رویترز تحقیقات خود درباره کشتار علویان سوریه را بهتازگی منتشر کرده و گزارش داده است که در ماه مارس امسال حدود ۱۵۰۰ علوی سوری کشته و دهها نفر ناپدید شدند و این کشتارها هر چند به شدت ماه مارس نیست، اما همچنان ادامه دارد.
در روز ۷ مارس در کنار ساحل دریای مدیترانه، در منطقه علوینشین سوریه، موجی از کشتارها توسط جنگجویان سنی راه افتاد که تا ۹ مارس ادامه داشت. براساس گزارش تحقیقی رویترز، هدف عمده این کشتارها مردان ۱۸ تا ۴۰ ساله علوی بودند.
این خشونتها، واکنشی به شورش یکروزه سازماندهیشده افسران سابق وفادار به بشار اسد بود که طی آن شورش، این افسران ۲۰۰ نیروی امنیتی دولت احمد شرع را کشتند.
رویترز میگوید که تحقیقاتش را از طریق گفتگو با بیش از ۲۰۰ خانواده قربانیان، ۴۰ مقام امنیتی، فرماندهان و پژوهشگران، بررسی پیامهای تلگرام بین نهادهای وزارت دفاع برای هماهنگی عملیات علیه علویان، تحلیل دهها ویدیو، فیلمهای دوربینهای مداربسته، فهرست درگذشتگان دستنویسشده و تطبیق اسامی کشتهشدگان با فعالان محلی، صفحات شبکههای اجتماعی و دیگر منابع مطمئن، انجام داده است.
در این تحقیق از وجود ۴۰ مکانی که در آن قتلهای انتقامجویانه و غارت علیه اقلیت مذهبی شیعه علوی که با دولت سرنگونشده اسد در ارتباط بودند، سخن گفته شده است.
براساس یافتههای این گزارش تحقیقی دستکم پنج گروه عمده مرتبط با دولت سوریه شامل شبهنظامیان مورد حمایت دولت ترکیه (تیپ سلطان سلیمان شاه و لشکر حمزه)، جنگجویان خارجی ازبک و چچنی، غیرنظامیان مسلح سنی و اداره کل امنیت عمومی دولت سوریه به همراه «یگان نظامی ۴۰۰» در این کشتارها دست داشتند.
چگونگی قتلها
دولت جدید سوریه بعد از شورش افسران نزدیک به بشار اسد در ۶ مارس گذشته از بیم از دست دادن کنترل مناطق ساحلی سوریه، دستور سرکوب «قاطع» بازماندگان رژیم سابق را صادر کرد. شش جنگجو، فرمانده و سه مقام دولتی این دستور را تایید کردند.
بسیاری از نیروهایی که این دستورات را دریافت کرده بودند، تنها چند ماه بود که یونیفورم دولتی به تن داشتند و تفسیر خشن و افراطیای از اسلام سنی را دنبال میکردند.
در آن روز، برخی از جنگجویان با اشتیاق واژه «بازماندگان رژیم» را به معنای تمام علویها تفسیر کردند. علویها اقلیتی حدود دو میلیون نفری هستند که بسیاری از سوریها، آنان را عامل جنایات خاندان علویتبار اسد میدانند.
احمد شامی، استاندار طرطوس از دولت جدید، در گفتوگو با رویترز بیان کرد که علویها هدف حمله نیستند. او وقوع «تخلفات» علیه غیرنظامیان علوی را پذیرفت و تخمین زد که حدود ۳۵۰ نفر در طرطوس کشته شدهاند؛ رقمی که با یافتههای رویترز همخوانی دارد، ولی هرگز از سوی دولت منتشر نشده است.
او افزود: «شاخه علوی در هیچ فهرستی قرار ندارد؛ نه سیاه، نه قرمز، نه سبز. این شاخه مجرم شناخته نمیشود و هدف انتقامجویی نیست. علویها نیز مانند بقیه مردم سوریه در دوران اسد دچار بیعدالتی شدند. این شاخه نیاز به امنیت دارد و ما به عنوان دولت، وظیفه داریم امنیتشان را تأمین کنیم.»
به این ترتیب جنگجویانی که بسیاری از آنها نقابدار بودند، از سوی دولت جدید در ادلب، حمص، حلب و دمشق بهسمت غرب سوریه اعزام شدند. شبهنگام با حرکت کاروانهای زرهی، صدای شعارهای «سُنیها، سُنیها» و «سر ببُرید علویها را» بلند شد؛ شعارهایی که در ویدئوهای تأییدشده توسط رویترز شنیده میشوند.
بسیاری از ویدیوهایی که این رسانه بررسی کرده است شکنجه و تحقیر مردان علوی را نشان میدهد. برخی از این ویدیوها را همین جنگجوها تهیه کردهاند که در آن جنازههای انبوهی از قربانیانشان به چشم میخورد.
