پایبندی به این رژیم غذایی باعث میشود کمتر غذا بخورید و بدنتان را از نظر متابولیکی در حالتی شبیه به فستینگ قرار دهید.
فستینگ به کاهش وزن و بهبود سلامت متابولیک کمک کرده و مسیرهای بیولوژیکی مرتبط با سالخوردگی سالم را فعال میکند. با اینحال، پرهیزِ چندروزه از غذا یا حذف برخی از مواد غذایی برای خیلیها دشوار است.
رژیم غذایی مقلد فستینگ محدودیتهای کمتری دارد و معمولاً تا پنج روز ادامه دارد. پایبندی به این رژیم غذایی باعث میشود وعدههای کوچکتر و عمدتاً گیاهی میل کنید و تغییرات متابولیکی مرتبط با فستینگ را در بدن ایجاد میکند. پژوهشهای مقدماتی نشان میدهند نسخه ویژه این رژیم که بهطور مشخص برای کلیهها طراحی شده است، به کاهش التهاب و دیگر علائم آسیب کلیوی کمک میکند.
دکتر جیسون فانگ، متخصص بیماریهای کلیوی و از کارشناسان برجسته فستینگ مقطعی، در یکی از قسمتهای اخیر برنامه «علائم حیاتی» اپک تایمز گفت: «تاکنون ندیدهام رژیم غذایی دیگری بتواند تا این اندازه تأثیرگذار باشد. رعایت این رژیم در مقایسه با فستینگ آب آسانتر است و سازوکار ترمیمکننده بدن را فعال میکند. از این گذشته، نتیجه این رژیم غذایی در کاهش التهاب پایدارتر بوده و شما را به دردسر نمیاندازد.»
رژیم غذایی جای درمان را نمیگیرد و جایگزین مراقبتهای پزشکی نمیشود، اما فانگ میگوید اگر با دقت و زیر نظر پزشک پیش بروید، میتوانید از رژیم غذایی در کنار راهکارهای درمانی رایج بهعنوان مکمل برای کنترل بیماریهای مزمن استفاده کنید.
رژیم غذایی مقلد فستینگ
این رژیم غذایی توسط والتر لانگو، پژوهشگر حوزه طول عمر، و همکارانش در دانشگاه کالیفرنیای جنوبی طراحی شده است. لانگو بهواسطه تحقیقاتی که در زمینه سالخوردگی، تغذیه و رژیمهای مقلد فستینگ داشته شهرت دارد. این رژیم شامل غذاهای گیاهی از جمله سوپ سبزیجات، مغزیجات خوراکی، زیتون و دمنوشهای گیاهی است و برای پایبندی به آن باید از گوشت، فرآوردههای لبنی، الکل و کربوهیدراتهای فرآوریشده پرهیز کنید.
میزان کالری دریافتی در این رژیم بهشدت پایین است، اما به صفر نمیرسد. فانگ گفت: «این رژیم نوعی فستینگ ملایم است که میتواند برای خیلیها مؤثر باشد. مواد مغذی ضروری از طریق غذاهای گیاهی کمکالری، که پروتئین و قند ناچیزی دارند، در اختیار بدن قرار میگیرند. هدف این است که غذای کمتری بخورید و از جهش انسولین یا فعالیت بیشازحد مسیر پیامرسانی mTOR جلوگیری کنید؛ دو عاملی که نقش بسزایی در رشد و سوختوساز بدن ایفا میکنند. سطح انسولین و فعالیت mTOR باید آنقدر پایین بیاید که بدن وارد فاز ترمیم شود. بدن در این رژیم با چالشهای جسمانی و اجتماعی ناشی از فستینگ آب روبهرو نخواهد شد.»
کمکالریبودنِ این رژیم باعث میشود که از مزایای متابولیکی فستینگ کامل از جمله ترمیم سلولی و کاهش التهاب بهرهمند شوید. از این گذشته، پایبندی به این رژیم آسانتر است و نتایج پایدارتری هم دارد.
این تفاوت اهمیت بسزایی دارد، زیرا فستینگ چندروزه آب کار دشواری است. گرسنگی، خستگی و محدودیتهای اجتماعی باعث میشوند خیلیها بعد از یکروز از ادامه رژیم منصرف شوند. فانگ گفت: «اگر از کسی بخواهید هرماه پنج روز فقط آب و چای بنوشد، سطح پایبندی او بعد از چند ماه بهشدت کاهش خواهد یافت.» رژیم مقلد فستینگ همان مزایای فستینگ را دارد و پایبندی به آن بهمراتب آسانتر است؛ امری که کاربرد بالینی آن را دوچندان میکند.
