حزب «آلترناتیو برای آلمان» اخیراً به پیروزی بیسابقهای در انتخابات ایالتی دست پیدا کرد. این حزب بهعنوان یک جبهه سیاسی مقتدر از شرق آلمان و پیامآوری برای تغییر در کل کشور در حال ظهور است.
بسیاری از گزارشهای خبری و سیاستمداران در سرتاسر دنیا، رأی آوردن «آلترناتیو برای آلمان» را اولین پیروزی یک حزب راست افراطی پس از دوران نازیها خواندهاند.
اما این تصویر تا چه حد حقیقت دارد؟ آیا معنی عمیقتری ورای گفتههای «آلترناتیو برای آلمان» مبنی بر پیروزی آنها، به خاطر نادیدهگیری مستمر نگرانیهای قشر کارگر، به ویژه در رابطه با مسئله مهاجرت وجود دارد؟ این پیروزی برای آینده سیاسی آلمان به چه معناست؟
تحلیلگران بر این باورند که موفقیت بیسابقه «آلترناتیو برای آلمان» و تأثیرگذاری روزافزون آنها، آینده سیاسی آلمان را شکل میدهد. آنها میگویند که نتیجه انتخابات منجر به از هم گسستگی جریان اصلی سیاسی آلمان شده و درها را به روی تأثیرگذاری تفکرات سیاسی جدید – از جمله حزب چپگرای محافظهکار ساختارشکن و ضد مهاجرت – باز کرده است.
با این حال برخی پرسیدهاند که ائتلاف حاکم فعلی تا چه حد میتواند از روشهای سرکوب و سانسور برای حفظ قدرت استفاده کند.
موضع قدرت در مذاکره
«آلترناتیو برای آلمان» در انتخابات ایالتی روز ۱ سپتامبر با کسب نزدیک به ۳۳ درصد از آرا در ایالت تورینگن و حدود ۳۱ درصد در ایالت زاکسن، تبدیل به یکی از احزاب سیاسی قدرتمند شد.
بیورن هوکه، رهبر حزب «آلترناتیو برای آلمان» در ایالت تورینگن نتیجه این انتخابات را بهعنوان یک «پیروزی تاریخی» و پیامی واضح به چهرههای سرشناس سیاسی در برلین تحسین کرد. او پیروزی حزب را به یک تلاش همهجانبه نسبت داد و گفت که اکنون، موقعیت «آلترناتیو برای آلمان» بهگونهای است که میتواند بر گفتمانهای ملی تأثیر بگذارد؛ امری که تا چند سال پیش غیر قابل تصور بود.
هوکه، پدر چهار فرزند و معلم سابق در حساب کاربری فیسبوک خود نوشت: «همه با هم به این پیروزی تاریخی دست پیدا کردیم. ما نهتنها پیامی واضح به برلین، بلکه به کل حزب و جو حاکم بر آن ارسال کردیم: ما در کنار هم قدرتمند هستیم!»
ریچارد شنک، پژوهشگر سرشناس اتاق فکر «کالج کوروینوس ماتیاس» بروکسل در مصاحبهای با اپک تایمز گفت که پیروزی «آلترناتیو برای آلمان» تأثیر قابلتوجهی بر سیاستهای دولتی خواهد گذاشت.
او شرق آلمان را «پیشرو» گرایشهای سیاسی در آلمان، و مکانی خواند که تغییرات همواره از آنجا نشات میگیرد.
او گفت که پیروزی «آلترناتیو برای آلمان» آنها را در «موضع بسیار قدرتمندی برای مذاکره» قرار میدهد.
او ادامه داد: «کسب یک سوم از کرسیها توسط حزب به این معناست که قانون اساسی بدون تائید آنها تغییر نخواهد کرد. این یک دستاورد مهم است.»
شنک گفت که با وجود تحت اختیار بودن مسئله مهاجرت توسط دولت فدرال، ایالتها و پلیس همچنان میتوانند از طریق اقداماتی از جمله نظارت هدفمند و کاهش امدادرسانی به پناهجویان بر روی آن تأثیر بگذارند.
شنک گفت: «حزب قصد دارد تا بهوسیله اقدامات محلی، مانند نظارت هدفمند پلیس بر مهاجران، آنها را از ایالت تورینگن خارج کند.»