در میان کشتهشدگان، اعضای خانوادههای علوی از جمله زنان، کودکان، سالمندان و افراد دارای معلولیت نیز در دهها روستا و محله عمدتاً علوینشین دیده میشوند. در یک محله، از میان ۲۵۳ کشته، ۴۵ نفر زن بودند. در روستایی دیگر، از میان ۳۰ کشته، ۱۰ نفر کودک بودند. در دستکم یک مورد، یک شهرک علوی در یک شب تقریباً تخلیه شد و صدها سکنه آن با سنیها جایگزین شدند.
براساس گفتههای بیش از ۲۰۰ شاهد و بازمانده این قتلعامها، مهاجمان هنگام ورود به محلهها از ساکنان اولین سوالی که میپرسیدند، این بود: «سنی هستی یا علوی؟»
به گزارش خبرگزاری دولتی سانا، همزمان با وقوع قتلعام علویان، عبدالغنی، سخنگوی وزارت دفاع، علناً اعلام کرد که عملیات در ساحل طبق برنامه پیش میرود و هدف آن حفظ کنترل منطقه و «تنگتر کردن حلقه محاصره بر عناصر باقیمانده افسران و بقایای رژیم ساقطشده» است.
بر اساس دوازده پیام متنی و صوتی ردوبدلشده بین عبدالغنی و یک فرمانده ارشد از جناح دیگر، عبدالغنی در پشت صحنه، چت تلگرامی رهبران شبهنظامی و فرماندهان نظامی را که واکنش دولت به قیام طرفداران اسد را هماهنگ میکردند، اداره میکرد.
تا روز یکشنبه ۹ مارس قتلها فروکش کرده بودند.
زمان آن رسیده بود که مردگان را دفن کنند و بازماندگان با ترس و اغلب بهصورت پنهانی این کار را میکردند. برای بیش از ۴۸ ساعت، زنان سوگوار علوی بر پیکر پدران، برادران، شوهران و فرزندان خود نگهبانی میدادند. بسیاری از خانوادهها زمانی از وسعت خشونت باخبر شدند که به خیابانهایی پر از بوی مرگ پا گذاشتند.
طبق فهرستهایی که با خبرگزاری رویترز به اشتراک گذاشته شد، در بانیاس، منطقه نزدیک به جایی که حمله افسران طرفدار اسد به ایست و بازرسیها باعث شروع قتلهای انتقام جویانه شد، ۲۵۳ جسد باید دفن میشدند.
در شهر جبله، طبق گفته ۳۰ نفر از اهالی شهر، تعداد کشتهشدگان علوی به ۷۷ نفر رسید. طبق شهادت شش شاهد عینی و یک مقام امنیتی در جبله، این شهر هدف حمله واحد ۴۰۰ و گردان عثمان، همراه با سلطان سلیمانشاه، حمزه و حزب اسلامی ترکستان قرار گرفت؛ گروههایی که متشکل از جنگجویان اویغور و دیگر نیروهای خارجی بود.
جاسم، فرمانده گروه سلطان سلیمان شاه گفت که نیروهایش وارد جبله شدند، اما آنجا را ترک کردند، چون «تخلفات زیادی» دیدند و نمیخواستند مسئول کشتارهایی شناخته شوند که کار آنها نبود. نمایندگان دیگر گروهها به پرسشها پاسخ ندادند.
در چت تلگرامی که رویترز مشاهده کرده است، عبدالغنی، سخنگوی وزارت دفاع، بعد از آگاهی از وضعیت در جبله پاسخ داده بود: «خدا اجرتان دهد.»
بسیاری از بازماندگان، بهویژه در بانیاس گفتند که همسایگان سنی آنها بهطور مخفیانه آنها را به مکان امن رساندهاند یا سعی در محافظت از آنها داشتهاند.
در جبله، یکی از همسایگان سنی برای نجات شوهر در حال مرگ راشا غصون پا پیش گذاشت و با وجود مخالفت دو مأمور اداره کل امنیت، او را از منطقه خارج کرد. با تلاش همسایه، آمبولانس پذیرفت که شوهر غصون را به لاذقیه منتقل کند، اما پزشکان موفق به احیای او نشدند و در نهایت جان سپرد.
غصون در حالی که کنار جسد شوهرش در سردخانهای مملو از اجساد ایستاده بود، گفت که یکی از مأموران اداره امنیت از صدور گواهی فوت برای یک علوی خودداری کرد. او به یاد آورد که آن مأمور گفت: «کافر!» و رفت.
غصون با دستان و پاهای لرزان این ماجرا را تعریف میکرد. همانند بیشتر قربانیان این کشتار، هنوز گواهی فوتی برای شوهر غصون صادر نشده است.
وقایع بعد از قتلعامها
پس از این حملات، بسیاری از روستاها و محلههای علوینشین در مناطق لاذقیه، طرطوس و حماه تخلیه شدند و هزاران نفر از ساکنان این منطاق به دلیل ترس از قتلعامهای جدید در پایگاه روسی مجاور اردو زدند.
هدف قرار دادن علویها تا به امروز ادامه دارد. بین ۱۰ مه تا ۴ ژوئن، ۲۰ علوی در مناطق لاذقیه و حماه به ضرب گلوله کشته شدند.
طبق گزارش دیدبان حقوق بشر سوریه، عاملان این قتلها شناسایی نشدهاند.
