تغییر ملموس پوست دست و رنگ چشمها میتواند نشانه بیماریهای کبدی مانند هپاتیت یا سیروز باشد.
خیلیها به رنگ کف دست یا سفیدی چشمشان توجه نمیکنند، اما این تغییرات بعضاً فراتر از یک خستگی ساده هستند و ممکن است اولین نشانه بیماریهای کبدی باشند.
از آنجا که کبد حتی بعد از آسیبهای شدید هم به کار خود ادامه میدهد، بیماریهای کبدی اغلب بیسروصدا پیشرفت میکنند. بیماریهایی مانند هپاتیت مزمن، کبد چرب و سیروز در مراحل اولیه علائم خفیفی دارند یا حتی فاقد علامت هستند.
جاناتان لیو، مدیر مرکز درمانی لیو ویزدم هیلینگ در کانادا، به اپک تایمز گفت: «طب سنتی چینی و پزشکی مدرن بر این باورند که تغییرات ملموس بدن با سلامت کبد ارتباط دارند. متخصص طب سنتی چینی از طریق معاینه به بررسی تعادل کلی بدن میپردازد، اما متخصص طب غربی به علائم جسمانی مرتبط با اختلال عملکرد کبد توجه میکند.»
قرمزی کف دست میتواند نشانه مشکلات کبدی باشد
براساس طب سنتی چینی، دستها پنجرهای رو به سلامتی هستند و تغییر گردش خون و رنگ پوست را در خود منعکس میکنند.
لیو گفت متخصصان طب سنتی چینی فقط به رنگ کف دست توجه نمیکنند، بلکه تغییر رنگ و بافت پوست را هم بررسی میکنند. براساس طب سنتی چینی، تیرهشدن پوست یا ایجاد علائم غیرعادی در کف دست و زیر انگشت حلقه میتواند نشانه فشار طولانیمدت، خستگی یا مختلشدن جریان «چی» کبد باشد. این مشاهدات بخشی از فرایند تشخیص در طب سنتی چینی هستند و در کنار علائم کلی و دیگر خصوصیات جسمانی بررسی میشوند و بهتنهایی دال بر وجود بیماری نیستند.
در طب مدرن به نشانه مشخصتری به نام اریتم کف دست یا «کف دست کبدی» توجه میشود. این وضعیت با ایجاد قرمزی متقارن در بخش گوشتی پایه انگشت شست و انگشت کوچک همراه است و معمولاً با فشار دادن پوست بهطور موقت محو میشود و بهسرعت بازمیگردد.
گفته میشود که اریتم کف دست نتیجه افت سوختوساز کبد و افزایش سطح استروژن است؛ وضعیتی که به گشادشدن رگهای کوچک پوست منجر میشود. این عارضه در افراد مبتلا به بیماریهای مزمن کبدی از جمله سیروز شایعتر است.
یکی دیگر از نشانههای ملموس بیماریهای مزمن کبدی «آنژیوم عنکبوتی» است؛ لکههای قرمزرنگ کوچکی که با رگههای عنکبوتمانند روی پوست ظاهر میشوند.
مطالعهای در سال ۲۰۲۲ نشان داد که دوسوم بیماران مبتلا به سیروز کبدی اریتم کف دست دارند. برخی بیماران هم به آنژیوم عنکبوتی مبتلا میشوند. هردو عارضه با گشادشدن رگها همراهند و بهعنوان نشانه خطر بیماریهای کبدی در نظر گرفته میشوند.
با اینحال، لیو میگوید قرمزی کف دست بهتنهایی به معنی ابتلا به بیماری کبدی نیست. بارداری، پرکاری تیروئید، روماتسیم مفصلی، هوای گرم و ورزش سنگین هم باعث ایجاد قرمزی میشوند. تغییرات ادامهدار بهویژه زمانی که با خستگی، بیاشتهایی، ناراحتی شکمی یا کاهش وزن بیدلیل همراه باشند، باید توسط متخصص بررسی شوند.
