امسال سیوپنجمین سالگرد جنبش دموکراتیک دانشجویان چین و کشتار میدان تیانآنمن در سال ۱۹۸۹ است. حزب کمونیست چین مقالات یادبود را سانسور و آزادی عمل فعالان را در سراسر کشور چین محدود کرده است.
در عینحال، یک سمپوزیوم بینالمللی سطح بالا برای بزرگداشت این جنبش در شهر نیویورک برگزار شده تا آینده چین را مورد بحث و بررسی قرار دهد.
۱۵ آوریل سیوپنجمین سالگرد مرگ هو یائوبانگ، رهبر سابق حزب کمونیست چین، بود که عامل شکلگیری جنبش دانشجویی چهارم ژوئن و کشتار میدان تیانآنمن شد.
هو از سال ۱۹۸۲ تا ۱۹۸۷ رهبر حزب کمونیست چین بود و تلاش کرد تا نظام سیاسی تکحزبی کمونیستی کشور را متحول کند اما به دست دنگ شیائوپینگ سرکوب شد؛ کسی که گشایش اقتصاد چین را کلید زد اما از انجام اصلاحات سیاسی امتناع کرد و کنترل رژیم را در خفا به دست گرفت. دانشجویان پکن و دیگر شهرهای بزرگ در سال ۱۹۸۹ تظاهرات بزرگ چندماههای را برای بزرگداشت مرگ هو و اعلام دموکراسیخواهی آغاز کردند تا اینکه در ۴ ژوئن ۱۹۸۹ توسط ارتش حزب کمونیست چین بشدت سرکوب شدند.
گائو یو، روزنامهنگار ارشد ساکن پکن، در پستی در شبکههای اجتماعی نوشت: «امروز (۱۵ آوریل) سیوپنجمین سالگرد مرگ هو یائوبانگ است. بسیاری از مردم در پکن و سراسر کشور از شب گذشته تاکنون (توسط نیروهای امنیتی و پلیس) تحت کنترل قرار گرفته و آزادی آنها در کل شبانهروز محدود شده است. این چه رفتاری است؟»
یک مقاله یادبود ۸۰۰ کلمهای در روزهای اخیر در شبکههای اجتماعی چین دست به دست میشد که زیر تیغ سانسور رژیم کمونیستی رفت. این مقاله ظاهراً توسط یکی از مقامات ارشد بازنشسته حزب، به نام یان هوآی، معاون سابق دفتر کارمندان جوان از بخش سازماندهی حزب کمونیست چین و فرزند یکی از مقامات بلندپایه حزب نوشته شده است.
این مقاله که ابتدا در حساب کاربری آقای یان در ویبو منتشر شد، هو یائوبانگ را بابت رسیدگی به پروندههای ناعادلانه، ناروا و نادرست و اجرای سیاستهایی که ۱۰۰ میلیون شهروند چینی را از شر آزار و اذیتهای سیاسی رهانید، مورد تمجید قرار داد. هو یائوبانگ پس از پایان انقلاب فرهنگی در سال ۱۹۷۶ بهعنوان وزیر کمیته سازماندهی حزب کمونیست چین دست به این اقدامات زد.
این مقاله همچنین به شرح وضعیت ۱۰۰ میلیون نفری میپردازد که حزب کمونیست چین آنها را تحت آزار و اذیت قرار داده بود: «دهها میلیون زمیندار و دهقان ثروتمند که در جریان اصلاحات ارضی خشونتبار حزب کمونیست از اعدام در ملاءعام یا کشته شدن به دست عوامل حزب قسر در رفتند، برچسب دشمن خورده و از سال ۱۹۴۹ تحت کنترل بودهاند (زمانی که حزب کمونیست بر سرزمین اصلی چین مسلط شد). سختترین کارها نصیب آنها شد و کمترین دستمزدها را گرفتند.
«آنها در جریان تحرکات سیاسی حزب کمونیست چین مورد توبیخ و حمله قرار گرفتند و باز هم آسیب دیدند. برخی از آنها در جریان انقلاب فرهنگی در پایتخت بهطور خودسرانه قتل عام شدند و فرزندان آنها به لحاظ تحصیلی، شغلی و ازدواج مورد تبعیض قرار گرفتند.»
«در زمانهای که طبقه اجتماعی خانوادهها در هر زمینهای حائز اهمیت بود، مردم تا سه نسل و در سه خط خانوادگی (پدری، پدرزن و پدرشوهر و مادری) تحت تأثیر حزب قرار میگرفتند. حدود ۱۰۰ میلیون چینی به دلیل ارتباط با زمینداران و خانوادههای ثروتمند مورد آزار و اذیت سیاسی قرار گرفتند.»