«آلترناتیو برای آلمان» هماکنون بر حوزههای کلیدی از جمله آموزش، فرهنگ و دانشگاهها کنترل داشته و احتمالاً میتواند بودجه رسانههای جمعی را قطع کند.
شنک افزود: «او [هوکه] همچنین میتواند از آرای خود در شورای فدرال آلمان برای اعمال سیاستهای مهاجرتی سختگیرانهتر استفاده کند.»
هوکه همچنان چهرهای بحثبرانگیز در میان قوانین کیفری سختگیرانه آلمان در حوزه آزادی بیان است؛ قوانینی که انکار هولوکاست و انتشار محتوای تبلیغاتی حزب نازی را در فضای آنلاین و آفلاین ممنوع میداند.
«او در حال جابجا کردن مرزها است»
هوکه قبلاً به خاطر استفاده از شعارهای دوران آلمان نازی، مانند «همهچیز برای آلمان!» محکوم شده بود. او این اتهامات را با ادعای عدم اطلاع درباره منشأ شعار رد کرد.
شنک در این باره گفت: «او تا جای ممکن مرزها را جابجا میکند.» او اشاره کرد که هدف هوکه، به نمایش گذاشتن خود بهعنوان فردی است که آستانه تحمل سیستم را آزمایش میکند. شنک ادامه داد که «آلترناتیو برای آلمان» ابتدا بهعنوان یک جنبش اعتراضی آغاز شد، تکامل پیدا کرد و اکنون ۷۰ درصد از رأیدهندگان ایالت تورینگن از سیاستهای آن حمایت میکنند.
شنک گفت که طبق نظرسنجیهای پس از رأیگیری، «آلترناتیو برای آلمان» بیشترین درصد مقبولیت بین تمام احزاب را در زمینه مهاجرت، آموزش و اقتصاد داشته و رأیدهندگان بهطور فزایندهای آنها را بهعنوان یک حزب جریان اصلی به رسمیت میشناسند.
او در این باره گفت: «این یک پدیده کاملاً تازه است.»
شنک اضافه کرد که نارضایتی فزاینده از حزب جریان اصلی و چپگرای سوسیال دموکرات آلمان (اس.پی.دی.) به خاطر نادیده گرفتن طبقه کارگر به نفع اقلیتها، منجر به بیرغبتی کارگران به آنها شده است.
شنک ادامه داد که فشار اقتصادی زیادی بر طبقه متوسط قرار داشته و «فعالیت صنعتی پس از شیوع کرونا هرگز به شرایط قبل بازنگشت.»
راست افراطی
آژانسهای اطلاعاتی محلی در برخی از ایالات آلمان «آلترناتیو برای آلمان» را بهعنوان یک حزب راستگرای افراطی شناختهاند.
سازمانهای امنیتی محلی نیز از سال ۲۰۲۱ شاخه اصلی حزب «آلترناتیو برای آلمان» را بهعنوان یک حزب با گرایشهای افراطی به رسمیت شناخته، و از لحاظ قانونی حق تحت نظر گرفتن آنها را دارند. با این حال، این حزب افراطی بودن خود را رد کرده است.
گفته میشود که شاخههای محلی «آلترناتیو برای آلمان» در ایالات زاکسون و تورینگن حتی گرایشهای افراطیتری نسبت به شاخه اصلی دارند. بهطور خاص میتوان به شاخه «آلترناتیو جوان تورینگن» اشاره کرد که در ماه مارس بهعنوان یک نهاد «راست افراطی» طبقهبندی شد.
به گفته اداره فدرال نگهبانی از قانون اساسی آلمان، بیانیههای «آلترناتیو برای آلمان» و نمایندههای این حزب «عموماً بازتاب دهنده مفهومی قومی-فرهنگی از ملت آلمان بوده که با مفهوم کلی ملت در قانون اساسی آلمان در تضاد است.»
این اداره افزود که تمام اعضای این حزب حامی گرایشهای افراطی آن نیستند.