نشانههای صورت و چشم ممکن است مهمتر از چیزی باشند که فکرش را میکنید
در طب سنتی چینی برای ارزیابی سلامتی به نشانههای ظاهری صورت توجه میشود.
لیو میگوید چهره افرادی که کبدشان ضعیف است، بهتدریج کدر میشود و درخشش و شادابی معمول خود را از دست میدهد. وقتی بیماری پیشرفت میکند، چهره بیمار به رنگ زرد متمایل میشود. براساس طب سنتی چینی، چهره تیره یا متمایل به خاکستری نشانه اختلال شدید در گردش «چی» و خون است. البته این علائم مستلزم بررسی بیشتر هستند.
چشمها سرنخهای زیادی در اختیار ما میگذارند. چشمها در طب سنتی چینی بهعنوان «دریچه کبد» شناخته میشوند و عملکرد کبد را منعکس میکنند. سفیدی چشمها (صلبیه) جزو نخستین نقاطی است که به رنگ زرد متمایل میشود.
وقتی سلولهای کبد آسیب میبینند یا جریان صفرا مختل میشود، سطح بیلیروبین خون بالا میرود. صلبیه اغلب قبل از بروز تغییرات پوستی به رنگ زرد متمایل میشود. از اینرو، میتوان آن را بهعنوان اولین نشانه خطر در نظر گرفت.
لیو میگوید برخی از بیماران فاقد علائم مشخص هستند و اشتهای خوبی هم دارند، اما وقتی از طریق اعضای خانواده متوجه زردشدن چشمشان میشوند، به پزشک مراجعه میکنند. آزمایشات تکمیلی از وجود هپاتیت، انسداد مجاری صفراوی یا اختلال کبدی پرده برمیدارند.
افرادی که با هپاتیت مزمن ب یا ث، بیماری کبد چرب غیرالکلی، مصرف زیاد الکل، چاقی و دیابت دستوپنجه نرم میکنند یا اعضای خانوادهشان سابقه سرطان کبد دارند، باید وضعیت کبدشان را بهطور منظم بررسی کنند. تشخیص زودهنگام به جلوگیری از پیشرفت بیماری و پیشگیری از سیروز یا سرطان کبد کمک میکند.
سلامت عاطفی بخشی از روند مراقبت از کبد است
طب سنتی چینی علاوه بر شناسایی نشانههای خطر اولیه بر پیشگیری از بیماری هم تأکید دارد.
لیو افزود که کبد در طب سنتی چینی بهعنوان مسئول حفظ جریان «چی» شناخته میشود و ارتباط تنگاتنگی با سلامت عاطفی دارد. خشم شدید یا طولانیمدت در متون کلاسیک طب سنتی چینی بهعنوان یکی از عوامل مختلکننده «چی» کبد معرفی شده است. گفته میشود که استرس مزمن، استیصال، اضطراب و سرکوب احساسات درونی به رکود «چی» کبد دامن میزنند؛ وضعیتی که در قالب فشار در ناحیه قفسه سینه، احساس ناراحتی در زیر دندهها، مشکلات گوارشی، خواب نامناسب، تحریکپذیری و خستگی نمود پیدا میکند.
تنش عاطفی در پزشکی مدرن ارتباطی با هپاتیت یا سیروز ندارد. با اینحال، تنش عاطفی باعث التهاب میشود، خواب را مختل میکند، عملکرد سیستم ایمنی را دستخوش تغییر کرده و به بروز رفتارهای ناسالم مانند پرخوری، زیادهروی در مصرف الکل، کمتحرکی و رژیم غذایی نامناسب دامن میزند؛ عواملی که همگی سلامت کبد را بهشکل مخرب تحت تأثیر بگذارند.
