برکناری دو مقام ارشد نظامی چین درست پیش از سفر شی جینپینگ، رهبر چین به آمریکا، به گفته تحلیلگران یکی از چالشهای عمده پیش روی او را آشکار کرده است: حکومت میتواند فرماندهان نظامی را بهسرعت کنار بگذارد، اما یافتن فرماندهان قابل اعتماد و توانمند برای جایگزینی آنها ممکن است سالها طول بکشد.
حزب کمونیست چین در ۲۱ سپتامبر اعلام کرد ژانگ یوشیا، نایبرئیس پیشین کمیسیون مرکزی نظامی، و لیو ژنلی، رئیس پیشین اداره ستاد مشترک این کمیسیون، به اتهام عدم وفاداری به حزب و فساد، از حزب کمونیست و ارتش اخراج شدهاند.
این اقدام تازهترین مرحله از پاکسازی گسترده مقامهای ارشد نظامی در دوران شی جینپینگ به شمار میرود.
افرادی که با اپک تایمز گفتوگو کردند، به دلیل نگرانی از اقدامات تلافیجویانه، خواستند نامشان فاش نشود یا تنها نام خانوادگیشان منتشر شود.
یک پژوهشگر سیاسی در داخل حزب کمونیست چین با نام خانوادگی جیانگ گفت کارزار مبارزه با فساد، بازتابدهنده تحولاتی است که شی جینپینگ در ارتش دنبال میکند؛ تحولاتی که به گفته او، بیش از آنکه ناشی از مبارزه با فساد باشد، با تلاش برای تضمین وفاداری مطلق سیاسی ارتباط دارد.
او گفت: «در بیش از دو سال گذشته، تحقیقات درباره فساد در ارتش بهطور فزایندهای افزایش یافته و اکنون به سطحی رسیده است که در نزدیک به ۴۰ سال گذشته بیسابقه بوده است.»
او افزود: «رهبران ارشد میگویند هدف، ریشهکن کردن فساد و تقویت رهبری حزب بر ارتش است؛ اما در واقع، هدف حذف ژنرالهای غیر وفادار است.»
برکناری ژانگ با «جناحگرایی» مرتبط دانسته شد
سقوط ژانگ به دلیل سابقه طولانی نظامی و جایگاه او در رأس سلسلهمراتب ارتش چین اهمیت ویژهای دارد. او به داشتن ارتباطات گسترده و عمیق در نیروهای مسلح شهرت داشت و یکی از ارشدترین مقامهای کمیسیون مرکزی نظامی بود؛ جایگاهی که در ساختار این کمیسیون، پس از شی جینپینگ قرار داشت.
لیو نیز ریاست اداره ستاد مشترک را برعهده داشت و به این ترتیب، در مرکز ساختار فرماندهی عملیاتی ارتش قرار گرفته بود.
مقامات حزب کمونیست چین در بیانیه ۲۱ سپتامبر، ژانگ و لیو را به نقض جدی انضباط و مقررات سیاسی و همچنین ارتکاب جرایم جدی متهم کردند. در این بیانیه، این دو مقام همچنین به جناحگرایی متهم شدند.
برکناری آنها میتواند شبکهای از روابط را که طی دههها در ارتش چین شکل گرفته است، مختل کند.
یک مقام نظامی حزب کمونیست چین که در موقعیتی مطلع قرار دارد، به اپک تایمز گفت تازهترین دور پاکسازی نظامی شی جینپینگ تا حد زیادی پیش از سفر رسمی او به آمریکا تکمیل شده بود.
به گفته این مقام، اگر شی پس از بازگشت از آمریکا بتواند روابط واشنگتن و پکن را به ثبات برساند، ممکن است پس از آن توجه خود را به بازسازی رهبری ارتش معطوف کند.
براساس ارزیابی این مقام نظامی، یک دوره ثبات نسبی در روابط با واشنگتن میتواند فضای سیاسی بیشتری در اختیار شی قرار دهد تا به مشکلات اقتصادی داخلی رسیدگی و کمیسیون مرکزی نظامی را سازماندهی مجدد کند.
با این حال، کنار گذاشتن فرماندهان ارشد و یافتن افرادی برای جایگزینی آنها دو مسئله متفاوت است.
او گفت: «اگرچه در جریان پاکسازی میتوان ژنرالها را بهسرعت جایگزین کرد، یافتن افرادی که هم مورد اعتماد شی باشند و هم توانایی فرماندهی ارتش را داشته باشند، زمان بیشتری خواهد برد.»
