مناقشات داخلی حزب کمونیست چین از آغاز سال جاری به سطح بیسابقهای رسیده است.
گفته میشود که شی جینپینگ، رهبر چین، در ماه ژانویه برای برکناری ژانگ یوشیا، معاون کمیسیون مرکزی نظامی، دست به کار شد؛ اقدامی که به گفته ناظران به ماجرای لین بیائو در سال ۱۹۷۱ شباهت داشته و از عمق تنشها در بالاترین سطوح قدرت حکایت دارد. لین، معاون کمیسیون مرکزی نظامی و جانشین رسمی مائو تسهتونگ، رهبر پیشین حزب کمونیست، بود که در سانحه مشکوک سقوط هواپیما بر فراز صحرای مغولستان جان باخت. پس از مرگ لین، مائو او را خائن و ضدانقلاب نامید.
ساماندهی رهبری حزب در نیمه دوم امسال در کل ۳۱ کمیته حزبی در سطح استانی آغاز خواهد شد و سپس نوبت به برگزاری بیستویکمین کنگره حزب خواهد رسید که برای سال آینده برنامهریزی شده است. هرچه به این نقاط عطف سیاسی نزدیکتر میشویم، انتظار میرود که رقابت بر سر مناصب و تلاش برای کنار زدن رقبای سیاسی شدت بیشتری پیدا کند و صفآرایی جناحهای سیاسی تهاجمیتر شود.
این مقاله با توجه به شرایط کنونی بر دو روند کلیدی تمرکز دارد که چشمانداز سیاسی کنونی چین را شکل میدهند.
هدف گرفتن مقامات ارشد در خلال پاکسازیهای فراگیر
کمیسیون مرکزی بازرسی انضباطی، که عالیترین نهاد مبارزه با فساد در چین به شمار میرود، در روز ۲۳ آوریل اعلام کرد که در سهماهه نخست سال ۲۰۲۶ در رابطه با ۳۰ مقام در سطح استانی و وزارتی و هزار و ۲۶۷ مقام در سطح اداره کل تحقیق کرده است. از این گذشته، ۵۶ مقام در سطح استانی و وزارتی با دریافت تذکر، تنزل رتبه یا اخراج تنبیه انضباطی شدهاند.
تعداد مقامات ارشدی که در سهماهه اخیر توبیخ شدهاند، چهار برابر مدت مشابه در سال ۲۰۲۵ (۱۴ نفر) بوده و تقریباً با آمار ۶۹ نفری مقامات ارشدی که در کل سال ۲۰۲۵ توبیخ شدند برابری میکند.
لازم به ذکر است که در این گزارش به تعداد «نیروهای کادری زیر نظر مرکز» که تحت تحقیق و تفحص قرار گرفتهاند اشارهای نشده است. جایگاه شغلی این نیروها مستقیماً زیر نظر رهبری مرکزی حزب کمونیست قرار دارد که آن هم به مناصب استانی و وزارتی محدود نمیشود. این افراد در مناصب حساس پاییندستی هم فعالیت دارند و هسته اصلی نیروهای کادری حزب را تشکیل میدهند.
به گفته شیائو پی، معاون کمیسیون مرکزی بازرسی انضباطی، ۵۵۳ نیروی کادری زیر نظر مرکز در فاصله سالهای ۲۰۱۲ تا ۲۰۲۲ در سراسر چین تحت تحقیق و تفحص قرار گرفتهاند که تعدادشان بهطور میانگین به حدود ۵۵ نفر در سال میرسد. اما پس از آنکه شی جینپینگ موفق شد سومین دوره زمامداری خود را در بیستمین کنگره حزب در سال ۲۰۲۲ تثبیت کند، تعداد پروندههای تحقیق و تفحص بهشدت افزایش یافت و از ۸۷ پرونده در سال ۲۰۲۳ به ۹۲ پرونده در سال ۲۰۲۴ و ۱۸۱ پرونده در سال ۲۰۲۵ رسید. این یعنی میانگین سالانه پروندهها در سه سال گذشته به ۱۲۰ مورد رسیده که از میانگین پروندههای ده سال پیش دو برابر بیشتر است.
از آنجا که نیروهای کادری زیر نظر مرکز شاکله طبقه نخبگان حزب را تشکیل میدهند، افزایش شدید پروندههای تحقیق و تفحص نشانه تشدید مناقشات سیاسی داخلی تلقی میشود. انتظار میرود که جابهجایی مقامات محلی و استانی در نیمه دوم سال ۲۰۲۶ و نیمه نخست سال ۲۰۲۷ شدت بیشتری پیدا کند، زیرا این تغییرات در آرایش سیاسی حزب کمونیست چین در آستانه بیستویکمین کنگره ملی حزب در اواخر سال ۲۰۲۷ حائز اهمیت هستند.
