نویسنده: دکتر وانگ یوکون
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، گفته که قصد دارد در ماه آوریل به پکن سفر کند. اما با توجه به تشدید درگیریها در سطوح بالای حزب کمونیست، پاکسازیهای نظامی بیرحمانه شی جینپینگ، بلاتکلیفی شدید سیاسی، وعدههایی که پکن هرگز به آنها وفادار نبوده و تمایل زیادی که مردم به تغییر وضع موجود دارند، سفر ماه آوریل از نظر زمانبندی نامناسب به نظر میرسد و احتمالاً بیش از آنکه مفید باشد زیانبار خواهد بود.
رژیم شی در روز ۲۴ ژانویه بهطور ناگهانی اعلام کرد که ژانگ یوشیا، عضو کمیته دائمی سیاسی و معاون کمیسیون مرکزی نظامی، و لیو ژنلی، عضو کمیسیون مرکزی نظامی و رئیس اداره ستاد مشترک، به دلیل «بیانضباطی و نقض فاحش قانون» تحت بازجویی قرار دارند. این همان ادبیاتی است که حزب در اعلام تحقیقات مربوط به فساد یا بازجوییهای سیاسی به کار میگیرد.
این رویدادها مصداق شدیدترین، بیرحمانهترین و شوکهکنندهترین مناقشات داخلی حزب کمونیست هستند که از روز پایانی کنگره بیستم در سال ۲۰۲۲ تاکنون شاهد بودهایم. بعضیها این اتفاقات را با سقوط هواپیمای لین بیائو در سال ۱۹۷۱ قیاس میکنند. لین جانشین منتخب مائو، معاون وقت حزب و وزیر دفاع ملی بود که در آن سانحه هوایی به همراه خانوادهاش جان باخت. گفته میشود که لین و خانوادهاش سوار هواپیمای تریدنت ساخت بریتانیا بودند که در ۱۳ سپتامبر ۱۹۷۱ در مغولستان سقوط کرد. حزب کمونیست هرگز به علت سفر لین و سقوط هواپیما اشاره نکرد.
این مقایسه تا حدی درست است: ژانگ و لین معاونتم فرماندهان عالیرتبه ارتش بودند، اما تفاوتهای قابلتوجهی با هم دارند:
- مائو، بنیانگذار حزب، ارتش و دولت چین، در زمان سانحه سقوط هواپیمای لین بیائو از اعتبار و جایگاه والایی برخوردار بود. این درحالی است که شی بهعنوان مسئول فروپاشی سیاستهای داخلی و خارجی چین شناخته میشود. اعتبار او در پی بازداشت ژانگ به پایینترین حد ممکن رسیده است.
- مائو بسیاری از مقامات ارشد را در بحبوحه انقلاب فرهنگی پاکسازی کرد، اما شماری از فرماندهان باتجربه ارتش را که در کنار او جنگیده بودند ابقا کرد. شی تجربه جنگی ندارد و ارتش را به پوستهای توخالی تبدیل کرده که توسط اطرافیان مطیع او اداره میشود که هیچکدامشان جرأت بیان حقیقت را ندارند.
- شی طی ۱۴ سال حکمرانی بهعنوان رئیس حزب کمونیست تلاش کرده که مخالفان خود را از طریق مبارزه با فساد کنار بزند. مقامات عالیرتبه و شهروندان عادی چین از شی بیزارند. خیلیها او را نفرین میکنند و خواستار کنارهگیری او هستند. شی تقریباً در انزوای کامل به سر میبرد.
ژانگ یکی از معدود فرماندهان باتجربه ارتش چین است. او متخصص امور نظامی بوده و نقش بسزایی در تثبیت ارتش و دولت شی داشته است. ژانگ عالیترین و تأثیرگذارترین فرمانده ارتش آزادیبخش خلق چین است. از این گذشته، روابط خانوادگی دیرینه آنها به دوران پدرانشان بازمیگردد. اگر شی ژانگ را مورد بخشش قرار ندهد، مردم این پرسش را مطرح خواهند کرد که پس چه کسی بخشوده خواهد شد؟ او به چه کسی اعتماد میکند؟ و چه کسی به او اعتماد دارد؟
شی دارد کنترل ارتش را از دست میدهد
چهار نشانه زیر از این حکایت دارند که کنترل شی بر ارتش به نازلترین حد خود رسیده است.
ساختار فرماندهی عالی نظامی فروپاشیده است.