سیاستها
با نگاه نزدیکتر به سیاستهای حزب شاهد تصویر پیچیدهای هستیم. بستر حزب نهتنها دربرگیرنده دیدگاههای ضد مهاجرت، بلکه مخالفت با جنگ اوکراین، نگاه شکاکانه به سیاستهای پیرامون تغییرات اقلیمی و انتقاد از یکپارچهسازی اتحادیه اروپا است.
حضور سیاستمداران حزب در تظاهرات ضد قرنطینه همزمان با اقدامات سختگیرانه دولت برای مقابله با شیوع کووید ۱۹ – شامل قرنطینه سراسری برای افراد واکسینهنشده – منجر به برچسب زدن به آنها بهعنوان «راست افراطی» شد.
در بیانیه حزب در سال ۲۰۱۷ درباره وضعیت اتحادیه اروپا آمده است که «تعداد کمی از سیاستمداران بلندمرتبه و قدرتمند از احزاب مختلف، پشت درهای بسته و مخفیانه مسئول و کنترلکننده برنامههای توسعه نامعقول اتحادیه بودهاند.»
رهبران «آلترناتیو برای آلمان» از اقدامات کنترلی سختگیرانهتر در مرزها و کاهش پذیرش پناهجویان حمایت میکنند.
بخشی از محبوبیت «آلترناتیو برای آلمان» را میتوان به نحوه مدیریت بحران مهاجرت در سال ۲۰۱۵ توسط صدراعظم وقت، آنگلا مرکل نسبت داد. او میلیونها پناهجو را در کشور پذیرفت که واکنش منفی بسیاری از شهروندان را در پی داشت.
خشم و بدبینی شهروندان به مهاجران، به ویژه پس از حوادث خشونتبار اخیر افزایش پیدا کرده است. آمار جرائم رسمی نشان میدهد که ۳۴.۴ درصد از مظنونین در سال ۲۰۲۳ شهروندان غیر آلمانی بوده، که نسبت به آمار سال قبل ۱۳.۵ درصد افزایش داشته است. این آمار برای شهروندان آلمانی ۱ درصد افزایش داشته است. شهروندان غیر آلمانی نزدیک به ۱۵ درصد از جمعیت را تشکیل میدهند.
صدراعظم اولاف شولتز
نارضایتی گسترده از اولاف شولتز، صدراعظم ائتلاف چپگرا-لیبرال که در برگیرنده حزب سبز و حزب دموکرات آزاد است، شهروندان را به این باور رسانده که «آلترناتیو برای آلمان» عملکرد تأثیرگذارتری نسبت به احزاب شناخته شده برای رسیدگی به مسائل دارد.
احزابی که به باور بسیاری، به جای اولویت دادن به راهکارهای منطقی به دفاع از موضع ایدئولوژیک خود پرداخته و عملکردشان بازتاب دهنده دوگانگی فزاینده بین غرب و شرق آلمان است.
شولتز در پاسخ به تبدیل شدن «آلترناتیو برای آلمان» به قدرتمندترین حزب در ایالات کشور، از سایر احزاب خواست تا از رسیدن آن به موضع حاکمیت جلوگیری کنند.
او با «تلخ» و «نگران کننده» خواندن نتیجه انتخابات گفت «اکنون وظیفه تمام احزاب دموکرات است تا بدون حضور راستگرایان افراطی به یک دولت پایدار شکل دهند.»
آلیس ویدل، قائممقام «آلترناتیو برای آلمان» در پاسخ گفت که رأیدهندگان در ایالات تورینگن و زاکسون «اختیار بسیار واضحی برای مدیریت دولت» را به حزب او دادهاند.
او احزاب را فراخواند تا درخواست آقای شولتز برای تشکیل دولت بدون حضور «آلترناتیو برای آلمان» را نادیده گرفته، چراکه این کار به معنای «بیارزش دانستن مشارکت دموکراتیک بخش بزرگی از جامعه است.»
همسویی سیاسی
توماس فازی، نویسنده و محقق در مطلبی برای وبسایت «آنهِرد» هشدار داد که «آلترناتیو برای آلمان» منجر به فروپاشی جریان اصلی سیاسی در آلمان شده است.
به گفته او، انتخابات روز یکشنبه نشان میدهد که مسئله مهاجرت «سرمنشأ تمام مشکلات در حوزه سیاست داخلی» بوده و ناتوانی در مدیریت آن عملاً «اعتماد عمومی به احزاب سنتی را از بین برده است.»