نوسازی نظامی در چین ادامه دارد
به گفته یک پژوهشگر امور نظامی چین با نام خانوادگی مو، ابهام و بیثباتی پیرامون رهبری ارتش لزوماً به این معنا نیست که برنامههای گستردهتر نوسازی نظامی چین متوقف خواهند شد.
به گفته مقام نظامی حزب کمونیست، هوش مصنوعی یکی از حوزههایی است که احتمالاً همچنان مورد توجه قرار خواهد گرفت. آمریکا اخیرا پیشنهاد ایجاد سازوکاری را مطرح کرده است که براساس آن، دو کشور یکدیگر را از حوادث مهم مرتبط با ایمنی هوش مصنوعی مطلع کنند؛ موضوعی که احتمال دارد در گفتوگوهای اخیر میان شی جینپینگ و دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، نیز مطرح شده باشد.
این مقام نظامی گفت تمرکز آمریکا بر ایمنی هوش مصنوعی نشاندهنده نگرانیها درباره توسعه سامانههای نظامی مجهز به هوش مصنوعی در چین است. او همچنین گفت پیشرفت چین در زمینه هوش مصنوعی ارتباط نزدیکی با کپیبرداری از فناوریهای توسعهیافته در آمریکا دارد.
مو نیز گفت هرگونه گفتوگو میان شی و ترامپ لزوماً به کاهش استفاده نظامی چین از هوش مصنوعی منجر نخواهد شد.
او به اپک تایمز گفت: «حتی اگر شی جینپینگ با پیشنهاد آمریکا درباره سازوکارهای ایمنی هوش مصنوعی موافقت کند، حزب کمونیست چین هرگز از کاربرد نظامی هوش مصنوعی دست نخواهد کشید. این طرحی قدرتمند برای تضمین ثبات حکومت حزب کمونیست چین است.»
به گفته مو، تغییرات در رهبری ارتش ممکن است نهتنها بر ترکیب کمیسیون مرکزی نظامی، بلکه بر نحوه اجرای برنامههای نوسازی ارتش چین، از جمله توسعه تواناییهای نظامی مبتنی بر هوش مصنوعی، تأثیر بگذارد.
بازسازی اعتماد
به گفته یک افسر بازنشسته ارتش با نام خانوادگی تانگ، چالش اصلی پیش روی شی صرفاً پر کردن سمتهای خالی نیست، بلکه بازسازی شبکههای اعتماد و فرماندهی است که در نتیجه سالها پاکسازی مختل شدهاند.
تانگ به اپک تایمز گفت این تحولات نشان میدهد شی در تلاش است ساختار رهبری کمیسیون مرکزی نظامی را از افرادی تشکیل دهد که بتواند «اعتماد مطلق» به آنها داشته باشد و در عین حال، ساختاری را تقویت کند که در آن کمیسیون مرکزی نظامی بهطور مستقیم ارتش را فرماندهی کند.
به گفته او، چنین تجدید ساختاری ممکن است چندین سال طول بکشد.
تانگ گفت: «هیچ راهی وجود ندارد که این کار در کمتر از سه تا پنج سال انجام شود. این بار، شبکههای نظامی، محافل و جناحهای ژانگ یوشیا، لیو ژنلی و پیش از آنها لی شانگفو و دیگران ریشهکن شدهاند.»
لی، وزیر دفاع پیشین چین، به فساد متهم شد و در ماه مه حکم اعدام تعلیقی دریافت کرد.
بخشی از این دشواری به ساختار خود ارتش بازمیگردد. به گفته تانگ، فرماندهان ارشدی که توانایی هدایت سازمانهای بزرگ نظامی را دارند، معمولاً دههها زمان صرف کسب تجربه عملیاتی، ایجاد روابط حرفهای و به دست آوردن اقتدار در نیروهای مسلح میکنند.
او گفت حزب کمونیست چین در طول تاریخ درباره ایجاد اختلال همزمان در بخشهای گستردهای از رهبری ارشد ارتش محتاط بوده است؛ بخشی از دلیل این احتیاط آن است که حزب در نهایت برای حفظ قدرت سیاسی خود به نیروهای مسلح متکی است.
بنابراین، به گفته او، تازهترین موج پاکسازیها میتواند نشاندهنده سطح بسیار عمیقی از بیاعتمادی میان رهبری عالی حزب و بخشهایی از ساختار فرماندهی کنونی ارتش باشد.
سمتهایی که با برکناری ژانگ و لیو خالی شدهاند، در نهایت باید پر شوند. با این حال، به گفته تانگ، یافتن افرادی که تمام ویژگیهای مورد نظر پکن، یعنی وفاداری سیاسی، تجربه گسترده نظامی و توانایی واقعی فرماندهی را همزمان داشته باشند، در کوتاهمدت دشوار است.
