بنا بر گزارشی تازه از سوی دو سازمان حقوق بشری، میلیونها دلار فناوری ساخت کانادا از طریق شبکهای از شرکتهای پوششی مستقر در هنگکنگ به ارتش روسیه منتقل شده و از تحریمهای بینالمللی گریخته است.
بر اساس گزارشی که در روز سهشنبه ۲۸ اکتبر (۶ آبان) از سوی بنیاد «کمیته آزادی در هنگکنگ» و «مرکز حقوق بشر رائول والنبرگ» منتشر شد، هنگکنگ به بزرگترین مرکز انتقال مجدد فناوریهای حساس غربی در جهان تبدیل شده است؛ فناوریهایی که نهتنها به مسکو بلکه به سایر دولتهای متخاصم نیز راه مییابند. در این میان، بخشی از فناوری ساخت کانادا از طریق زنجیرههای تأمین مستقر در این شهر تحت حاکمیت پکن، به ماشین جنگی روسیه در اوکراین منتقل شده است.
این گزارش با عنوان «در پشتی به میدان نبرد: چگونه هنگکنگ فناوری کانادایی را به ماشین جنگی روسیه منتقل میکند»، حاصل تحقیقی است که با بررسی شواهد بهدستآمده از میدانهای نبرد، اسناد عمومی هنگکنگ و دادههای گمرکی روسیه طی سه سال گذشته انجام شده است.
در این گزارش آمده است: «فناوری ساخت کانادا بارها در تسلیحات روسیِ بهدستآمده از میدانهای نبرد اوکراین مشاهده شده است، در حالی که زنجیرههای تأمین آن از مسیر هنگکنگ عبور میکند.»
گزارش میافزاید: «بررسیهای ما نشان داد این قطعات بهکاررفته در میدان نبرد، بخشی از جریان بسیار گستردهتر انتقال کالاهای کانادایی به روسیه هستند.»
در این گزارش همچنین تأکید شده است که «شواهد اندکی» وجود دارد مبنی بر اینکه شرکتهای کانادایی، که فناوری آنها در خدمت ماشین جنگی روسیه قرار گرفته، از نقش خود در این شبکه انتقال غیرمستقیم آگاه بودهاند.
این گزارش بر پایه تحقیق پیشین بنیاد «کمیته آزادی در هنگکنگ» که در ژوئیهٔ ۲۰۲۴ منتشر شده بود، تهیه شده است؛ تحقیقی که نقش هنگکنگ را در دور زدن تحریمهای جهانی آشکار میکرد. بر اساس یافتههای آن، شرکتهای مستقر در این منطقه از زمان آغاز تهاجم روسیه به اوکراین در فوریهٔ ۲۰۲۲، میلیاردها دلار فناوری مشمول تحریم را به روسیه ارسال کردهاند.
در گزارش جدید آمده است که تصمیم هنگکنگ برای عدم اجرای تحریمهای بینالمللی علیه روسیه، «چراغ سبزی برای فعالان غیرقانونی بود تا فعالیتهای خود را در این شهر سامان دهند.»
دولت اوکراین پیشتر از هنگکنگ خواسته بود اقداماتی برای جلوگیری از استفاده روسیه از این منطقه بهمنظور دور زدن تحریمهای غربی اتخاذ کند. با این حال، دولت هنگکنگ اعلام کرده است که تحریمهای یکجانبه وضعشده توسط دیگر کشورها را اجرا نمیکند و تنها تحریمهای تعیینشده توسط شورای امنیت سازمان ملل را مطابق دستور وزارت امور خارجه چین اعمال مینماید.
در سالهای اخیر، با وجود آنکه پس از واگذاری هنگکنگ از بریتانیا در سال ۱۹۹۷ قرار بود این منطقه از خودمختاری برخوردار باشد، کنترل حزب کمونیست چین بر هنگکنگ بهطور فزایندهای افزایش یافته است.
گزارش ۲۸ اکتبر اعلام کرد که بر اساس دادههای گمرکی روسیه، ۱۵۳ محموله فناوری با منشأ کانادا و مسیر عبور از هنگکنگ شناسایی شده است که ارزش آنها مجموعاً ۲.۵۵ میلیون دلار آمریکا برآورد شده است.
در این گزارش آمده است که مشکل اصلی ناشی از آن است که تحریمها و اقدامات اجرایی کانادا نتوانستهاند با تهدید ناشی از محمولههایی که از طریق هنگکنگ به روسیه میرسند، همگام شوند.
در این سند تأکید شده است که در مقایسه با متحدان گروه هفت، کانادا به اندازه کافی بر هدف قرار دادن شبکههای خرید از کشورهای ثالث در مراکز دور زدن تحریمها مانند هنگکنگ تمرکز نکرده است.
کانادا تاکنون هیچ تحریمی علیه تجار هنگکنگی و واسطههای مرتبط با روسیه وضع نکرده است، در حالی که این گروهها پیشتر توسط ایالات متحده و اتحادیه اروپا هدف تحریم قرار گرفتهاند.
در گزارش آمده است که فرآیند تعیین تحریمها در کانادا پاسخ سریع را «دشوار» میکند و نیازمند طی مراحل تأیید متعدد است؛ موضوعی که ممکن است به فعالان این شبکه فرصت دهد تا به یک شرکت پوششی جدید منتقل شده و دوباره فعالیت خود را از سر بگیرند. علاوه بر این، صادرکنندگان با «فشار اندکی» برای پیگیری کاربرد کالاهای خود پس از خروج از کانادا مواجهند و مأموران مرزی کانادا نیز «اختیار اندکی» برای دنبال کردن کالاها فراتر از مرز دارند.
در اوت ۲۰۲۴، کانادا بانکها را ملزم کرد تا موارد مشکوک به دور زدن تحریمها را به «مرکز تحلیل معاملات مالی و گزارشهای کانادا»، نهاد اطلاعات مالی و مقابله با پولشویی کشور، گزارش دهند. همچنین، اتاوا در اوایل سال جاری اولین مورد دستگیری تحت مقررات تحریمهای روسیه را اعلام کرد.
