در روزهای اخیر سیاستمداران درباره احتمال اقدام تلافیجویانه رژیم ایران که ممکن است توسط «سلولهای خفته» انجام شود ابراز نگرانی کردهاند؛ اما مقامهایی که مسئول این پرونده هستند هنوز بهطور علنی درباره این موضوع اظهار نظر نکردهاند.
سلول خفته به گروهی از افراد گفته میشود که در یک منطقه هدف بهصورت غیرفعال باقی میمانند تا زمانی که برای انجام عملیات مخفیانه فعال شوند؛ عملیاتی که معمولاً شامل جاسوسی، تروریسم یا خرابکاری است.
اطلاعات درباره این موضوع معمولاً از اسرار بهشدت محافظتشده دولتی محسوب میشود؛ اما مطالبی که بهصورت عمومی در دسترس است میتواند بر اساس عملیاتهای موفق یا خنثیشده رژیم ایران در خارج از کشور، تصویری از این بدهد که یک تهدید احتمالی چگونه میتواند به نظر برسد.
در روزهای اخیر چندین حمله کوچک علیه اهداف آمریکایی و یهودی در کشورهای مختلف رخ داده است؛ اما تحقیقات درباره آنها تازه آغاز شده است.
روشهایی که در این حملات استفاده شده است، مانند شلیک گلوله به کنسولگری آمریکا در تورنتو یا انفجار یک وسیله انفجاری کوچک در برابر سفارت آمریکا در نروژ، در نگاه نخست نشان نمیدهد که این اقدامات توسط عوامل بسیار ماهر انجام شده باشد.
با این حال، حتی حملات کوچک نیز ممکن است برای یک بازیگر خارجیِ خصمانه ارزشمند تلقی شود؛ بازیگری که میخواهد پیامی ارسال کند یا موجب ایجاد وحشت و کاهش اعتماد به مقامهای محلی شود.
داگ فورد، نخستوزیر استان انتاریو، پس از حمله به کنسولگری آمریکا در تورنتو در صبح ۱۰ مارس (۱۹ بهمن)، احتمال دخالت سلولهای خفته را مطرح کرد.
او در کوئینز پارک به خبرنگاران گفت: «این فقط نظر شخصی من است: همانطور که میدانیم، به نظر من سلولهای خفته در سراسر جهان وجود دارند. آنها در آمریکا هستند، اینجا در کانادا هم هستند، و ما باید این افراد را پیدا کنیم و پاسخگو نگه داریم.»
نخستوزیر انتاریو افزود که هیچ اطلاعاتی دریافت نکرده است که نشان دهد تیراندازیهای اخیر در منطقه تورنتو به یکدیگر مرتبط هستند. در این ماه به سه کنیسه تیراندازی شده است و همچنین به یک باشگاه ورزشی که متعلق به سالار غلامی، ایرانی-کانادایی مخالف رژیم ایران، است ۱۷ بار شلیک شده است.
تمام این حوادث پس از آن رخ داد که ایالات متحده و اسرائیل در ۲۸ فوریه حمله خود به ایران را آغاز کردند. در هیچیک از این تیراندازیها تلفات جانی گزارش نشده و هیچ مظنونی نیز بازداشت نشده است.
اما پیامدهای یک تیراندازی در اوایل ماه مارس در آستینِ تگزاس بسیار وخیمتر بود؛ جایی که مردی در یک بار شروع به تیراندازی کرد و سه نفر را کشت و چند نفر دیگر را زخمی کرد. یک مقام مجری قانون به خبرگزاری آسوشیتدپرس گفت مظنون لباسی پوشیده بود که روی آن طرح پرچم رژیم ایران و عبارت «Property of Allah» (متعلق به الله) دیده میشد.
گرگ ابوت، فرماندار تگزاس، پس از این حادثه گفت این احتمال وجود دارد که سلولهای خفته ایرانی یا «گرگهای تنها» بهدلیل جنگ ایران اقدام به حملات تلافیجویانه کرده باشند.
تا کنون، اقدامات تلافیجویانهای که بهطور عمومی به جمهوری اسلامی نسبت داده شدهاند عمدتاً شامل حملات موشکی و پهپادی به کشورهای همسایه و حمله به کشتیها در تنگه هرمز یا اطراف آن بوده است؛ گذرگاهی که حدود ۲۰ درصد از تولید نفت جهان از آن عبور میکند.
