میکروب‌شناس‌ها می‌گویند بعضی از وسایل روزمره بیشترین باکتری‌ها را در خود جای می‌دهند.
به خانه برمی‌گردید، در را باز می‌کنید، روی مبل می‌نشینید و کنترل تلویزیون را برمی‌دارید. هنوز دست‌تان را نشسته‌اید و ممکن است میکروب‌ها را به مبل و کنترل انتقال دهید.
میکروب‌شناس‌ها می‌گویند وسایلی که باید به آن‌ها توجه کنید لزوماً کثیف نیستند، بلکه وسایلی هستند که مدام دست‌تان می‌گیرید و به‌ندرت تمیزشان می‌کنید. دستگیره در، کنترل تلویزیون، صفحه‌کلید و تلفن همراه بیش از آن‌چه که فکرش را می‌کنید حامل ویروس و باکتری هستند. کاسه توالت، که از قدیم به‌عنوان بزرگ‌ترین منبع آلودگی تلقی می‌شود، از این حیث اهمیت کمتری دارد.
میکروب‌شناس‌ها توصیه می‌کنند وسایل روزمره را به‌طور مرتب تمیز کنید.
وسایلی که بیش از همه در انتقال میکروب‌ها دخیل هستند
این وسایل شامل سطوحی هستند که در طول روز بارها لمس‌شان می‌کنیم و محل مناسبی برای تجمع باکتری‌ها و ویروس‌ها و انتقال آن‌ها از فردی به فرد دیگر هستند.
دستگیره در
دستگیره‌های چه در مکان‌های عمومی و چه در خانه هرروز چندین مرتبه لمس می‌شوند و آلودگی‌های بیرون را به محیط خانه انتقال می‌دهند.
وانگ شائوهونگ، استاد دانشگاه و رئیس گروه میکروب‌شناسی، ایمنی‌شناسی و زیست‌داروسازی دانشگاه ملی چیایی در تایوان، به اپک تایمز گفت: «برای استفاده از وسایل نقلیه عمومی، خرید یا صرف غذا در رستوران سطوح مختلفی را لمس می‌کنید که باعث می‌شود عوامل بیماری‌زا روی دست‌تان جمع شوند.»
یک مطالعه مروری نظام‌مند در سال ۲۰۲۵ با بررسی تحقیقات انجام‌شده روی دستگیره‌های در در مکان‌های عمومی و مراکز درمانی نشان داد که یک‌ششم دستگیره‌ها آلودگی ویروسی دارند. شایع‌ترین ویروسی که شناسایی شد، روتاویروس بود که عامل اصلی التهاب معده و روده در کودکان است.
کنترل تلویزیون
وانگ گفت کنترل تلویزیون اغلب بین اعضای خانواده دست‌به‌دست می‌شود و مهمان‌ها هم از آن‌ها استفاده می‌کنند. از این‌رو، احتمال آلودگی آن به عوامل بیماری‌زا بیشتر است.
وقتی سرفه یا عطسه می‌کنید، قطرات تنفسی روی کنترل تلویزیون می‌نشینند. از این‌رو، برداشتن کنترل می‌تواند ویروس سرماخوردگی و دیگر ویروس‌های تنفسی را به شما منتقل کند.
وانگ می‌گوید ابتدا باتری کنترل را خارج کنید، کثیفی ظاهری را با دستمال کاغذی مرطوب پاک کنید و بعد دکمه‌ها و فاصله بین آن‌ها را با الکل ۷۰ درصد یا دستمال ضدعفونی‌کننده تمیز کنید. سطح کنترل برای ضدعفونی کامل باید حدود ۱ دقیقه مرطوب بماند و در معرض هوا خشک شود.
کنترل تلویزیون را دست‌کم هفته‌ای یک مرتبه ضدعفونی کنید. اگر یکی از اعضای خانواده بیمار است، توصیه می‌شود کنترل را هرروز تمیز کنید.
وانگ افزود: «قبل از استفاده از مواد ضدعفونی‌کننده باید کثیفی ظاهری را پاک کنید، زیرا کثیفی‌ها اثربخشی مواد ضدعفونی‌کننده را کاهش می‌دهند و باعث زنده‌ماندن باکتری‌ها می‌شوند. نادیده‌گرفتن کثیفی‌ها تأثیر مواد ضدعفونی‌کننده را به حداقل می‌رساند و به بقای باکتری‌های مقاوم کمک می‌کند.»