لیو توصیه میکند که پیادهروی منظم، تایچی، یوگا، مدیتیشن، تنفس عمیق، سرگرمی و داشتن خواب کافی را در برنامه روزانه خود بگنجانید تا بتوانید استرستان را کنترل کنید. رفع تنشهای عاطفی نهتنها به سلامت روان کمک میکند، بلکه سلامت جسمانی شما را هم بهبود میبخشد.
طب فشاری میتواند مکمل مراقبتهای روزانه باشد
لیو به افرادی که با تنشهای مرتبط با استرس یا علائم مربوط به رکود «چی» کبد دستبهگریبان هستند، توصیه میکند که نقاط فشاری «مو یان» را در کناره بند دوم انگشت حلقه ماساژ دهند.
از این نقاط بهطور معمول برای کمک به جریان «چی» و خون استفاده میشود که بهنوبهخود به کاهش تنشهای عاطفی، خستگی و احساس ناراحتی در ناحیه قفسه سینه و دندهها کمک میکند.
یک مطالعه مروری در سال ۲۰۱۹ نشان داد که طب سوزنی و طب فشاری به درمان هپاتیت ب مزمن کمک میکنند و کارآزماییهای بالینی هم از بهبود عملکرد کبد با انجام طب سوزنی و طب فشاری پرده برداشتهاند.
لیو میگوید طب فشاری باید بهعنوان یک روش مکمل برای حفظ تندرستی در دستور کار قرار بگیرد و نمیتواند جای درمان هپاتیت یا سیروز را بگیرد. اگر با زردی، تورم ادامهدار شکم، خستگی شدید یا علائم خطر مشابه مواجه هستید، در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنید.
نقاط مو یان: اگر کف دستتان را رو به بالا بگیرید، نقاط مویان را در کناره بند دوم انگشت حلقه پیدا میکنید. نقاط مو یان سه نقطه هستند که بهشکل عمودی روی انگشت حلقه قرار گرفتهاند.
روش ماساژ: هرسه نقطه را با نوک انگشت شست بهمدت ۳ تا ۵ دقیقه ماساژ دهید. این کار را صبح و عصر انجام دهید.
همچنین میتوانید از درپوش خودکار یا قسمت گرد انتهای مداد استفاده کنید و اینسه نقطه را ماساژ دهید. فشار باید به اندازهای باشد که احساس درد خفیف یا کشیدگی کنید.
رژیم غذایی مناسب کبد از انتخابهای روزمره آغاز میشود
روشهای مبتنی بر طب فشاری ممکن است به تنظیم «چی» و خون کمک کنند، اما رژیم غذایی همچنان مهمترین عامل در کاهش فشار وارده به کبد است.
دونا چن، متخصص تغذیه ساکن تایوان، به اپک تایمز گفت: «کبد میتواند خودش را ترمیم کند، اما به شرطی که مواد مغذی کافی برای بازسازی سلولها در اختیار آن قرار بگیرد. مهمترین نکته در تغذیه و محافظت از کبد، دریافت مواد مغذی کافی و جلوگیری از اعمال فشار شدید به کبد است.»
چن به اپک تایمز گفت: «کبد نقش مهمی در سوختوساز بدن دارد. اگر مصرف چربی بیشازحد بالا و فراتر از ظرفیت کبد باشد، چربی درون سلولهای کبد انباشته شده و فرد به بیماری کبد چرب مبتلا میشود.»
انباشت چربی باعث التهاب کبد میشود؛ اتفاقی که به خطر ابتلا به هپاتیت، فیبروز کبدی و حتی سیروز دامن میزند.
افراد باید سه عادت زیر در رابطه با رژیم غذاییشان رعایت کنند:
۱. میوهها و سبزیجات رنگارنگ به همراه گیاهان و ادویههای طبیعی
میوهها و سبزیجات رنگارنگ سرشار از ترکیبات گیاهی مفید هستند. گیاهان و ادویههای طبیعی مانند پیازچه، زنجبیل، سیر، زردچوبه و ریحان هم خواص آنتیاکسیدانی و ضدالتهابی دارند.
