نویسنده: علی رمضانیان
تحریم و تنش در سیاست خارجی مهمترین بحث بین نامزدهای انتخابات زودهنگام ۱۴۰۳ در پنج مناظره پیش از انتخابات بود.
در سالهای اخیر، مذاکره با آمریکا و دیگر کشورهای غربی درباره فعالیتهای هستهای جمهوری اسلامی بین مقامات جمهوری اسلامی به یک تنش کشداری تبدیل شده و اختلاف شدیدی بین مقامات سیاسی جمهوری اسلامی در این خصوص بوجود آورده است.
نزدیکان به رهبر جمهوری اسلامی با تردید به مذاکره با آمریکا نگاه میکنند و با سیاست موسوم به «نگاه به شرق» یعنی ارتباط با چین و روسیه، معتقدند که نیاز چندانی به مذاکره با غرب ندارند و میتوانند بدون مذاکره هم چرخ اقتصاد را بچرخانند اما دسته دیگری که وابسته به طیف موسوم به اصلاحطلبان هستند میگویند بدون مذاکره با غرب و از بین رفتن تحریمها چرخ اقتصاد به راحتی نمیچرخد.
ولی موضوع مهمتر این است که بسیاری از کارشناسان معتقدند رئیسجمهور؛ که به گفته سیدمحمد خاتمی در حد تدارکچی جمهوری اسلامی است؛ توان زیادی در رفع تحریمها ندارد و وعدههای نامزدها برای رفع تحریم بدون رضایت رهبر جمهوری اسلامی ایران، غیر ممکن است.
تاثیر تحریمها بر اقتصاد ایران
تاثیر تحریم بر اقتصاد ایران برای هیچ کارشناس اقتصادی قابل تردید نیست. گزارشها و پژوهشهای انجامشده در داخل جمهوری اسلامی به صراحت نشان میدهد که تحریمها بیشترین ضربه را به اقتصاد ایران زده است.
نشریه علمی پژوهشها و سیاستهای اقتصادی وابسته به محیط دانشگاهی ایران در سال ۱۴۰۰ پژوهشی را انجام داد که نشان میدهد از سال ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۵ اقتصاد ایران به دلیل تحریمها ۲۰ درصد کوچکتر شده و بعد از برجام که تحریمها لغو شدند، اقتصاد ایران هشت درصد رشد کرد.
علاوه بر این، فصلنامه «پژوهشهای اقتصادی»، وابسته به دانشگاه «تربیت مدرس»، اخیرا با تحقیقی تحت عنوان «تاثیرات اقتصادی تحریمهای مالی بر اقتصاد ایران» مدعی شده که تحریمها در ۲۰ ساله اخیر شوک منفی قابلتوجهی در حوزه سرمایهگذاریها وارد کرده و این روند را طی این سالها به شدت کاهش داده و ضربه به اقتصاد ایران زده است.
از سوی دیگر، در حال حاضر اقتصاد ایران به کشور چین وابسته شده و به دلیل تحریمها نزدیک به ۹۰ درصد از نفت ایران تنها به چین و آن هم با تخفیف زیاد فروخته میشود و به دلیل همین تحریمها، اقتصاد ایران بهشدت به چین وابسته شده است.
کارشناسان اقتصادی مهمترین کار برای نجات اقتصاد بحرانزده ایران را رفع تحریمها و تسهیل صادرات و ورود سرمایه خارجی به ایران میدانند که به دلیل تحریمها غیرممکن شده است.
تنش نامزدها بر سر تحریمها
اختلاف و درگیری بر سر تاثیر تحریم بر اقتصاد ایران در مناظرههای انتخابات ریاستجمهوری به اوج خود رسید.
برخی از نامزدها هرگونه مذاکره با آمریکا را «دلبستن به آمریکا» نامیده و آن را تقبیح کردند. در مقابل آنها برخی از نامزدها نهتنها موافق مذاکره مستقیم با آمریکا هستند بلکه دادن امتیاز را برای نجات اقتصاد ضروری میدانند.
مصطفی پورمحمدی در مناظره سوم، برخی از نامزدهای ریاستجمهوری را متهم کرد که «خواسته یا ناخواسته، با توهم یا جهل مرکب» تحریم را «فرصت» میدانستند و در عمل به «جاده صافکن دشمن» تبدیل شدند.
