانون جونز و کشتیهای بینالمللی وجود ندارد.»
دولت میتواند مالیات بنزین را لغو کند.
او گفت: «این اقدام بلافاصله قیمت هر گالن را ۱۸.۴ سنت کاهش خواهد داد.»
ایالتها هم میتوانند مالیات بنزین خود را به حداقل برسانند. او اشاره کرد که ایالت جورجیا در این مورد اقدام کرده است.
دولت فدرال همچنین میتواند امکان فروش سالانه سوخت ئی۱۵- سوختی با اتانول بیشتر- را فراهم کند.
او گفت: «اتانول فعلاً ارزانتر از بنزین است و میتواند اندکی به کاهش قیمتها کمک کند.»
درحالحاضر، تداوم نرخ تقاضا آمریکاییها را مجبور کرده که هزینه بیشتری بپردازند.
شوکارت گفت: «پایینآوردن تقاضا در آمریکا بسیار دشوار است، مگر آنکه شرایط کاملاً از کنترل خارج شود. تقریباً همه مجبورند برای انجام کارشان از خودرو استفاده کنند.»