صفحه‌کلید و تلفن همراه
صفحه‌کلید و تلفن همراه جزو آلوده‌ترین وسایل روزمره هستند.
یک مطالعه مروری نظام‌مند در سال ۲۰۱۹ نشان داد که تقریباً تمام صفحه‌کلیدهای بررسی‌شده- ۹۶.۷ درصد آن‌ها- آلودگی میکروبی داشتند. همچنین مطالعه‌ای در سال ۲۰۱۸ نشان داد که ۲۳ مورد از ۲۵ تلفن همراه مورد بررسی به باکتری استافیلوکوک اورئوس آلوده بودند. با این‌حال، ضدعفونی ساده با استفاده از دستمال ضدباکتری توانست حدود ۶۰ درصد از تلفن‌ها را پاکسازی کند.
عوامل بیماری‌زا در مکان‌های پرتردد مانند بیمارستان‌ها، مدارس و اداره‌ها از طریق قطرات تنفسی یا تماس دست به سطوح منتقل می‌شوند. از این‌رو، تلفن‌های همراه و لپ‌تاپ‌ها منبع متحرک عوامل بیماری‌زای میکروبی هستند.
غذاخوردن هنگام کار با کامپیوتر باعث می‌شود خرده‌های غذا روی صفحه‌کلید یا فاصله بین کلیدها بریزد. گردوغبار هم رطوبت را جذب می‌کند و شرایط لازم را برای تکثیر باکتری‌ها فراهم می‌آورد.
وانگ گفت بعضی از تلفن‌ها را نمی‌شود با الکل تمیز کرد. در این موارد باید از شوینده‌های خنثی و یک برس نرم استفاده کنید.
صفحه‌کلید کامپیوتر را به‌طور منظم گردگیری، تمیز و ضدعفونی کنید. بسیاری از صفحه‌کلیدها و ماوس‌های جدید ضدآب هستند و می‌توانید آن‌ها را طبق دستورالعمل شرکت سازنده تمیز کنید.
وسایل مرطوبی که اغلب نادیده گرفته می‌شوند
برخلاف سطوحی که به‌طور مرتب لمس‌شان می‌کنید، وسایل زیر به این دلیل آلوده می‌شوند که برای مدت طولانی گرم یا مرطوب می‌مانند. رطوبت باعث تکثیر باکتری‌ها، قارچ‌ها و دیگر میکروارگانیسم‌ها می‌شود. از این‌رو، خشک‌کردن و تمیزکردن منظم آن‌ها به‌اندازه شست‌وشوی مرتب حائز اهمیت است.
ملحفه‌ها
شاید تخت‌تان تمیز به نظر برسد، اما میکروارگانیسم‌های زیادی را در خود جای داده باشد.
عرق بدن، سلول‌های مرده پوست و رطوبتی که هرشب از بدن به‌جا می‌ماند، شرایط لازم را برای رشد باکتری‌ها و قارچ‌ها فراهم می‌کنند.
مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۵ نشان داد که بخش تحتانی ملحفه‌ها، که پا و ساق پا با آن در تماس است، بیشترین آلودگی باکتریایی را دارد. تعداد باکتری‌ها در ملحفه آقایان به‌مراتب بیشتر بود.
وانگ می‌گوید ملحفه‌ها و روکش‌ها را دست‌کم ماهی یک‌بار بشویید. لحاف‌ها را به‌طور منظم در معرض نور خورشید قرار دهید تا رطوبت داخلی آن‌ها از بین برود.
اگر ملحفه‌ها و روکش‌ها زرد و لکه‌دار شده‌اند یا بو گرفته‌اند و با شست‌وشو هم تمیز نمی‌شوند، آن‌ها را دور بیاندازید. این علائم نشان می‌دهند میکروارگانیسم‌ها یا فرآورده‌های ناشی از فعالیت آن‌ها در الیاف پارچه نفوذ کرده‌اند که پاکسازی آن‌ها با شست‌وشوی معمولی دشوار است.
حوله‌ها و وسایل حمام
برخلاف تصوری که درباره توالت وجود دارد، بیشتر میکروارگانیسم‌های موجود در کاسه توالت از بدن خود ما نشأت می‌گیرند. نگرانی اصلی به سیفون مربوط می‌شود که میکروب‌ها را به‌سمت سطوح اطراف از جمله حوله‌ها پرتاب می‌کند.