سعید جلیلی در پاسخ به پورمحمدی گفت: «به جای تاکید صرف بر مذاکره برای رفع تحریم، ایران باید همچنین اقداماتی کند که دشمن از تحریم پشیمان شود.»
امیرحسین قاضیزاده هاشمی هم در یکی از مناظرهها گفت: «همین جا به شما قول میدهم کسانی که میخواهند بار دیگر با وعده رفع تحریمها رای جمع کنند، نتوانند تحریم را لغو کنند. تحریم بخشی از راهبرد امنیتی ایالات متحده است و با تعطیلی کل برنامه هستهای ایران نیز حل نشد.»
علیرضا زاکانی هم در اولین مناظره گفته بود: «مشکل اقتصادی ایران تحریم آمریکا نیست. تجویزهای اقتصادی آمریکاست. تحریم را باید در داخل خنثی کرد بعد دیپلماسی برود بنیان آن را تغییر دهد.»
در مقابل محمدباقر قالیباف در اولین مناظره با موافقت با مذاکره گفت: «حتما تحریم اثر میگذارد. همه دستگاههای دولتی یک طرف و دستگاه دیپلماسی یک طرف است. لذا باید برای رفع تحریم تلاش کند و برای آن طرح مشخص و روشن داریم و آن را اقدام میکنیم.»
مسعود پزشکیان، نامزد نزدیک به اصلاحطلبان در یکی از مناظرهها گفت: تحریم فاجعه است و باید رفع شود. او با موافق مذاکره است و حتی جواد ظریف وزیر خارجه حسن روحانی را که در برجام نقش مذاکره کننده اصلی را داشت با خود همراه کرده است.
چشمانداز روشنی با انتخاب هر نامزد وجود ندارد
این اختلاف بین نامزدهای انتخابات ریاستجمهوری ۱۴۰۳ نشان از تنش در بین مقامات سیاسی و جناحهای مختلف فعال در جمهوری اسلامی دارد.
سعید بشیرتاش فعال سیاسی در گفتو گو با اپک تایمز فارسی با اذعان به اینکه تصمیمگیرنده اصلی سیاست خارجی جمهوری اسلامی شخص علی خامنهای است، اظهار کرد: «تفاوت زیادی ندارد که کدام یک از شش کاندیدای ریاستجمهوری انتخاب شوند. همانطوری که دولت دوم روحانی نتوانست کاری برای رفع تحریم از پیش ببرد، دولت بعدی هم بدون اجازه خامنهای، ناتوان است.»
او افزود: «مهمتر از اینکه چه کسی در ایران رئیسجمهور شود، این است که چه کسی در آمریکا رئیسجمهور میشود. فرق میکند که ترامپ برنده انتخابات سال ۲۰۲۴ آمریکا باشد یا بایدن.»
بشیرتاش ادامه داد: «نکته مهم دیگری که باید توجه داشت این است که در حال حاضر جمهوری اسلامی بیش از یک میلیون و ۶۰۰ هزار بشکه نفت میفروشد و اگر تنشها بیشتر نشود در همین حدود احتمالا باقی میماند و اتفاق خاصی در اقتصاد ایران نمیافتد. اما اگر تنش بین جمهوری اسلامی و آمریکا بعد از انتخابات در آمریکا بیشتر شود، قطعا صادرات نفت کاهش خواهد یافت و مثل دوره قبل که با فشار ترامپ صادرات نفت به حدود ۱۰۰ تا ۲۰۰ هزار بشکه در روز رسید و ذخایر ارزی جمهوری اسلامی به حداقل رسید، ممکن است که وضعیت به شدت به ضرر اقتصاد جمهوری اسلامی باشد.»
او در پایان گفت: «هیچ چشمانداز روشنی برای سیاست خارجی، رفع تحریمها و بهبود وضعیت اقتصاد ایران وجود ندارد، چراکه ارادهای قوی و مصمم در جمهوری اسلامی برای بهبود معیشت مردم وجود ندارد.»
دیدگاه ارائهشده در این مقاله نقطه نظر نویسنده بوده و لزوماً منعکسکننده دیدگاه اپک تایمز نیست.