برای استفاده از مزایای فستینگ لازم نیست حتماً سراغ فستینگ آب بروید. فانگ میگوید مزیت رژیم مقلد فستینگ در همین است. اگر بتوانید ۸۰ درصد از فواید فستینگ را داشته باشید و سختیِ کار را به نصف برسانید، نتیجه خوبی میگیرید.»
مطالعات نشان دادهاند که رژیم مقلد فستینگ به بهبود قند خون، حساسیت به انسولین، وزن، چربی کبد و عوامل خطر قلبیعروقی و اختلالات متابولیکی کمک میکند؛ بهویژه اگر در یک مدت کوتاه و زیر نظر متخصص پیش بروید.
چرا کلیهها اهمیت دارند؟
التهاب مزمن عامل اصلی بسیاری از بیماریهای کلیوی است. رژیم مقلد فستینگ با کاهش التهاب و سیگنالهای محرک رشد سلولی به کاهش شتاب پیشرفت بیماری کمک میکند.
فانگ به یافتههای مقدماتی امیدوار است. او گفت: «بیماریهای مزمن کلیوی ممکن است با رعایت رژیم مقلد فستینگ یا دیگر انواع فستینگ بهبود یابند.»
فانگ افزود: «فستینگ عملکرد کلی بدن را دستخوش تغییر میکند. وقتی فعالیت حسگرهای مواد مغذی از جمله انسولین و mTOR به حداقل میرسد، بدن از سیگنالهای محرک رشد سلولی فاصله میگیرد و وارد مرحله ترمیم و بقا میشود.»
وقتی بدن وارد مرحله ترمیم میشود، سطح انرژی را با کاهش واکنشهای التهابی ثابت نگهمیدارد. فانگ گفت: «کل بدن وارد حالت ترمیم میشود و التهاب به حداقل میرسد، زیرا التهاب به انرژی نیاز دارد و بدن سعی میکند جلوی پیشرفت آن را بگیرد.» این تغییر از آسیبدیدگی بافتها و ایجاد زخم در اندامهای مختلف از جمله کلیهها جلوگیری میکند.
فستینگ باعث فعالشدن «خودخواری سلولی» میشود؛ فرایندی که سلولهای اضافی، آسیبدیده یا ناکارآمد بدن را پاکسازی میکند. فانگ گفت: «خودخواری به این شکل عمل میکند که وقتی بدن وارد مرحله ترمیم میشود، سلولهای اضافی، التهاب و بسیاری از عوامل غیرضروری پاکسازی میشوند و احتمال فیبروز و ایجاد بافت زخم به حداقل میرسد.» خودخواری در کلیهها با کاهش احتمال فیبروز یا ضخیمشدن بافت کلیه و کاهش شتاب پیشرفت بیماریها همراه است.
پژوهشهای مقدماتی درباره رژیم مقلد فستینگ در درمان بیماریهای کلیوی مزمن به نتایج امیدوارکنندهای دست یافتهاند. مطالعهای در سال ۲۰۲۴ نشان داد که پایبندی به فستینگ مختصِ کلیه از دفع بیشازحد پروتئین از طریق ادرار، که جزو دلایل اصلی آسیب کلیوی بهشمار میرود، جلوگیری میکند و باعث ترمیم کلیه حیوانات مورد بررسی میشود. مطالعه مقدماتی کوچکی که روی انسانها انجام گرفت، با بررسی تأثیر رژیم فستینگ پنجروزه در یک دوره سهماهه در مقایسه با گروه کنترل نشان داد که داوطلبان با کاهش میزان دفع پروتئین از طریق ادرار و بهبود عملکرد سلولهای پوشاننده رگها مواجه شدند؛ امری که نقش مهمی در گردش خون و فرایند تصفیه در کلیهها ایفا میکند.
این یافتهها اهمیت بسیاری دارند. داروهای ضدالتهاب رایج مانند پردنیزون مؤثر هستند، اما عوارض جانبی قابلتوجهی دارند. حالا اگر یک رژیم غذایی ساده اثرات مشابهی ایجاد کند و خطرات کمتری به بار بیاورد، یک گزینه به گزینههای درمانی ما اضافه خواهد شد. فانگ افزود که «این مسئله واقعاً هیجانانگیز است» و از آن بهعنوان یک پیشرفت بالقوه در زمینه درمان بیماریهای کلیوی یاد کرد.