به گفته پائولو سرجیو پینهرو، رئیس کمیسیون تحقیق سازمان ملل در مورد سوریه، مقامات به سازمان ملل اطلاع دادهاند که دهها مظنون بازداشت شدهاند. این گزارش در ۲۷ ژوئن به شورای حقوق بشر ارائه شد.
با این حال، هیچکسی به خاطر کشتهشدگان علویان در مارس متهم نشده است. دولت هنوز شمار دقیق قربانیان را اعلام نکرده و سازمان ملل نیز گفته است که شمار ۱۱۱ کشتهای که اعلام کرده، بسیار کمتر از رقم واقعی قتلها است.
ترفیع فرماندهان عملیات
در دسامبر گذشته یعنی سه ماه پیش از کشتارهای ساحلی، احمد شرع، رئیسجمهور سوریه مجموعهای از ترفیعها را با هدف ایجاد اتحاد در ارتش این کشور صادر کرد. در میان افراد ارتقاء یافته، رئیس جیشالاسلام و فرمانده گروه سلطان سلیمان شاه بودند.
طبق اعلام وزارت دفاع، فرمانده واحد ۴۰۰ در دسامبر سال گذشته به درجه سرتیپ و در ژوئن مجدداً ارتقاء یافت و اکنون ژنرال است. طبق گفته یکی از نیروهای واحد ۴۰۰، او مسئولیت امنیت مناطق لاذقیه و طرطوس را برعهده گرفت.
براساس اطلاعات حساب ایکس سیف بولاد ابوبکر، فرمانده لشکر حمزه (تحت حمایت ترکیه)، او پس از این قتلها به درجه سرتیپ ارتقاء یافت. حزب اسلامی ترکستان که گروهی با تعداد زیادی جنگجوی خارجی است و طبق تحقیقات رویترز در بسیاری از حملات دست داشته است، در ماه مه بهطور کامل در ارتش ادغام شد. رهبر آن نیز در دسامبر ارتقاء یافت.
در ۳۰ مه، وزارت دفاع یک آییننامه رفتاری صادر کرد که سوءاستفاده از غیرنظامیان، تبعیض یا سوءاستفاده از قدرت را ممنوع میکند. این وزارتخانه در مورد ترفیعها یا ارتباط احتمالی یگانهای فرماندهان با کشتارها اظهارنظری نکرد.
روستای ارزه، یادآور چرخه انتقامجویی
ارزه در سال ۲۰۱۳ توسط اسد بهعنوان پایگاهی برای حمله به گروههای شورشی از جمله اهالی روستای همسایه خطاب، مورد استفاده قرار گرفت.
در این میان خاندان سلیمان در حمایت از دولت اسد به شهرت رسیده بود.
این خاندان یکچهارم از ۹۰ عضو شبه نظامی طرفدار اسد در روستای ارزه را تشکیل میداد که به خاطر یورش به روستای خطاب و بازداشت شورشیان در بیش از یک دهه پیش بدنام شده بود.
در تاریخ ۷ مارس، مردانی از روستای خطاب به ارزه حمله کردند که به گفته چهار ساکن پیشین و دو ویدیویی که توسط رویترز تأیید شده است، منجر به کشته شدن ۲۳ نفر از جمله اعضای خاندان سلیمان شد و باعث آوارگی ۱۲۰۰ تن از ساکنان روستا شد.
چهار شاهد در شرح حمله به رویترز گفتند که مهاجمان از روستای خطاب، قربانیان را به میدان اصلی آوردند و از رهبرشان، ابوجابر خطابی پرسیدند: «دستور شما چیست، شیخ؟»
آنها گفتند که اگر او پاسخ میداد: «اللهاکبر» – که تقریباً در همه موارد چنین میکرد – قربانی را اعدام میکردند.
خطابی درباره حمله به ارزه به رویترز گفت: «آنها همگی جنایتکار هستند… همانطور که شما ما را آواره کردید، خود، آواره خواهید شد و همانطور که ما را کشتید، کشته خواهید شد.»
وقتی درباره نقش او در آن روز پرسیده شد، اذعان کرد که در ارزه حضور داشت اما دستور به قتلها را انکار کرد.
بعد از این کشتار، مهاجمان، خانههای خالیشده را تصرف کردند. خطابی گفت: «ارزه دیگر وجود ندارد.»
او در صفحه فیسبوکش تصویری از تابلوی جدید این روستا منتشر کرد که روی آن نوشته شده بود: «خطاب جدید»
احمد شرع چند روز بعد از قتلها در گفتگویی با رویترز، این کشتارها را به عنوان تهدیدی برای ماموریت خود برای متحد کردن سوریه محکوم کرد و قول داد که در صورت لزوم، مسئولان کشتارها از جمله افراد وابسته به دولت سوریه را مجازات میکند.
او افزود: «ما برای دفاع از مظلومان جنگیدیم و نمیپذیریم که خونی به ناحق ریخته شود یا بدون مجازات یا پاسخگویی بماند، حتی در میان نزدیکترین افراد به ما.»