این مسئله همچنین منجر به افزایش آرای یک رقیب سیاسی تازه شده است: حزبی چپگرا، ملیگرا، عوامگرا، ضد اتحادیه اروپا و محافظهکار اجتماعی به نام ائتلاف «زارا واگنکنشت.»
این حزب با ترکیب چهره جدیدی از سیاستهای اقتصادی چپگرا، سیاستهای مهاجرتی محافظهکارانه و مخالفت با جنگ اوکراین توانست در هر دو ایالت تورینگن و زاکسن به جایگاه سوم دست پیدا کند. زارا واگنکنشت، بنیانگذار این حزب پیش از این عضو حزب چپ بوده که دارای ریشههای مارکسیستی-لنینیستی است.
فازی در ایمیلی به اپک تایمز گفت که به باور او «حزب حاکم در هزارتوی چنان پیچیدهای خودش را به تله انداخته که بازگشت از آن غیرممکن است.»
او ادامه داد: «بنابراین انتظار دارم که در برخی موارد، مانند سیاستهای مهاجرت به مواضع عوامگرایانه روی بیاورند. با این حال تغییری در رویکرد فعلی آنها ایجاد نشده و به سرکوب و سانسور فزاینده برای ساکت کردن طبقات پایینتر از خود ادامه خواهند داد.»
بنگاه ترانس آتلانتیک جهانی
فازی انتظار دارد که «در ماههای پیش رو» و با توجه به پیش رو بودن انتخابات سراسری در سال آینده، «آلمان به شکل فزایندهای به سوی فضای خودکامگی» حرکت کند.
او گفت: «باید به خاطر داشته باشیم که ائتلاف حاکم بر آلمان بازتابی از سیاستهای پسا دموکراتیک و پسا ملیگرایانه بوده که بهطور فزایندهای در سرتاسر اروپا رایج شده است؛ شرایطی که در آن احزاب سیاسی اختیار و مشروعیت خود را نه از طریق رضایت عمومی، بلکه با اجازه بنگاه ترانس آتلانتیک جهانی اتحادیه اروپا، ایالات متحده و ناتو کسب میکنند.»
او افزود: «آنها [احزاب سنتی] میدانند که با وفاداری به سیاستهای جهانگرایانه یا گلوبالیستی، پس از پایان دوران مدیریت نیز پاداشهایی را دریافت میکنند. به این ترتیب، حفظ رضایت ملی اهمیت کمتری پیدا میکند.»
او اشاره کرد که اضافه شدن سکویی در سیاست آلمان برای حزب محافظهکار چپگرا و عوامگرای «زارا واگنکنشت» یک تغییر بسیار خوشامد بوده و از ظرفیتهای بزرگی برخوردار است.
او گفت: «واضح است که عوامگرایی جناح راست بهخوبی به نگرانیهای گسترده درباره مهاجرت و آشوبهای فرهنگی پاسخ داده است. با این حال نباید از پاسخ به نگرانیهای مادی مردم غافل شد.»
فازی اعتقاد دارد که یک ترکیب عوامگرایانه، مانند حزب «زارا واگنکنشت» از ظرفیت قابل توجهی برخوردار بوده، چراکه مفاهیم «امنیت» و «محافظهکاری» را به شکل بسیار جامعتری نسبت به بسیاری از احزاب عوامگرای جناح راست بازتعریف میکند.
او در این باره گفت: «واگنکنشت به جای تمرکز محض بر روی امنیت عمومی – مانند امنیت در خیابانها یا کاهش نرخ جرائم – از طریق رسیدگی به مهاجرت افسارگسیخته، از طریق سیاستهای مداخلهجویانه حامی نیروی کار و پوشش بیمه بر امر امنیت اقتصادی نیز تأکید دارد.»
او گفت عوامگرایی جناح چپ نیز از طریق «به چالش کشیدن نظامی گرایی و سیاستهای جنگطلبانه» به دنبال حفظ امنیت ملی است؛ سیاستهایی که در کشورهای ناتو به شکل فزایندهای با استقبال مواجه شدهاند.