فواید و محدودیتهای رژیم مقلد فستینگ در بهبود سلامت کلیهها
پژوهشگران نسخه کمنمک این رژیم را برای افراد مبتلا به بیماریهای کلیوی تنظیم کردهاند و دادههای مقدماتی نشان میدهند که این نسخه مناسبتر از نسخه استاندارد است. بیماریهای کلیوی پیچیده هستند و علل مختلفی دارند. از اینرو، نباید رژیم مقلد فستینگ را بهمنزله درمان قطعی در نظر بگیریم؛ بهویژه اگر در مراحل پیشرفته یا نهایی بیماری باشیم.
اگر کلیهها توان تصفیه خود را از دست بدهند و نیاز به دیالیز پیدا کنند، فرایند درمان بر مهار روند آسیبدیدگی و کنترل عوارض بیماری متمرکز خواهد بود و کاری با عملکرد کلیهها نخواهد داشت. این بیماران معمولاً به رژیمهای غذایی سختگیرانه نیاز دارند و باید مصرف پروتئین، کربوهیدرات، نمک، پتاسیم و فسفر را محدود کنند، زیرا کلیههای آنها دیگر توان دفع مؤثر این ترکیبات را ندارد. رعایت این محدودیتها برای کنترل علائم بیماری و جلوگیری از بروز اختلالات خطرناک ضروری است.
نسخه کمنمک رژیم مقلد فستینگ با رژیمهای غذایی عادی بیماران کلیوی تفاوت دارد. این رژیم در محدودکردن مواد مغذی خلاصه نمیشود، بلکه با هدف شبیهسازی اثرات متابولیکی فستینگ و ایجاد سازگاری با نیازهای افراد مبتلا به بیماریهای کلیوی مزمن طراحی شده است. با اینحال، فانگ میگوید رژیم غذایی بهتنهایی نمیتواند از آسیبهای پیشرفته جلوگیری کند و صرفاً فشار وارده به کلیهها را که تا حد زیادی ضعیف شدهاند به حداقل میرساند.
افرادی که کلیههای سالم دارند یا در مراحل اولیه بیماری کلیوی به سر میبرند، معمولاً نیازی به رژیمهای سختگیرانه ندارند. فانگ میگوید خیلیها با پیروی از یک رژیم غذایی متعادل و مصرف پروتئین و مواد مغذی کافی بهبود پیدا میکنند.
نمک بهترین مثال است. خیلیها تصور میکنند که همه باید مصرف سدیم را به حداقل برسانند، اما فانگ میگوید این کار برای افرادی که کلیههای سالم دارند یا از اختلالات کلیوی خفیف رنج میبرند ضرورت ندارد. او افزود: «کلیهها سدیم اضافی را دفع میکنند. وقتی نمک میخورید، کلیهها بخش اضافی آن را از بدن خارج میکنند. از اینرو، هیچ مشکلی ایجاد نمیشود. اگر میزان نمک را بهشدت کم کنید، به بدن فشار وارد میشود و حتی ممکن است آسیب ببینید.»
افرادی که بهدلیل عوامل ژنتیکی به نمک حساسیت دارند، از این قاعده مستثنا هستند. فشار خون این افراد ممکن است بعد از مصرف نمک زیاد بهشدت افزایش پیدا کند.
این رژیم در مراحل اولیه بیماریهای کلیوی یا پیش از بروز بیماری بیشترین اثربخشی را دارد. از اینرو، نباید آن را بهعنوان درمان قطعی در نظر بگیریم و بهتر است آن را صرفاً در برنامه حفظ عملکرد بلندمدت کلیهها بگنجانیم.
تأثیر رژیمهای غذایی امروزی بر سلامت کلیهها
رژیمهای غذایی امروزی بهشکل پنهان و بالقوه باعث ایجاد التهاب میشوند. افزودنیهای موجود در غذاهای فرآوریشده و ترکیبات طبیعی موجود در گیاهان، که بعضیها به آنها حساسیت دارند، التهابآور هستند.
فانگ گفت: «بسیاری از غذاهای فوقفرآوریشده حاوی مواد شیمیایی هستند. این موضوع بهویژه با توجه به صحبتهایی که درباره ممنوعیت رنگ خوراکی قرمز شماره ۳ مطرح میشود، زیر ذرهبین قرار گرفته است.»
فانگ افزود که استفاده از علفکشها و آفتکشها بهویژه در کشت تکمحصولی غلات در حجم انبوه باعث شده که ترکیبات شیمیایی به زنجیره غذایی ما راه پیدا کنند.
فانگ گفت: «غلات امروزی با غلاتی که ۵۰، ۶۰ یا ۷۰ سال پیش کشت میکردیم تفاوت دارند. غلات امروزی اغلب با استفاده از مواد افزودنی کشت و فرآوری میشوند که در گذشته رایج نبودند. یکی از این مواد، رنگ خوراکی قرمز شماره ۳ یا همان اریتروسین است که سازمان غذا و داروی آمریکا در سال ۲۰۲۵ استفاده از آن را ممنوع کرد، زیرا مطالعات از ارتباط این ترکیب با بروز سرطان در موشهای آزمایشگاهی حکایت داشتند.