این اقلام به خنثیکردن رادیکالهای آزادِ تولیدشده در خلال سوختوساز کبد و محافظت از سلولهای کبدی کمک میکنند. هرچه وعده غذاییتان رنگ و لعاب بیشتری داشته باشد، تنوع ترکیبات گیاهی مفید آن بیشتر خواهد بود.
۲. پروبیوتیکها و پریبیوتیکها
روده و کبد از طریق سیاهرگ باب در ارتباط هستند. موادی که جذبِ روده میشوند، از طریق این سیاهرگ به کبد انتقال مییابند تا وارد فرایند سوختوساز شوند. از اینرو، عدم تعادل میکروبیوم روده میتواند فشار زیادی به کبد وارد کند.
مصرف متعادل مواد غذایی حاوی پروبیوتیک مانند ماست و کیمچی در کنار غلات حاوی فیبر به حفظ تعادل میکروبهای مفید روده و کاهش فشار وارده به کبد کمک میکند.
۳. پروتئین باکیفیت و ویتامینهای گروه ب
کبد برای سوختوساز و سمزدایی به اسیدهای آمینه و ویتامینهای گروه ب نیاز دارد. ماهی، حبوبات، تخممرغ، شیر، گوشت کمچرب، غلات کامل و سبزیجات سبز تیره سرشار از ویتامینهای گروه ب هستند. حبوبات و زرده تخممرغ هم لسیتین زیادی دارند؛ مادهای که به امولسیون و سوختوساز چربی کمک میکند.
برای افزایش مصرف پروتئین بهتر است مواد غذایی کامل را در اولویت بگذارید و مصرف گوشتهای فرآوریشده مانند ژامبون، سوسیس و خمیر ماهی را به حداقل برسانید.
مکملهای تقویتکننده کبد
اگر نیازهای مغذی از طریق رژیم غذایی تأمین نشوند، میتوانید از مکملها بهعنوان پشتیبان استفاده کنید.
چن میگوید رژیم غذایی متعادل مبنای حمایت از سلامت کبد است. اگر نیاز بیشتری دارید، میتوانید از مکملهای حاوی ویتامینهای آ، ث، ئی، ویتامینهای گروه ب، سلنیوم، روی و گلوتاتیون استفاده کنید.
مصرف مکملِ بیشتر لزوماً بهتر نیست. رژیم غذایی، وضعیت سلامتی و خطر ابتلا به بیماری در هرکسی متفاوت است. از اینرو، بهتر است قبل از مصرف مکمل با پزشک، متخصص تغذیه یا داروساز مشورت کنید.
علاوه بر تأمین مواد مغذی کافی برای کبد باید از غذاهایی که به کبد آسیب میزنند پرهیز کنید. برای نمونه، مواد غذایی کپکزده را در اولین فرصت دور بریزید.
همچنین توصیه میشود مصرف غذاهای فرآوریشده، شیرینی، قندهای تصفیهشده، غذاهای پرچرب، غذاهای کبابی و ذغالی و نوشیدن الکل را به حداقل برسانید، زیرا همگی برای سلامت کبد مضر هستند.
به نشانههای اولیه توجه کنید
توانایی فوقالعاده کبد در ترمیم آسیبدیدگیها نقطه قوت و نقطه ضعف آن محسوب میشود. این ویژگی باعث میشود حتی زمانی که بیماری بهصورت خاموش پیشرفت میکند، کبد به کار خود ادامه دهد.
توجه به تغییرات جزئی مانند قرمزی مداوم کف دست، زردشدن چشمها، تغییر رنگ چهره یا خستگی بیدلیل، به تشخیص و درمان زودهنگام بیماریها کمک میکند. رعایت این عادتهای ساده در کنار رژیم غذایی سالم، ورزش منظم، سلامت عاطفی، محدود کردن الکل و انجام معاینات دورهای، مؤثرترین روش برای محافظت از سلامت بلندمدت کبد است.