خطر اصلی حمام به وسایلی مربوط می‌شود که مرطوب می‌مانند. حوله، لیف، لیوان دهان‌شویه و تیغ اصلاح در فضای گرم و مرطوب حمام به لانه باکتری‌ها تبدیل می‌شوند.
فضای حمام گرم و مرطوب است. سلول‌های مرده پوست و چربی‌هایی که بعد از استحمام به‌جا می‌مانند، شرایط لازم را برای رشد میکروارگانیسم‌ها فراهم می‌کنند. اگر حوله به مدت ۱ تا ۲ ساعت در روز در فضای حمام بماند، به‌ویژه در هوای گرم و مرطوب بوی کهنگی می‌گیرد. این بو اغلب به‌دلیل تجزیه ترکیبات به‌جامانده روی حوله به‌وسیله میکروارگانیسم‌ها منتشر می‌شود.
وسایلی مانند لیوان دهان‌شویه، لیف و برس حمام لانه باکتری‌ها هستند، زیرا اغلب برای مدت طولانی مرطوب می‌مانند و مدام در معرض آب قرار دارند.
تیغ اصلاح- چه دستی و چه برقی- هم می‌تواند لانه باکتری‌ها باشد. تیغ به‌طور مرتب با پوست، سلول‌های مرده و میکروارگانیسم‌ها در تماس است و اغلب در محیط مرطوب حمام نگهداری می‌شود.
وانگ می‌گوید حوله‌ها را خشک نگه‌دارید و آن‌ها را به‌طور منظم بشویید یا تعویض کنید. اگر حوله بعد از شست‌وشو هنوز بو می‌دهد، آن را دور بیاندازید.
وسایل حمام از جمله جای مسواک و لیوان دهان‌شویه باید با برس به‌خوبی تمیز شوند. هرگز به آبکشی ساده اکتفا نکنید.
اسفنج آرایشی
بسیاری از اسفنج‌های آرایشی از مواد مصنوعی ساخته می‌شوند. البته می‌توان آن‌ها را قبل و بعد از استفاده شست، اما رطوبت باقی‌مانده در داخل اسفنج مانع خشک‌شدن کامل آن می‌شود و شرایط لازم را برای رشد میکروارگانیسم‌ها فراهم می‌کند.
وانگ گفت: «هدف این است که بدون آسیب‌زدن به اسفنج از تجمع میکروب‌ها جلوگیری کنیم. اسفنج را بعد از هربار استفاده با یک شوینده ملایم آبکشی کنید.»
اسفنج را هفته‌ای یک‌بار به‌طور کامل تمیز کنید. ابتدا آن را با آب گرم خیس کنید و بفشارید تا هوای داخل آن خارج شود. سپس از یک شوینده ملایم یا صابون استفاده کنید و اسفنج را چندبار آبکشی کنید. آن را زیر آب گرم بگیرید و بشویید تا هیچ کفی باقی نماند. درنهایت اسفنج را با یک حوله تمیز خشک کنید تا آب اضافی آن گرفته شود. قبل از استفاده مجدد از اسفنج از خشک‌شدن آن مطمئن شوید.
اگر اسفنج بو گرفت یا آسیب دید، آن را دور بیاندازید.
جالنزی
خیلی‌ها لنزهای تماسی را با دقت تمیز می‌کنند، اما از جالنزی غافل می‌شوند.
وانگ گفت: «اگر جالنزی را برای مدت طولانی فقط با محلول ضدعفونی‌کننده پاکسازی کنید و آن را با برس تمیز نکنید، میکروارگانیسم‌های مقاوم داخل جالنزی تکثیر شده و به مرور بیشتر و بیشتر می‌شوند. اگر میکروارگانیسم‌ها لنز را آلوده کنند، چشم‌تان درگیر می‌شود و خطر تحریک یا عفونت چشم به حداکثر می‌رسد.
محلول لنز را هرروز دور بریزید و جالنزی را با محلول تازه تمیز کنید. از آب لوله‌کشی استفاده نکنید، زیرا با این کار میکروارگانیسم‌های شبکه آبرسانی را وارد جالنزی می‌کنید.