کمیسیون مرکزی نظامی عالیترین نهاد فرماندهی ارتش آزادیبخش خلق است. شی در خلال کنگره بیستم، که در سال ۲۰۲۲ برگزار شد، کمیسیونی هفتنفره تشکیل داد که خود بهعنوان رئیس، ژانگ یوشیا و هه ویدونگ بهعنوان دو معاون، و لی شانگفو، لیو ژنلی، میائو هوآ و ژانگ شنگمین بهعنوان اعضای آن فعالیت میکردند. پنج نفر از این هفت نفر به دلیل «تضعیف جایگاه رئیس کمیسیون مرکزی نظامی» تا ژانویه ۲۰۲۶ برکنار شده و تنها شی و ژانگ شنگمین باقی ماندهاند. ژانگ شنگمین یک افسر سیاسی بوده و فاقد تخصص نظامی است. شی در حیطه مسائل راهبردی یا تاکتیکی هیچ مشاور خوبی در کمیسیون مرکزی نظامی ندارد.
پرونده فساد نیروی موشکی از ناکامی کامل شی در مدیریت ارتش حکایت دارد.
نیروی موشکی، که «برگ برنده» ارتش حزب کمونیست چین است، مسئولیت مدیریت موشکهای هستهای زمینی و موشکهای بالستیک معمولی را برعهده دارد. گفتنی است که نیروی موشکی مهلکترین شاخه ارتش آزادیبخش برای ترساندن آمریکا و الحاق تایوان به خاک چین است. شی در آوریل ۲۰۲۳- فقط ۶ ماه پس از کنگره بیستم- پاکسازی گستردهای را علیه فرماندهان ارشد نیروی موشکی کلید زد. تاکنون هر چهار فرمانده منصوب شی- وی فنگه، ژو یانینگ، لی یوشائو، وانگ هوبین- به اتهام فساد برکنار شدهاند.
انتخاب فرمانده نیروی موشکی یکی از حساسترین مسئولیتهای شی بهعنوان رئیس کمیسیون مرکزی نظامی است. اشتباه اول قابل توجیه و اشتباه دوم بخشودنی است، اما اشتباه سوم قابل درک و قابل قبول نخواهد بود و چهار انتخاب اشتباه متوالی تنها یک معنا خواهد داشت: قدرت تشخیص شی بهشدت تحلیل رفته و رهبری او ناکارآمد است.
تقریباً تمام فرماندهانی که از سوی شی ترفیع گرفته بودند برکنار شدهاند.
شی طی ۱۴ سال زمامداری خود که از سال ۲۰۱۲ آغاز شد، بالغ بر ۴۰۰ فرمانده را پاکسازی کرده که تعداد آنها از کل فرماندهان حزب کمونیست که از زمان تأسیس ارتش در سال ۱۹۲۷ در خلال جنگهای داخلی و خارجی و انقلاب فرهنگی از دست رفتهاند بیشتر است. از بین فرماندهان ارتش آزادیبخش تنها سه نفر درجه ژنرالی دارند: هان شنگیان، فرمانده جبهه مرکزی، یانگ ژیبین، فرمانده جبهه شرقی (هردو در دسامبر ۲۰۲۵ ترفیع گرفتند)، و دونگ جون، وزیر دفاع. سایر فرماندهان سپهبد هستند.
پاکسازی نظامی شی به یک دور باطل تبدیل شده است: هرچه ترس و واهمه شی بیشتر میشود، بیشتر پاکسازی میکند و هرچه بیشتر پاکسازی میکند، ترس و واهمهاش بیشتر میشود. هیچکس احساس امنیت نمیکند و هیچکس نمیداند نفر بعدی کیست. افسران پاکسازیشده و شبکههای مرتبط با آنها قویترین مخالفان داخلی شی بودهاند و در اولین فرصت انتقامشان را میگیرند.
اشتباهات سیاسی عمده شی همچنان ادامه دارند.
از زمانی که شی در سال ۲۰۱۲ به قدرت رسید، چین در داخل و خارج دچار نابسامانی شده و خشم مردم بیوقفه افزایش یافته است.
برای نمونه میتوان به کووید-۱۹ اشاره کرد. شروع همهگیری سال ۲۰۲۰ از ووهان به سه سال قرنطینه بیمعنی انجامید که چین را به زندانی بزرگ تبدیل کرد و دستاوردهای دوران اصلاحات را به باد داد. شی در پایان سال ۲۰۲۲ بهطور ناگهانی دستور قرنطینه را لغو کرد و باعث شیوع گسترده بیماری و مرگومیر فراوان شد.
