اظهارات شی جینپینگ، رهبر حزب کمونیست چین، در سوم سپتامبر (۱۲ شهریور) در جریان رژه در پکن، با واکنش انتقادی اتحادیه اروپا روبهرو شد؛ زمانی که او اعلام کرد مردم چین تحت رهبری حزب کمونیست «در سمت درست تاریخ ایستادهاند.»
شی در عکسهای رسمی در کنار ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، و کیم جونگ اون، رهبر کره شمالی، دیده شد؛ صحنهای که تحلیلگران آن را شکلگیری یک محور جدید برای برهم زدن نظم بینالمللی توصیف کردهاند. دهها تن از سران کشورهای خارجی نیز در این مراسم حضور داشتند.
شی در سخنرانی رسمی خود گفت: جهان امروز «با انتخاب میان صلح یا جنگ» روبهرو است.
کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، در بروکسل به خبرنگاران گفت که جاهطلبیهای این «ائتلاف خودکامه» واقعیتی است که اتحادیه اروپا باید با آن روبهرو شود.
او افزود: «در حالیکه رهبران غربی گرد هم میآیند تا از راه دیپلماسی اقدام کنند، یک ائتلاف خودکامه به دنبال میانبری برای ایجاد نظم نوین جهانی است.»
کالاس گفت: «وقتی به رئیسجمهور شی نگاه میکنیم که امروز در پکن در کنار رهبران روسیه، ایران و کره شمالی ایستاده است، این فقط نمایش ضدغربی نیست؛ بلکه چالشی مستقیم علیه نظام بینالمللی مبتنی بر قواعد است.»
او افزود: «و این فقط نمادین نیست. جنگ روسیه در اوکراین با حمایت چین ادامه پیدا میکند. اینها واقعیتهایی هستند که اروپا باید با آنها روبهرو شود.»
در همان روز، ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، در تلگرام اعلام کرد که روسیه بیش از ۵۰۰ پهپاد و دهها موشک به زیرساختهای ۱۴ منطقه اوکراین شلیک کرده و گفت که در نشست پیشِرو در فرانسه از شرکای اروپایی و آمریکایی خود درخواست حمایت خواهد کرد.
رژیم چین از محکومکردن جنگ روسیه و اوکراین خودداری کرده و از روسیه حمایت کرده است؛ از جمله با کمک به دورزدن تحریمها و فروش سلاح به مسکو.
پوتین نیز در سوم سپتامبر (۱۲ شهریور) از کیم بهخاطر حمایت در جنگ و اعزام نیروهای کره شمالی به اوکراین تشکر کرد. در پاسخ، کیم تعهد داد که «هر کاری» بتواند برای «یاری رساندن» به مسکو انجام دهد و آن را «وظیفه برادرانه» خود دانست.
رسانههای دولتی روسیه در سوم سپتامبر (۱۲ شهریور) همچنین گزارش دادند که روسیه در حال کمک به چین برای تقویت تواناییهای هستهای آن است تا به جاهطلبیهای حزب کمونیست چین برای پیشی گرفتن از ایالات متحده تحقق بخشد.
انگین اروغلو، رئیس کمیته چین در پارلمان اروپا، نیز در شبکههای اجتماعی از حمایت پکن از جنگ اوکراین انتقاد کرد.
او در ایکس نوشت: «دو متحد چین مستقیماً مسئول بزرگترین جنگ زمینی در خاک اروپا از زمان جنگ جهانی دوم هستند، با این حال رهبر چین درباره انتخاب میان صلح و جنگ سخن میگوید. چین در سال ۲۰۲۲ انتخاب خود را انجام داد و در کنار متجاوز ایستاد.»
او با انتشار عکسی از سه رهبر، تأکید کرد: «برای ما اروپاییها این به معنای آن است که نمیتوانیم فقط نظارهگر باشیم. باید بهروشنی از منافع و ارزشهای خود دفاع کنیم. و ما به اتحاد نیاز داریم—در داخل و در خارج. پرسش کلیدی این است: اروپا چگونه باید به این تصاویر پاسخ دهد؟»
اروغلو اشاره کرد که نارندرا مودی، نخستوزیر هند، با وجود سفر به پکن برای حضور در یک نشست اقتصادی درست پیش از رژه، غایب بود؛ موضوعی که ماهیت مشروط و محدود روابط هند و چین را برجسته میکند.
تنها شمار اندکی از رهبران غربی در مراسم حضور داشتند. رابرت فیتسو، نخستوزیر اسلواکی، تنها رئیس دولت از اتحادیه اروپا بود که شرکت کرد. پیتر سیارتو، وزیر امور خارجه و تجارت مجارستان، نیز در رژه حضور یافت و با مقامات چینی دیدار کرد. دنیل اندروز، نخستوزیر پیشین ایالت ویکتوریا در استرالیا، بهخاطر حضورش با انتقادهایی روبهرو شد. باب کار، وزیر خارجه پیشین استرالیا، نیز دعوت چین برای شرکت در رویدادهای پکن را پذیرفته بود، اما در رژه شرکت نکرد.
پیت هگست، وزیر دفاع ایالات متحده، در مصاحبهای با برنامه «فاکس اند فرندز» در سوم سپتامبر (۱۲ شهریور) گفت که روسیه و چین در دولت پیشین آمریکا به هم نزدیکتر شدهاند و رئیسجمهور دونالد ترامپ وظیفه بازسازی و ایجاد بازدارندگی را بر عهده وزارت دفاع آمریکا گذاشته است.
او گفت: «نه به این دلیل که ما بهدنبال درگیری هستیم؛ چنین نیست و ما این موضوع را بهروشنی با چین و روسیه و دیگران در میان گذاشتهایم… نمایشهای رژه ایرادی ندارد، اما امیدواریم به درگیری واقعی نظامی منجر نشود… ما میدانیم آنها به چه باور دارند و به دنبال چه هستند. همچنین میدانیم ما چقدر قدرتمندیم و چه برتریهای نظامی داریم. آنها هم این را میدانند.»