اگر جمهوری اسلامی تحت یک حمله بزرگ از سوی ایالات متحده قرار گیرد، چنین اقدامی از پیش نیز قابل انتظار بود.
اما استفاده احتمالی از سلولهای خفته در خارج از کشور یا روشهای دیگر حمله که از عوامل عملیاتی یا نیروهای نیابتی در میدان استفاده میکنند همچنان نگرانی نهادهای امنیتی را برانگیخته است.
در ادامه مروری آمده است بر آنچه بهصورت عمومی درباره این موضوع محرمانه شناخته شده است.
تأیید رسمی وجود ندارد
انتظار میرود که مقامها حضور یک سلول خفته در خاک کانادا را بهصورت علنی تأیید نکنند. چنین اطلاعاتی میتواند موجب وحشت عمومی شود و همچنین خطر بهخطر افتادن تحقیقات در حال انجام را افزایش دهد.
پلیس سوارهنظام سلطنتی کانادا (RCMP) پس از تیراندازی به کنسولگری آمریکا در تورنتو درباره این موضوع اظهار نظر کرد.
کریس لدر، سرپرست ارشد پلیس و مسئول عملیات جنایی در انتاریو، در ۱۰ مارس به خبرنگاران گفت: «در حال حاضر هیچ اطلاعاتی ندارم که بتوانم درباره وجود یا عدم وجود سلولهای خفته در کانادا ارائه دهم.»
او افزود: «اینقدر بگویم که همتایان ما در سازمان اطلاعات امنیتی کانادا (CSIS) و همچنین تیمهای اجرای امنیت ملی یکپارچه در سراسر کشور فعالانه در حال بررسی چنین موضوعاتی هستند و ما به این کار ادامه خواهیم داد.»
تیمهای اجرای امنیت ملی یکپارچه (INSET) تحت رهبری پلیس سوارهنظام سلطنتی کانادا فعالیت میکنند و شامل سایر نهادهای امنیتی نیز هستند.
اپک تایمز با سازمان اطلاعات امنیتی کانادا (CSIS) تماس گرفت تا درباره تیراندازیهای اخیر در تورنتو و احتمال وجود سلولهای خفته در کانادا سؤال کند.
این سازمان اعلام کرد در واکنش به درگیری در ایران، فعالیتهای عملیاتی خود در ارتباط با «فعالیتهای احتمالی افراطی خشونتآمیز که از سوی دولت ایران هدایت میشوند» را افزایش داده است. همچنین ارتباط و تعامل با جوامعی که ممکن است تحت تأثیر قرار بگیرند افزایش یافته است.
سازمان اطلاعات امنیتی کانادا بهطور مستقیم درباره تیراندازیهای اخیر یا سلولهای خفته اظهار نظر نکرد؛ اما گفت در سال گذشته برای خنثی کردن تلاشهای جاسوسان جمهوری اسلامی که احتمالاً قصد آسیب رساندن به افراد در کانادا را داشتند فعال بوده است.
این سازمان گفت: «در طول سال گذشته، سازمان اطلاعات امنیتی کانادا برای مقابله با اقدامات سرویسهای اطلاعاتی ایران و نیروهای نیابتی آنها که افرادی را که آنها را تهدیدی برای رژیم خود میدانند هدف قرار دادهاند تلاش کرده است. در بیش از یک مورد، این شامل شناسایی، تحقیق و مختل کردن تهدیدهای بالقوه مرگبار علیه افراد در کانادا بوده است.»
با وجود اینکه درگیری در ایران تنشها را افزایش داده است، سازمان اطلاعات امنیتی کانادا گفت مرکز ارزیابی یکپارچه تهدیدها (ITAC) که زیر نظر این سازمان فعالیت میکند توصیه نکرده است که سطح تهدید تروریستی افزایش یابد. این سطح از سال ۲۰۱۴ در وضعیت «متوسط» قرار دارد؛ به این معنا که یک حمله افراطی خشونتآمیز «همچنان یک احتمال واقعبینانه» محسوب میشود.