مواد غذایی روزمره مانند شیر هم از این تغییرات بینصیب نماندهاند. بعضی از دامدارها همچنان از هورمون نوترکیب رشد برای افزایش شیردهی گاوها استفاده میکنند. با توجه به خطراتی که این هورمون برای سلامت دام دارد، استفاده از آن در اتحادیه اروپا، کانادا و چند کشور دیگر ممنوع شده است.
فانگ گفت: «بدن معمولاً با ایجاد التهاب واکنش نشان میدهد. تداوم التهاب در اندامهایی مانند کلیهها به ایجاد بافت زخم منجر میشود و عملکرد آنها را بهتدریج مختل میکند.»
فستینگ برنامه ثابتی ندارد
فستینگ شکلهای مختلفی دارد. برای نمونه میتوان به فستینگ مقطعی روزانه، فستینگ ۲۴ ساعته، فستینگ فصلی و فستینگ چندروزه اشاره کرد. اثربخشی رژیم مقلد فستینگ در میزان فعالسازی مسیرهای ترمیم و بازسازی بدن نهفته است؛ مسیرهایی که غذاخوردن مداوم باعث انسداد آنها میشود. غذاخوردن مداوم بهویژه وعدههای سرشار از کربوهیدرات و پروتئین باعث افزایش سطح انسولین و فعالیت mTOR میشود که نقش بسزایی در رشد و ذخیره انرژی دارند، اما جلوی خودخواری سلولی، ترمیم و بازتنظیم سوختوساز بدن را میگیرند.
فانگ برای همه از یک برنامه واحد استفاده نمیکند. او پیشنهادات لازم را با توجه به وضعیت بیماران تنظیم میکند و عواملی مانند واکنش بدن، سبک زندگی و اهداف بیمار را هم در نظر میگیرد. بعضیها از فستینگ روزانه ۱۶ ساعته نتیجه میگیرند و بعضی دیگر ترجیح میدهند دو یا سه مرتبه در هفته فستینگ ۲۴ ساعته داشته باشند. دوره پنجروزه رژیم مقلد فستینگ بهویژه به دردِ بیمارانی میخورد که به ترمیم سلولی نیاز دارند؛ چیزی که فستینگ کوتاهمدت نمیتواند آن را برای بیماران فراهم کند. فانگ گفت: «با قدم گذاشتن در این مسیر متفاوت نتیجه بسیار خوبی میگیرید و از حداکثر مزایای فستینگ بهرهمند میشوید.»
فانگ از روشهای مختلف استفاده میکند: فستینگ منظم ۱۶ ساعته، فستینگ مقطعی ۲۴ ساعته و فستینگ پنجروزه که در فواصل زمانی مشخص تکرار میشود. فانگ برای افزایش تابآوری بدن خود تغییراتی در این برنامه ایجاد کرده است: «وقتی فستینگ طولانیمدت را شروع میکنم، در دو روز اول فقط آب و چای سبز مینوشم و از روز سوم به بعد سراغ سبزیجات میروم تا ادامه فستینگ آسانتر شود. فقط سبزیجات آبپز یا تفتخورده مانند کلم بروکلی، کلم چینی و کلم برگ میخورم. من روزی یکبار از سبزیجات استفاده میکنم، اما این مسئله به خودتان بستگی دارد.»
چشمانداز
اهمیت رژیمهای غذایی مقلد فستینگ از نگاه فانگ در این است که میتوانیم آنها را در چارچوب رویکردی جامعتر برای مقابله با بیماریهای مزمن به خدمت بگیریم. این رژیمها شاید درمان قطعی نباشند، اما روش کمهزینه، در دسترس و قابلقبولی برای کمک به فرایند ترمیم بدن هستند.
فانگ میگوید: «فستینگ هزاران سال قدمت دارد و انجام آن نسبتاً بیخطر است. فستینگ ممکن است در قبال بیماریهای کلیوی مزمن مؤثر عمل کند و در کنار روشهای درمانی دیگر اثربخشی بیشتری داشته باشد.»
در شرایطی که بیماریهای مزمن روزبهروز شایعتر میشوند، فستینگ نویدبخش ظاهر شده است؛ مداخله سادهای که به بدن کمک میکند کاری را که برای آن طراحی شده به انجام برساند: کاهش فعالیتهای اضافی، ترمیم و احیای تعادل.
