شمار قربانیان سیلاب ناگهانی هفته گذشته در نپال به حدود ۴۰۰ نفر رسیده و بیش از هزار نفر همچنان مفقود هستند، گروههای مدافع حقوق بشر بار دیگر از پکن خواستهاند برنامه گسترده ساخت نیروگاههای برقآبی در فلات تبت را متوقف کند.
این فاجعه روز چهارشنبه ۲۶ اوت (۴ شهریور) مناطق راسووا و نوواکوت در نپال را در پی وقوع سیلابی ناگهانی و ویرانگر که از بالادست و منطقه خودمختار تبت سرچشمه گرفته بود، درنوردید.
فدراسیون بینالمللی جمعیتهای صلیب سرخ و هلال احمر اعلام کرد که حدود ۱.۲۴ میلیون دلار آمریکا بودجه اضطراری برای امدادرسانی به سیل اختصاص داده است.
رئیس هیئت این فدراسیون در نپال گفت که حمایتها فراتر از مرحله اضطراری اولیه ادامه خواهد یافت و افزود: «روستاها و مناطق بازار بهطور کامل از بین رفتهاند.» استرالیا نیز پنج میلیون دلار کمک کرده است.
دانشمندان «مرکز بینالمللی توسعه یکپارچه کوهستان» گفتهاند که محتملترین عامل این حادثه، وقوع یک بهمن یخ و سنگ بوده که یکی از شاخههای رودخانه «لهنده خولا» را مسدود کرده و سپس شکسته است.
این فاجعه بار دیگر توجهها را به ساخت بزرگترین نیروگاه برقآبی جهان از سوی حزب کمونیست چین بر روی رودخانه یارلونگ تسانگپو (برهماپوترا) در نینگچیِ تبت جلب کرده است.
لی چیانگ، نخستوزیر چین، در ژوئیه ۲۰۲۵ عملیات اجرایی این پروژه را آغاز کرد؛ پروژهای که مجموع سرمایهگذاری آن حدود ۱۶۸ میلیارد دلار آمریکا برآورد شده است.
محل اجرای این پروژه در یکی از لرزهخیزترین مناطق جهان قرار دارد.
در ۷ ژانویه سال گذشته، زمینلرزهای به بزرگی ۷.۱ در جنوب فلات تبت رخ داد که مقامهای حزب کمونیست چین را وادار کرد سه مخزن سد را تخلیه و هزار و ۵۰۰ نفر از ساکنان پاییندست سدهای موجود را بهعنوان اقدامی پیشگیرانه در برابر احتمال شکست سازهها جابهجا کنند.
سال گذشته، وانگ ویلو، هیدرولوژیست چینیتبار که اکنون در آلمان زندگی میکند و مهندس برجسته هیدرولیک با دانش گسترده در زمینه ایمنی سدها و خطرات سیلاب در چین است، به اپک تایمز گفت این پروژه ضرورتی ندارد.
او افزود: «چین در حال حاضر با مازاد تولید برق روبهرو است. بسیاری از تاسیسات برق خورشیدی بهطور کامل مورد استفاده قرار نمیگیرند.»
او این پروژه را تلاشی سیاسی از سوی شی جینپینگ، رهبر حزب کمونیست چین برای احیای غرور ملی توصیف کرد.
«کارزار بینالمللی برای تبت» میگوید این خطرات فرضی نیستند.
این گروه در گزارشی که نوامبر گذشته منتشر کرد، فرو ریختن پلی در شرق تبت را به «بیثباتی زمینشناختی ناشی از مخزن سد» در نزدیکی آن نسبت داد و هشدار داد که شکست سد بسیار بزرگتر مدوگ «میتواند سیلابهای فاجعهباری» را به بخشهایی از هند سرازیر کند.
این گروه همچنین برآورد میکند که اگر تمامی پروژههای برنامهریزیشده برقآبی حزب کمونیست چین در تبت اجرا شوند، تا یک میلیون و ۲۰۰ هزار نفر ناچار به ترک محل زندگی خود خواهند شد.
«شورای استرالیا–تبت» نیز پا را فراتر گذاشته و از کانبرا خواسته است پس از این فاجعه، پکن را درباره این پروژهها تحت فشار قرار دهد.
زوئی بدفورد، مدیر اجرایی این شورا در بیانیهای به اپک تایمز گفت: «دستکم استرالیا باید در پی این فاجعه، فعالیتهای عظیم توسعهای چین در تبت را زیر سؤال ببرد.»
او افزود: «دولت استرالیا باید خواستار آن شود که دانشمندان، خبرنگاران و ناظران بینالمللی اجازه ورود به تبت را داشته باشند تا بتوانند تاثیر این پروژههای عظیم توسعهای را بر مردم تبت، محیط زیست تبت و مردم و کشورهای پاییندست بررسی کنند.»
این شورا برای توقف کامل پروژههای جدید معدن، سدسازی و ابرپروژههای توسعهای در تبت کارزار به راه انداخته و استدلال میکند که مردم تبت هیچ راه واقعی برای اعلام رضایت نسبت به پروژههایی که پکن بر آنها تحمیل میکند ندارند.
این شورا همچنین به بازداشت بیش از هزار تبتی، از جمله راهبان، در جریان اعتراضات سال ۲۰۲۴ علیه احداث سدی بر رودخانه دریچو اشاره کرده است.
بر اساس گزارش روزنامه دولتی «گلوبال تایمز»، پکن این نگرانیها را رد کرده است.
گوئو جیاکون، سخنگوی وزارت خارجه چین در پاسخ به اعتراضهای هند گفت این پروژه «هیچ تاثیر منفی بر محیط زیست، شرایط زمینشناختی یا حقوق آبی کشورهای پاییندست نخواهد داشت» و برعکس، به «پیشگیری و کاهش بلایای طبیعی» در پاییندست این سامانه رودخانهای کمک خواهد کرد.
راستیآزمایی مستقل این ادعاها دشوار است، زیرا تبت تحت حاکمیت حزب کمونیست چین همچنان تا حد زیادی به روی خبرنگاران، پژوهشگران و دیپلماتهای خارجی بسته است.
پیامدهای این نبود شفافیت قابلتوجه است، زیرا فلات تبت سرچشمه هشت سامانه بزرگ رودخانهای جهان و یکی از مهمترین ذخایر آب شیرین برای بسیاری از پرجمعیتترین کشورهای پیرامون آن، از هند و بنگلادش گرفته تا ویتنام و خود چین، به شمار میرود.