فیل گورسکی، کارشناس باسابقه مقابله با تروریسم که پیشتر در سازمان اطلاعات امنیتی کانادا کار میکرد، به اپک تایمز گفت سطح تهدید افزایش نیافته زیرا اطلاعاتی که چنین تغییری را توجیه کند وجود ندارد.
او در مصاحبهای گفت: «اگر سازمان اطلاعات امنیتی کانادا اطلاعات بیشتری پیدا کند، ممکن است این موضوع افزایش سطح تهدید را توجیه کند. اما اگر اطلاعاتی در دست نباشد که نشان دهد فعالیتها در حال افزایش است، دلیلی برای بالا بردن سطح تهدید وجود ندارد.»
چگونه ممکن است عمل کند؟
سلول خفته معمولاً به افراد سازمانیافتهای اشاره دارد که بهصورت مخفیانه یا زیر پوشش زندگی میکنند، آموزشهایی دریافت کردهاند، برنامههایی تنظیم کردهاند و تواناییهای عملیاتی مشخصی به دست آوردهاند. آنها ظاهراً زندگی عادی دارند؛ اما در زمان مشخصی ممکن است برای انجام یک حمله فراخوانده شوند.
این افراد معمولاً از طریق نوعی ارتباط فعال میشوند یا قبلاً دستورهای مشخصی دریافت کردهاند که در صورت وقوع یک رویداد خاص حمله کنند.
انتقال پیام—چه از طریق کانالهای رمزگذاریشده، چه توسط یک پیک انسانی یا از طریق پست—همیشه خطر شناسایی شدن را به همراه دارد. طبیعی است که ایالات متحده، اسرائیل و دیگر کشورها منابع قابل توجهی را برای شناسایی چنین ارتباطاتی اختصاص دهند.
به گزارش شبکه ایبیسی نیوز، یکی از این ارتباطات در روزهای اخیر رهگیری شده است. این رسانه گزارش داد که یک هشدار دولتی آمریکا برای نهادهای اجرای قانون در سراسر کشور ارسال شده است.
گفته میشود در این هشدار آمده است که پیامهای رادیویی رمزگذاریشدهای که گمان میرود از ایران ارسال شدهاند، اندکی پس از مرگ علی خامنهای منتشر شدهاند. در این هشدار آمده است که ممکن است این پیامها «برای فعال کردن یا ارائه دستور به داراییهای خفتهای که از پیش در خارج از کشور مستقر شدهاند» ارسال شده باشند.
در این هشدار همچنین آمده است: «در حالی که در حال حاضر محتوای دقیق این پیامها قابل تعیین نیست، ظهور ناگهانی یک ایستگاه جدید با ویژگیهای بازپخش بینالمللی نیازمند افزایش سطح هوشیاری است.» اپک تایمز این هشدار را بهطور مستقل بررسی نکرده است.
تعدادی از مقامها و افراد وابسته به رژیم ایران در کانادا حضور دارند؛ اما مشخص نیست که آیا آنها در هر مرحلهای از یک حمله—از برنامهریزی و تأمین مالی گرفته تا شناسایی هدف یا اجرای عملیات—مشارکت خواهند داشت یا نه؛ زیرا آنها پیشتر از طریق روندهای مهاجرتی و بررسیهای امنیتی برای مقامها شناخته شدهاند.
آژانس خدمات مرزی کانادا (CBSA) به اپک تایمز گفت که ۱۷٬۸۰۰ پرونده درخواست را برای بررسی احتمال «غیرقابلپذیرش بودن» در کانادا به دلیل ارتباط با رژیم ایران بررسی کرده است. از سال ۲۰۲۲ مقامهای رژیم ایران غیرقابل پذیرش شناخته شدهاند و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران در سال ۲۰۲۴ در فهرست سازمانهای تروریستی قرار گرفته است. شاخه عملیاتی خارجی سپاه، یعنی نیروی قدس، نیز از سال ۲۰۱۲ در فهرست سازمانهای تروریستی قرار دارد.
با وجود چندین پرونده، تنها یک مقام رژیم ایران توسط آژانس خدمات مرزی کانادا از کانادا اخراج شده است؛ موضوعی که موجب شده حزب محافظهکار بگوید دولت به اندازه کافی سریع عمل نمیکند.