درِ جالنزی را بعد از تمیزکاری باز بگذارید و آن را در مکانی با تهویه مناسب قرار دهید تا کاملاً خشک شود. توصیه می‌شود جالنزی را هرسه ماه یک‌بار تعویض کنید.
کیف دستی
نظافت کیف دستی و کیف‌های روزانه اغلب پشت گوش انداخته می‌شود.
کیف دستی در رفت‌وآمدهای روزانه روی زمین یا دیگر سطوح عمومی قرار می‌گیرد. از این‌رو، قسمت زیر کیف به لانه میکروارگانیسم‌های محیطی تبدیل می‌شود که درنهایت به محیط خانه راه پیدا می‌کنند.
وانگ می‌گوید کیف دستی خود را به‌طور منظم با شوینده مناسب تمیز کنید یا برس بکشید و به قسمت زیر کیف توجه بیشتری داشته باشید.
چرا سابیدن سطوح مؤثرتر از این است که فقط از مواد ضدعفونی‌کننده استفاده کنیم؟
باکتری‌ها به سطوحی مانند دستگیره در، صفحه‌کلید و وسایل حمام می‌چسبند و مواد چسبناکی ترشح می‌کنند که باعث تشکیل «زیست‌لایه» می‌شود و از آن‌ها محافظت می‌کند. از این‌رو، پاک‌کردن آلودگی‌های سطحی و زیست‌لایه‌ها با برس‌کشیدن، سابیدن یا دستمال‌کشیدن مؤثرتر از این است که فقط از مواد ضدعفونی‌کننده استفاده کنیم.
چن یوشن، پژوهشگر میکروب‌شناسی مواد غذایی و زیست‌شناسی مولکولی در تایوان، به اپک تایمز گفت: «زیست‌لایه‌ها باعث ایجاد یک سد محافظ می‌شوند که باکتری‌ها درون آن لانه می‌کنند.»
بعضی از باکتری‌ها وارد دوره نهفتگی می‌شوند که از بین بردن آن‌ها را برای آنتی‌بیوتیک‌ها یا دستگاه ایمنی دشوارتر می‌کند. از این‌رو، باکتری‌ها برای مدت طولانی زنده می‌مانند و باعث بروز عفونت‌های مزمن یا پی‌در‌پی می‌شوئد. زیست‌لایه‌ها همچنین روند بهبودی زخم‌های مزمن مانند زخم پای دیابتی و زخم بستر را دشوارتر می‌کنند و به احتمال عفونت پی‌در‌پی دامن می‌زنند.
عوامل بیماری‌زای رایج روی سطوح روزمره
وانگ گفت استافیلوکوک اورئوس، اشرشیا کلی، انتروکوک‌ها، استرپتوکوک پنومونیه و هموفیلوس آنفلوآنزا از جمله آلودگی‌هایی هستند که روی سطوح باقی می‌مانند.
استافیلوکوک اورئوس یکی از عوامل بیماری‌زای بسیار شایع است که عفونت پوستی ایجاد می‌کند و در موارد حاد به بروز عفونت‌های مهلک در جریان خون و بیماری‌های سیستمیک منجر می‌شود.
اشرشیا کلی با طیف وسیعی از عفونت‌ها از جمله عفونت‌های دستگاه ادراری، مننژیت نوزادان و سپسیس (گندخونی) ارتباط دارد.
انتروکوک‌ها باعث التهاب درون‌شامه قلب (آندوکاردیت)، عفونت‌های داخل شکمی و عفونت‌های دستگاه ادراری می‌شوند.
استرپتوکوک پنومونیه و هموفیلوس آنفلوآنزا باعث عفونت‌های دستگاه تنفسی می‌شوند و در موارد حاد به ذات‌الریه یا مننژیت منجر می‌شوند.
وانگ گفت: «هدف این نیست که یک محیط عاری از میکروب داشته باشیم، بلکه باید با نظافت منظم و رعایت اصول بهداشتی و جلوگیری از ایجاد شرایط مساعد برای رشد میکروارگانیسم‌ها از انتشار عوامل بیماری‌زا پیشگیری کنیم.»
سلامت پوست و غشاهای مخاطی، عملکرد طبیعی دستگاه ایمنی و شست‌وشوی منظم دست‌ها در بیشتر افراد به جلوگیری از دسترسی باکتری‌ها به بافت‌های عمقی و بروز بیماری‌های جدی کمک می‌کند.
