کارشناسان هشدار دادند که محدودیتهای تازه پکن بر صادرات عناصر نادر خاکی میتواند بهشدت بخشهای دفاعی و اقتصادی اروپا را مختل کند.
همزمان درخواستهای همکاری عملی میان اتحادیه اروپا و ایالات متحده برای مقابله با سلطه پکن بر این مواد راهبردی رو به افزایش است.
به گزارش خبرگزاری فرانسه، استفان سژورنه، رئیس صنایع اتحادیه اروپا، روز ۲۰ اکتبر (۲۸ مهر) با شرکتهای اروپایی آسیبدیده از محدودیتهای چین در زمینه عناصر نادر خاکی دیدار کرد.
در این نشست مجازی، مدیران ارشد صنایع خودروسازی، دفاعی، انرژی بادی، شیمیایی و معدن حضور داشتند.
پکن در روز ۹ اکتبر (۱۷ مهر) مقررات صادراتی خود بر عناصر نادر خاکی را دشوارتر کرد و صدور مجوز را برای هر محصولی که بیش از ۰.۱ درصد از این عناصر را در ترکیب خود دارد، الزامی دانست.
این مقررات جدید شامل شرکتهای خارجی میشود که از مواد خام با منشأ چین یا فناوری چینی برای استخراج، تصفیه، تولید آهنربا یا بازیافت استفاده میکنند و اکثر محدودیتها از اول دسامبر (آذر ماه) امسال اجرایی خواهد شد.
صنعت دفاعی اروپا در معرض خطر
آلیشیا گارسیا هررو، اقتصاددان ارشد منطقه آسیا و اقیانوسیه در مؤسسه تحقیقاتی ناتیکس هشدار داد که چین با وضع این محدودیتها از وابستگی شدید اروپا به خود سوءاستفاده میکنند.
او گفت: «چین اساساً روابط خود با اروپا را به یک ابزار سلاحسازی تبدیل کرده است»، اقدامی که ممکن است برخی شرکتهای دفاعی اروپایی را به شدت تحت تأثیر قرار دهد.
هررو در گفتوگو با اپک تایمز گفت: «پنج محدودیت جدیدی که اکنون اعمال شدهاند، حتی گستردهتر هستند، بهویژه برای تسلیحاتی در نظر گرفتهاند که قابلیت هدفگیری دقیق دارند. این مسئله اکنون برای اروپا اهمیت دارد، زیرا اروپا در حال آغاز تولید مهمات (با هدفگیری) دقیق خود است و این موضوع مستقیماً برنامه دفاعی اروپا را تحت تأثیر قرار میدهد.»
بر اساس اعلام وزارت بازرگانی چین، پنج عنصر نادر خاکی اضافی شامل هولمیوم، اربیوم، تولیوم، یوروپیوم و ایتربیوم هستند که تعداد کل عناصر نادر خاکی تحت کنترل را به ۱۲ مورد افزایش میدهد.
نبیل مانچری، مشاور ارشد در سازمان «ایآیتی راو ماتریالز»، که سازمانی اروپایی با حمایت اتحادیه اروپا و متمرکز بر مواد راهبردی است، با نظر هررو همصدا شد و گفت اروپا احتمالاً باید با تأثیر فوری این محدودیتها بر تولید قطعات حیاتی دفاعی مانند نیمههادیها و تراشهها مواجه شود، چرا که قاره اروپا منابع جایگزین برای عناصر نادر خاکی تصفیهشده ندارد.
مانچری به اپک تایمز گفت: «آنها گامهای متفاوتی برمیدارند، مانند تأمین مالی پروژههای مختلف و همکاری با کشورهای سوم. این تلاش احتمالا طی چند سال، شاید تا سال ۲۰۳۰ نتیجه خواهد داد، اما در کوتاهمدت، اروپا با چگونگی حل این مشکل دستوپنجه نرم خواهد کرد.»
گاوین هارپر، پژوهشگر حوزه مواد راهبردی در دانشگاه بیرمنگام بریتانیا، پهپادهای نظامی را بهعنوان یک نقطه ضعف استراتژیک کلیدی در خودمختاری دفاعی اروپا معرفی کرد و کنترل چین بر آهنرباهای نادر خاکی ضروری برای تولید آنها را عامل این آسیبپذیری دانست.
این پژوهشگر نیز به اپک تایمز بیان کرد: «آهنرباهای نادر خاکی در موتورهایی که پروانههای پهپادها را به حرکت درمیآورند، استفاده میشوند و ممکن است در عملگرهای انواع مختلف پهپادها نیز بهکار روند. کنترل چین بر زنجیره تأمین این عناصر نادر خاکی میتواند یک ریسک استراتژیک برای دیگر نیروهای نظامی باشد که قصد دارند پهپادها را در مقیاس وسیع تولید کنند.»