گری آناندا سانگارِی، وزیر امنیت عمومی، این هفته از عملکرد وزارتخانه خود دفاع کرد و گفت « آژانس خدمات مرزی کانادا با سرعت» برای اخراج افرادی که با رژیم ایران ارتباط دارند اقدام میکند. مارک کارنی، نخستوزیر کانادا، نیز در ۱۱ مارس در مجلس عوام گفت که دولت از ورود ۱۰٬۰۰۰ افسر سپاه پاسداران به کشور جلوگیری کرده است.
مشخص نیست که آیا رژیم ایران حاضر است برای انجام عملیات مخفیانه از افرادی استفاده کند که ارتباط رسمی و آشکار با آن دارند یا نه. آنچه روشنتر است این است که هر عملیات خارجی احتمالاً تحت هدایت عملیاتی نیروی قدس یا وزارت اطلاعات انجام خواهد شد.
بر اساس اطلاعاتی که سازمان اطلاعات امنیتی کانادا ارائه کرده است میتوان نتیجه گرفت که یکی یا هر دو این سازمانها در کانادا فعالیتهایی دارند. با این حال تمرکز آنها بیشتر بر خاموش کردن صدای مخالفان بوده است تا حمله به اهداف دیگر. مشخص نیست که آیا این راهبرد در روزهای اخیر تغییر کرده است یا نه.
نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی
رژیم ایران برای جلوگیری از شناسایی شدن هنگام برنامهریزی و اجرای حملات در خارج از کشور، از افراد غیرایرانی و همچنین گروههای تبهکار استفاده کرده است.
در همین هفته در نیویورک، یک شهروند پاکستانی به نام آصف مرچنت به دلیل طراحی نقشهای برای ترور سیاستمداران آمریکایی در سال ۲۰۲۴، از جمله دونالد ترامپ، مجرم شناخته شد. مقامهای آمریکایی گفتند مرچنت یک عامل آموزشدیده سپاه پاسداران بوده که برای انتقام از ترامپ بهدلیل کشتن قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس، در سال ۲۰۲۰ به ایالات متحده فرستاده شده بود.
برخی شهروندان کانادایی نیز گفته میشود در طرحهایی برای ترور اهداف مورد نظر جمهوری اسلامی در ایالات متحده مورد استفاده قرار گرفتهاند. وزارت دادگستری آمریکا در سال ۲۰۲۴ دامیون رایان و آدام پیرسون را متهم کرد و گفت آنها توسط ناجی شریفی زندشتی که در ایران مستقر است جذب شده بودند.
سازمان اطلاعات امنیتی کانادا در آخرین گزارش سالانه خود میگوید شریفی زندشتی یک قاچاقچی مواد مخدر ایرانی-ترکیهای است که شبکهای را برای هدف قرار دادن مخالفان ایرانی در خارج از کشور از طریق قتل و آدمربایی به درخواست وزارت اطلاعات ایران هدایت کرده است.
این سازمان میگوید: «سازمان اطلاعات امنیتی کانادا ارزیابی میکند که ایران همچنان از نیروهای نیابتی—مانند افرادی که در شبکههای جرایم سازمانیافته فراملی فعالیت دارند—زمانی که دشمنان مورد تصور خود را که در کشورهای خارجی از جمله کانادا زندگی میکنند هدف قرار میدهد استفاده خواهد کرد.»
دیوید مکگوئینتی، وزیر دفاع کانادا، هفته گذشته هنگام اظهار نظر درباره حمله به ایران سخنی مشابه گفت. او در ۳ مارس گفت: «ما از میزان دخالت رژیم ایران، برای مثال در سندیکاهای جرایم سازمانیافته، آگاه هستیم.»
نمونههایی از تأثیر مستقیم طرحهای جمهوری اسلامی در کانادا نیز بهطور عمومی شناخته شده است. اروین کاتلر، وزیر پیشین دادگستری کانادا و از منتقدان صریح رژیم ایران، زمانی تحت حفاظت ۲۴ ساعته پلیس زندگی میکرد؛ زیرا در سال ۲۰۲۴ گزارش شد که نقشهای برای ترور او خنثی شده است.