هه فنگ (نام مستعار)، از مخالفان حزب کمونیست در سرزمین اصلی، به اپک تایمز گفت: «هو یائوبانگ و ژائو زیانگ (رهبر حزب کمونیست چین در سال ۱۹۸۹) در اقدامات شرورانه حزب کمونیست چین مانند اصلاحات ارضی و جنبش آموزش سوسیالیستی و غیره نقش داشتند. با اینحال، در سالهای آخر زمامداری خود اقدامات مطلوبی انجام دادند که سایر اعضای حزب قادر به انجامشان نبودند. از اینرو، مقامات حزب کمونیست حرف زدن درباره هو و ژائو را تابو کردهاند.»
ژائو زیانگ بهطور علنی حامی دانشجویان معترض بود و با کشتار میدان تیانآنمن در سال ۱۹۸۹ مخالفت میکرد. با اینحال، دنگ شیائوپینگ کنترل رژیم کمونیستی از جمله ارتش کشور را به دست داشت. دنگ دستور قتل عام را صادر و ژائو را از مقام رهبری حزب عزل کرد. ژائو تا سال ۲۰۰۵ در حصر خانگی قرار داشت.
اصلاحات سیاسی نیمهکاره ماند
فنگ چونگیی، دانشیار دانشگاه فناوری سیدنی، به اپک تایمز گفت: «هو یائوبانگ جزو معدود رهبران باوجدان بود که اصلاحات و گشایش سیاسی را کلید زد. افراد زیادی مثل ما از اقدامات او سود بردند. او سزاوار یادبود است. همفکران هو و ژائو در درون سیستم، از جمله لی روی، ژو هوزه و بائو تانگ، ایدههای آنها را بسط دادند و پیشنهاد کنار گذاشتن مارکسیسم-لنینیسم و اتخاذ ایدئولوژی لیبرال را مطرح کردند تا دیکتاتوری تکحزبی کنار رفته و دموکراسی مشروطه جای آن را بگیرد که تغییر بزرگی محسوب میشد.»
آقای فنگ گفت: «اصلاحات سیاسی که هو یائوبانگ و ژائو زیانگ آغازگر آن بودند، در سال ۱۹۸۹ به بنبست خورد. درحالیکه شی جینپینگ، رهبر کنونی حزب کمونیست چین، سعی دارد کشور را به دوران کمونیسم سختگیرانه مائو بازگرداند، تجلیل از هو به منزله انتقاد و نارضایتی از شی محسوب میشود.»
آقای فنگ در سمپوزیوم بینالمللی «یادبود سیوپنجمین سالگرد هو، ژائو و جنبش دموکراسیخواهی ۱۹۸۹» که از ۱۴ تا ۱۵ آوریل در شهر نیویورک برگزار شد، سخنرانی کرد. این مراسم به همت بنیاد هو یائوبانگ و ژائو زیانگ، باشگاه اندیشمندان نیویورک، دپارتمان آکادمیک کمیته ملی حزب دموکرات چین، موزه یادبود ۴ ژوئن و بودِن هاوس برگزار شد.
بیش از ۲۰ محقق چینی خارج از کشور چین در حوزههای سیاست، اقتصاد و دیگر رشتهها در این مراسم شرکت کردند و تجربیات پژوهشی خود را به اشتراک گذاشتند. چند محقق نیز از چین دعوت شده بودند.
مسیر انقلاب
به گفته آقای فنگ، شرکتکنندگان از این میگفتند که مردم در شرایط کنونی چه کاری باید برای چین بکنند تا کشور مسیر مسالمتآمیز را در پیش بگیرد یا وارد مسیر خشونتبار انقلاب شود. چه مسیری، چه روشی و چه دورنمایی برای انقلاب وجود دارد؟
«چیزی که همه بر سر آن توافق دارند، این است که تحولات آتی باید برآیند اقدامات مشترک نیروهای مختلف باشد.»
او انتظار دارد که بسیاری از افراد در داخل حزب کمونیست تمرد کنند. «به احتمال زیاد، اول مردم انقلاب میکنند و بعد مقامات ارتش را برای سرکوب مردم میفرستند اما نیروهای ارتش و پلیس شکست میخورند یا تمرد میکنند و شورش آغاز میشود. در این مقطع، سیاستمداران فرصت پیدا میکنند که برای تغییر وضع سیاسی موجود کودتا کنند و فصل جدیدی را رقم بزنند.»
«درست مثل انقلاب ۱۹۱۱ که به نظام امپراتوری پایان داد و نظام جمهوری را روی کار آورد، اکنون قرار است به دیکتاتوری تکحزبی و استبداد کمونیستی پایان دهیم.»