اما تأثیر این محدودیتها فراتر از بخش دفاعی است؛ انریک دانس، استاد نوآوری و فناوری در مدرسه کسبوکار در مادرید اسپانیا میگوید که کنترلهای جدید، اقتصاد اروپا را «بهطور قابلتوجهی آسیبپذیر» کرده و نقطه گلوگاه واقعی، سلطه چین بر فرآوری عناصر نادر خاکی به آهنرباهای دائم است.
به گفته دانس، «تولید آهنرباهای دائم در هسته خودروهای برقی، توربینهای بادی و بسیاری از سیستمهای الکترونیکی صنعتی قرار دارد. بنابراین اختلال واقعی نه از کمبود مواد خام، بلکه عمدتا از کمبود ظرفیت تصفیه و تولید آهنربای خارج از چین ناشی میشود.»
بر اساس گزارش مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی، سلطه چین بر بخش عناصر نادر خاکی شامل تقریباً ۷۰ درصد از استخراج، ۹۰ درصد از جداسازی، فرآوری و ۹۳ درصد از تولید آهنرباها است.
دانس پیشبینی کرد که صنایع خودروسازی و انرژیهای تجدیدپذیر در کوتاهمدت با تأخیرها، افزایش هزینهها و توقفهای موقت مواجه خواهند شد و این موضوع، یک ریسک سیستمی برای اقتصاد منطقه یورو است که ناشی از وابستگی آن به تأسیسات چینی برای تصفیه این مواد راهبردی است.
این استاد نوآوری و فناوری گفت: «بانک مرکزی اروپا نسبت به میزان آسیبپذیری منطقه یورو هشدار داده و اختلالات تولیدی مرتبط با کاهش ناگهانی محمولههای آهنربا را مستندسازی کرده است. بدون شک این تأثیری است که آنها احساس خواهند کرد.»
هارپر نیز ابراز نگرانی کرد که محدودیتهای چین در صادرات آهنرباهای نادر خاکی «مشکلساز» خواهد بود؛ زیرا منابع جایگزین این قطعات محدود است و توسعه آنها زمانبر خواهد بود.
او گفت: «تجهیزاتی که برای ساخت این آهنرباها استفاده میشوند نیز تحت کنترل صادرات قرار گرفتهاند و این کار بر دشواری ایجاد مسیرها و زنجیرههای تأمین جایگزین در غرب خواهد افزود.»
ضرورت همکاری فراآتلانتیکی
در پی این چالشها، لارس لوکه راسموسن، وزیر امور خارجه دانمارک، خواستار «واکنش قاطع» اتحادیه اروپا شد و در عین حال تأکید کرد که این حوزه، جایی است که اتحادیه اروپا و ایالات متحده «علاقه مشترک» دارند.
مدتی بعد، وزرای دارایی گروه هفت شامل کانادا، فرانسه، آلمان، ایتالیا، ژاپن، بریتانیا و ایالات متحده در روز پنجشنبه ۱۶ اکتبر توافق کردند که پاسخ خود به محدودیتهای تازه صادرات عناصر نادر خاکی چین را هماهنگ کنند.
هررو درباره امکان همکاری گفت که اروپا میتواند با ژاپن همکاری کند تا تأثیر محدودیتهای صادراتی چین کاهش یابد، زیرا ژاپن تا حدی ظرفیت تصفیه عناصر نادر خاکی دارد، اما هشدار داد که این ممکن است کافی نباشد.
هررو گفت: «بدون ایالات متحده، این کار دشوار خواهد بود زیرا هر دو طرف از واکنش چین میترسند.»
دانس گفت هماهنگی اتحادیه اروپا و ایالات متحده ضروری است، اما بهتنهایی کافی نیست و تأکید کرد که هر دو طرف باید در ماههای آینده اقدامات ملموسی را به اجرا بگذارند.
او گفت: «اقدامات لازم شامل هماهنگی در صدور مجوزهای صادرات برای رفع انسداد محمولهها، خرید مشترک برای افزایش قدرت چانهزنی و حمایت موقت از قیمتها بهمنظور قابلاجرا کردن هر پروژه تصفیه غیرچینی است. باید آنها را از نظر مالی قابلاتکا ساخت.»
دانس در خصوص میانمدت تا بلندمدت بر اهمیت دستیابی به اهداف قانون مواد خام حیاتی اتحادیه اروپا شامل ۱۰ درصد استخراج، ۴۰ درصد فرآوری و ۲۵ درصد بازیافت تا سال ۲۰۳۰ تأکید کرد و افزود که ایجاد ظرفیت مشترک برای جداسازی عناصر نادر خاکی سنگین و استانداردسازی مشخصات دفاعی برای تضمین قابلیت تبادل قطعات میان دو سوی اقیانوس اطلس ضروری است.
دانس گفت: «آزمون واقعی این خواهد بود که آیا آنها میتوانند بهسرعت پالایشگاهها، مراکز بازیافت و قراردادهای خرید بلندمدت ایجاد کنند تا بتوانند نفوذ پکن را جبران کنند یا خیر.»