فقدان جانشین و رهبری سالخورده
حزب کمونیست چین در طول تاریخ اهمیت زیادی برای تعیین جانشین قائل بوده و تلاش کرده که جانشینان نسبتاً جوان باشند. برای نمونه، سه رهبر اخیر حزب را در نظر بگیرید: جیانگ زمین در سال ۱۹۸۹ در ۶۳ سالگی، هو جینتائو در سال ۲۰۰۲ در ۶۰ سالگی و شی جینپینگ در سال ۲۰۱۲ در ۵۹ سالگی به قدرت رسیدند.
شی پس از تثبیت سومین دوره زمامداری خود در بیستمین کنگره ملی خلق درعمل نظام جانشینی حزب را ملغی کرده است. سون ژنگکای و هو چونهوا، که نامشان زمانی بهعنوان جانشین احتمالی شی مطرح بود، برکنار شدند. سون بعدها به زندان افتاد و هو از دفتر سیاسی حزب اخراج شد.
هو چونهوا، دبیر حزب کمونیست در استان گوانگدونگ، و گوآ بوشیونگ، معاون کمیسیون مرکزی نظامی، در پکن. (Goh Chai Hin/AFP/Getty Images)
از این گذشته، شی از ترفیع رتبه مقامات جوانتر بهویژه متولدان دهه ۱۹۷۰ ممانعت کرده است؛ افرادی که او آنها را تهدیدی بالقوه برای موقعیت خود میبیند. درحالحاضر، لو دونگلیانگ، استاندار شانشی، جوانترین مقام وزارتی کشور به شمار میآید که در دسامبر ۱۹۷۳ متولد شده است. چند مقام دیگر هم متولد ۱۹۷۰ هستند که از جمله میتوان به آ دونگ، دبیر اول کمیته مرکزی اتحادیه جوانان کمونیست، لیو جیه، استاندار استان شرقی ژجیانگ، وی تائو، استاندار استان جنوبی گوانگشی، لیو شیائوتائو، استاندار استان شرقی جیانگسو و ژانگ چنگژونگ، وزیر مدیریت اضطراری، اشاره کرد.
کمبود مقامات جوانتر در سطوح عالی باعث ایجاد شکاف نسلی شده و به روند سالخوردگی رهبری حزب سرعت بخشیده است. برای مقایسه در نظر بگیرید که میانگین سنی کمیته دائمی دفتر سیاسی، که عالیترین نهاد تصمیمگیری حزب است، در دوران هو جینتائو ۶۲ سال بود، اما میانگین سنی ترکیب کنونی این کمیته، که در بیستمین کنگره حزب روی کار آمد، ۶۵.۱ سال است که پیرترین کمیته دائمی از سال ۱۹۹۰ تاکنون محسوب میشود؛ زمانی که تقریباً همه رهبران نسل اول حزب بهجز لیو هوآچینگ از رهبری مرکزی کنارهگیری کردند. لیو در سال ۱۹۹۷ در ۸۱ سالگی از عضویت در دفتر سیاسی و معاونت کمیسیون مرکزی نظامی کنارهگیری کرد.
سخن پایانی
از شی جینپینگ اغلب بهعنوان «شتابدهنده» افول حزب کمونیست چین نام برده میشود؛ لقبی که از این منظر کاملاً برازنده اوست.
شی از یکسو با ملغی کردن نظام جانشینی، رهبری عالی حزب را که فاقد سازوکارهای دموکراتیک است، بدون برنامه روشن برای شرایط اضطراری رها کرده و به خطر بیثباتی در مواجهه با بحرانهای ناگهانی دامن زده و از سوی دیگر، متحدان کلیدی خود را بعد از سن مرسوم بازنشستگی در سمتهای مهم حفظ کرده که از جمله میتوان به وانگ یی، وزیر امور خارجه ۷۲ ساله دولت، و یینگ یونگ، دادستان کل ۶۹ ساله کشور، اشاره کرد.
این عوامل درمجموع شی و جناحهای حامی او را در بطن مناقشات داخلی حزب قرار داده است. درحالیکه سازوکار روشنی برای حل اختلافات جناحی وجود ندارد، ممکن است که روند مناقشات به یک بازی مجموعصفر منتهی شود؛ وضعیتی که در آن همه جناحها با مخاطرات فراوان روبهرو خواهند شد.
از اینرو، چه شی به دنبال تثبیت قدرت فردی خود باشد و چه بخواهد حاکمیت حزب کمونیست را پابرجا نگهدارد، سیاستهای او احتمالاً به مناقشات داخلی دامن خواهند زد و به روند فروپاشی حزب سرعت خواهند بخشید.
دیدگاه ارائهشده در این مقاله نقطه نظر نویسنده بوده و لزوماً منعکسکننده دیدگاه اپک تایمز نیست.
وانگ هه دارای مدرک کارشناسی ارشد در رشته حقوق و تاریخ است و جنبش بینالمللی کمونیستی را مطالعه کرده است. او استاد دانشگاه و مدیر اجرایی یک شرکت خصوصی بزرگ در چین بوده است.