۱۴ سال از آغاز زمامداری شی میگذرد و اکثر مردم چین در وضعیت بهمراتب بدتری به سر میبرند. همه در زمینه فرزندآوری، اشتغال، مراقبتهای بهداشتی، مسکن و بازنشستگی مشکل دارند. مردم ناراضی هستند. دائماً میبینیم که اتفاقاتی علیه شی رخ میدهد. او بر فراز آتشفشانی نشسته که در آستانه فوران است.
برخی از اقدامات پکن دوره نخست ریاستجمهوری ترامپ را به چالش کشیدند.
حزب کمونیست چین به وعدههای خود وفا نمیکند و قابل اعتماد نیست.
ترامپ از سال ۲۰۱۷ تا ۲۰۱۹ موفقیتهای داخلی و خارجی مهمی به دست آورد، اما ویروس کووید-۱۹ ووهان، که خیلیها آن را «ویروس حزب کمونیست» مینامیدند، در سال ۲۰۲۰، چهارمین سال ریاستجمهوری ترامپ، آمریکا را درنوردید و بسیاری از دستاوردهای او را از بین برد. اکنون ایالت میزوری در تلاش است که برای جبران خسارت کووید-۱۹ از محل داراییهای چین در خاک آمریکا ۲۵ میلیارد دلار غرامت بگیرد.
یکی دیگر از ناکامیهای چین این بود که نتوانست به تعهدات مربوط به توافق تجاری فاز اول با آمریکا، که در ژانویه ۲۰۲۰ در پی مذاکرات سال ۲۰۱۸ در بحبوحه افزایش تعرفهها به امضا رسید، عمل کند. پکن متعهد شده بود که در فاصله سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۱ معادل ۲۰۰ میلیارد دلار کالای آمریکایی خریداری خواهد کرد، اما به این هدف نرسید. تام ویلسک، وزیر کشاورزی وقت آمریکا، اعلام کرد که خریداری محصولات کشاورزی آمریکایی از سوی چین حدود ۱۳ میلیارد دلار با هدف اولیه فاصله داشته است.
مشکل بزرگ سوم به نقش چین در دامنزدن به بحران فنتانیل در آمریکا از طریق صادرات پیشسازهای لازم برای تولید این ماده مخدر مصنوعی و مهلک مربوط میشود. چین در اعمال محدودیتها ناکام ماند و پیشسازها بیوقفه به دست کارتلهای مکزیکی میرسیدند و درنهایت به خاک آمریکا قاچاق میشدند.
مورد آخر به سرقت گسترده مالکیت معنوی و جاسوسی اقتصادی چین علیه شرکتهای آمریکایی مربوط میشود که با سرقت اسرار تجاری چندمیلیارد دلاری برای تقویت بخش فناوری و نظامی چین همراه بود.
سخن پایانی
پاکسازی ژانگ یوشیا و لیو ژنلی توسط شی، عرصه سیاسی چین را به مرز فروپاشی رسانده است. سفر ترامپ به پکن در بحرانیترین دوران حکومت شی که تقریباً حمایت مردم و نخبگان را از دست داده است، اشتباه راهبردی بزرگی خواهد بود. این سفر به شی فرصت میدهد که خودش را نجات بدهد و پیام نادرستی به جهان و چین مخابره میکند که با راهبرد جهانی آمریکا در تضاد است. این سفر شهروندان چین را که به دنبال تغییر هستند، از آمریکا دور خواهد کرد.
سفر ترامپ از نظر زمانبندی نادرست است و فاقد شرایط لازم و پشتیبانی عمومی است و ممکن است بهراحتی نتیجه عکس بدهد.
دیدگاه ارائهشده در این مقاله نقطه نظر نویسنده بوده و لزوماً منعکسکننده دیدگاه اپک تایمز نیست.
درباره نویسنده: دکتر وانگ یوکون، دانشآموخته رشته حقوق از دانشگاه رنمین در چین، از سال ۱۹۹۷ تا ۲۰۰۲ بهعنوان نویسنده و مشاور برای وی جیانشینگ (۲۰۱۵-۱۹۳۱)، عضو کمیته دائمی دفتر سیاسی حزب کمونیست چین، فعالیت داشته است.