در حالی که در حال حاضر ارتباط شناختهشدهای با رژیم ایران وجود ندارد، پلیس سوارهنظام سلطنتی کانادا در بریتیش کلمبیا در هفتههای اخیر تحقیق درباره قتل احتمالی را در پرونده ناپدید شدن مسعود مسجودی، ریاضیدانی که پیشتر در محیطهای دانشگاهی کار میکرد و از منتقدان رژیم بود، آغاز کرده است.
اهداف احتمالی
در حالی که تهران در زمان صلح علاقهمند به هدف قرار دادن مخالفان و منتقدان است، وضعیت کنونی—که در آن رژیم چندین مقام در بالاترین سطوح و بخش بزرگی از توان دفاعی خود را از دست داده است—احتمالاً باعث شده سرکوب فراملی در فهرست اولویتها پایینتر قرار گیرد.
در وضعیت دفاعی فعلی، جمهوری اسلامی تلاش میکند هزینه جنگ را برای ایالات متحده، اسرائیل و دیگر کشورهایی که از حمله حمایت میکنند افزایش دهد. رژیم همچنین احتمالاً تمایل دارد اقدامهای تلافیجویانهای برای انتقام از خامنهای و دیگران انجام دهد؛ اما اجرای چنین اقداماتی احتمالاً زمانبر خواهد بود.
یکی از راهبردهایی که جمهوری اسلامی ممکن است در خارج از کشور دنبال کند هدف قرار دادن اهداف «سخت» مانند تأسیسات رسمی آمریکا و اسرائیل یا اهداف «نرمتر» مانند دیپلماتها یا مکانهایی است که کارکنان آمریکایی و اسرائیلی در آن رفتوآمد دارند یا حتی گردشگران.
میزان آمادگی مورد نیاز احتمالاً به پیچیدگی حمله، نیاز به شبکههای محلی از پیش ایجاد شده و میزان سهولت دسترسی و فعالیت در کشور هدف بستگی خواهد داشت.
در سال ۲۰۱۲، حملاتی که اسرائیل آنها را به جمهوری اسلامی نسبت داد دیپلماتهای اسرائیلی در هند و گرجستان را هدف قرار داد. در دهلی نو بمبی روی خودروی حامل دیپلماتها کار گذاشته شد که چهار نفر را زخمی کرد؛ در حالی که بمبی که در پایتخت گرجستان، تفلیس، زیر یک خودرو کار گذاشته شده بود خنثی شد.
تقریباً در همان زمان، ایرانیهایی که در بانکوک قصد حمله به منافع اسرائیل را داشتند توسط مواد منفجره خودشان زخمی شدند؛ یکی از این مواد در خانهای که در آن اقامت داشتند منفجر شد. یکی از عوامل عملیاتی نیز هنگامی که قصد داشت بمبی را به سوی پلیس پرتاب کند، در اثر انفجار آن هر دو پای خود را از دست داد. دو نفر از این مردان پس از این حادثه در تایلند زندانی شدند.
گورسکی درباره رژیم ایران گفت: «دلیلی دارد که آنها به عنوان یکی از بزرگترین حامیان دولتی تروریسم شناخته میشوند؛ زیرا حتی اگر همیشه بسیار ماهر نباشند، افراد و بازیگران نیابتی در اختیار دارند.»
برخی گروههای تروریستی نیابتی جمهوری اسلامی نیز در خارج از کشور فعالیت گستردهای داشتهاند؛ از جمله با استفاده از شهروندان کانادایی که میتوانند آزادانهتر سفر کنند و کمتر جلب توجه کنند.
حسن الحاج حسن، شهروند کانادایی، در سال ۲۰۲۰ بهصورت غیابی به دلیل قتل پنج شهروند اسرائیلی در حمله بمبگذاری به یک اتوبوس گردشگری در بورگاس بلغارستان در سال ۲۰۱۲ محکوم شد. این حمله توسط گروه نیابتی جمهوری اسلامی، یعنی حزبالله لبنان، اجرا شده بود.
همچنین حسین بسام عبدالله، شهروند کانادایی، در سال ۲۰۱۵ توسط دادگاهی در قبرس به شش سال زندان محکوم شد زیرا در این کشور ۹ تُن نیترات آمونیوم—که پیشساز مواد منفجره است—برای حزبالله ذخیره کرده بود. عبدالله پیشتر در شهر ویندزور استان انتاریو زندگی میکرد.
