زمانی که متحدان غربی به حملات آمریکا و اسرائیل علیه ایران واکنش نشان دادند، پاسخ پکن سنجیده و محتاطانه بود.
بیانیه وزارت امور خارجه چین هفت ساعت پس از آغاز عملیات منتشر شد و تنها کمی بیش از ۸۰ کلمه داشت. سخنگو گفت پکن «عمیقاً نگران» است و خواستار «توقف فوری اقدامات نظامی» شد.
در این بیانیه هیچ اشارهای به ایالات متحده یا اسرائیل نشده بود.
به گفته یک منبع آگاه از سازوکار درونی دستگاه دیپلماسی پکن، این بیانیه پس از چندین بار بازبینی، «نسخهای تنزلیافته» بود. او و یک منبع دیگر گفتند لحن بسیار ملایم آن بازتابی از شوک واردشده بود.
آنها گفتند مقامهای چین وضعیت را اشتباه ارزیابی کرده و احتمال حمله نظامی آمریکا را نادیده گرفته بودند و باور داشتند هرگونه تنش در سطح لفظی باقی خواهد ماند و ساختار اصلی قدرت در ایران را هدف قرار نخواهد داد.
یکی از آنها به اپک تایمز گفت: «تنها زمانی که موشکها به زمین اصابت کرد و تهران را لرزاند، پکن با شتاب دست به اصلاحات زد و این نشان داد تصمیمگیران خطرات را دستکم گرفته بودند.»
این وضعیت باعث شد مقامهای چینی با عجله در پی واکنش باشند.
به گفته این منبع، پیشنویس اولیه شامل عباراتی بود که مستقیماً از اسرائیل و ایالات متحده انتقاد میکرد؛ اما این عبارات «خطبهخط در جریان رایزنیهای داخلی حذف شد» و در نهایت به این اصل رسیدند که «به ایالات متحده و اسرائیل پرداخته نشود.»
مائو نینگ، سخنگوی وزارت امور خارجه چین، اول مارس تأیید کرد که از حملات هیچ اطلاع قبلی نداشتهاند.
جمهوری اسلامی شریک راهبردی چین است و نفت با تخفیف در اختیار پکن قرار داده و به چین کمک کرده نفوذ خود را در خاورمیانه گسترش دهد. دو کشور در سال ۲۰۲۱ یک مشارکت اقتصادی و امنیتی ۲۵ ساله امضا کردند؛ درست زمانی که چین به بزرگترین شریک تجاری جمهوری اسلامی در واردات و صادرات تبدیل شد.
به گفته یک منبع دیگر، هرچند مقامهای دیپلماتیک چین پیش از حملات ارزیابی جامعی از وضعیت ایران انجام داده بودند، بخشی از این ارزیابی بر چارچوبهای چند دهه گذشته استوار بود.
او گفت منطق آنها این بود که عملیات نظامی گسترده بعید است؛ زیرا ایران با وجود تهدیدهای مداوم نظامی، هرگز با حملات گسترده و مستقیم آمریکا روبهرو نشده بود. به همین دلیل، افزود که پکن حتی کمتر از آنچه در جریان یورش به کاراکاس در ونزوئلا انجام داد، دیپلماتهای خود را از ایران خارج کرده است.
او به اپک تایمز گفت: «این یک اشتباه محاسباتی راهبردی جدی است؛ و در حال حاضر هیچکس جرأت مطرح کردن آن را ندارد.»
یک روز بعد، خبر مرگ علی خامنهای واکنش محکومیتآمیز پکن را در پی داشت و مائو آن را نقض حقوق بینالملل خواند.
لی لینیی، تحلیلگر امور چین، به اپک تایمز گفت: «از نگاه حزب کمونیست چین، اینکه یک ‘دوست قدیمی’ به این شکل از دنیا برود، طبیعی است که نگرانی ایجاد کند. مقامهای چینی احتمالاً با خود میاندیشند آیا چنین اتفاقی ممکن است برای آنها نیز رخ دهد.»
به گفته تحلیلگران، پکن در مجموع همچنان رویکرد انتظار و مشاهده را در پیش گرفته است.
یک پژوهشگر چینی که به دلیل نگرانیهای امنیتی نخواست نامش فاش شود، گفت: «آنچه حزب کمونیست چین واقعاً برایش اهمیت دارد بقای رژیم ایران نیست؛ بلکه چگونگی پرهیز از رویارویی مستقیم با ایالات متحده است.»
او به اپک تایمز گفت که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، بهزودی با شی جینپینگ، رهبر چین، دیدار خواهد کرد و گفتوگوهای آنها شامل موضوعات مربوط به منافع اساسی پکن مانند تجارت، محدودیتهای فناوری و تحریمهای اقتصادی خواهد بود.
او افزود: «با چنین محاسبهای، یک بهاصطلاح ‘شریک راهبردی’ میتواند هر زمان کنار گذاشته شود.»
