دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، اعلام کرد که اگر مذاکرات با ایران به توافق نینجامد، آمریکا در حال آمادهسازی گزینههای نظامی است؛ این در حالی است که هیأتهای دو کشور برای گفتوگوهای حساس وارد پاکستان شدهاند؛ مذاکراتی که میتواند به صلح یا ازسرگیری درگیریها منجر شود.
ترامپ در گفتوگوی تلفنی ۱۰ آوریل با نیویورک پست گفت: «ما ناوها را با بهترین مهمات، بهترین سلاحهایی که تاکنون ساخته شده، بارگیری میکنیم. اگر به توافق نرسیم، از آنها استفاده خواهیم کرد؛ و بسیار مؤثر هم استفاده خواهیم کرد.»
این اظهارات ساعاتی پیش از عزیمت جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، به اسلامآباد مطرح شد؛ جایی که قرار است هیأتهای آمریکا و ایران مذاکرات غیرمستقیم را با هدف پایان دادن به بیش از یک ماه درگیری و تبدیل آتشبس شکننده به توافقی پایدار آغاز کنند.
ترامپ گفت: «حدود ۲۴ ساعت دیگر خواهیم فهمید؛ خیلی زود متوجه خواهیم شد.»
مذاکرات در سایه تهدید نظامی
این مذاکرات که با میانجیگری پاکستان انجام میشود، قرار است بر اختلافات اصلی از جمله برنامه هستهای ایران، کنترل تنگه هرمز و دامنه آتشبس تمرکز داشته باشد.
ونس ریاست هیأت آمریکایی را برعهده دارد و استیو ویتکاف، فرستاده ویژه، و جرد کوشنر، مشاور، او را همراهی میکنند. دو طرف پیش از آغاز مذاکرات، دیدارهای جداگانهای با شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، داشتهاند.
دفتر شریف اعلام کرد که پاکستان همچنان متعهد به تسهیل دستیابی به راهحلی پایدار برای این بحران است. مقامهای آمریکایی نیز نسبت به نتیجه مذاکرات ابراز خوشبینی محتاطانه کردهاند.
ونس پیش از ترک واشینگتن به خبرنگاران گفت که فکر میکند نتیجه «مثبت» خواهد بود؛ اما هشدار داد اگر جمهوری اسلامی با سوءنیت مذاکره کند، پیامدهایی در پی خواهد داشت.
او گفت: «اگر بخواهند ما را بازی بدهند، خواهند دید که تیم مذاکرهکننده چندان پذیرای این رفتار نخواهد بود.»
ترامپ نیز به نیویورک پست گفت که روابط با جمهوری اسلامی ایران در حال «تنظیم مجدد» است؛ اما هشدار داد که اگر مقامهای ایرانی درباره موضوعاتی مانند غنیسازی هستهای فریبکاری کنند، مذاکرات ممکن است شکست بخورد.
او گفت: «با افرادی طرف هستید که نمیدانیم حقیقت را میگویند یا نه. روبهروی ما میگویند همه سلاحهای هستهای را کنار میگذارند؛ اما بعد به رسانهها میگویند میخواهند غنیسازی کنند. بنابراین خواهیم دید.»
ژنرال جک کین نیز گفته است ترامپ از فریبکاریهای گذشته جمهوری اسلامی آگاه است و اطمینان دارد که «توافق بدی نخواهد کرد.»
برنامه هستهای و تنگه هرمز در مرکز اختلاف
ترامپ تأکید کرده که حذف توانمندی هستهای جمهوری اسلامی اولویت اصلی واشینگتن است و تهران باید غنیسازی اورانیوم را متوقف کرده و ذخایر موجود را تحت نظارت بینالمللی واگذار کند.
همچنین انتظار میرود تنگه هرمز، که مسیر حیاتی انتقال حدود یکپنجم نفت جهان است، یکی از محورهای اصلی مذاکرات باشد.
بستن عملی این تنگه از آغاز درگیریها، بازارهای جهانی انرژی را مختل کرده، قیمت نفت را بهشدت افزایش داده و به فشارهای تورمی در آمریکا دامن زده است.
ترامپ گفته است که اهرم فشار ایران در مذاکرات محدود است و تهران «برگی در دست ندارد» جز تلاش برای محدود کردن تردد دریایی.
او در پیامی در شبکههای اجتماعی نوشت: «تنها دلیل زنده بودن آنها امروز، مذاکره است» و ایران را به استفاده از این آبراه برای «باجگیری» متهم کرد.
ابراز بیاعتمادی جمهوری اسلامی به آمریکا و شروط مذاکرات
مقامهای جمهوری اسلامی با احتیاط وارد مذاکرات شده و نسبت به نیت آمریکا ابراز تردید کردهاند.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، گفته است تهران با «بیاعتمادی کامل» وارد این گفتوگوها شده و به آنچه نقض مکرر تعهدات آمریکا خوانده، اشاره کرده است.
جمهوری اسلامی در این مذاکرات توسط عراقچی و محمدباقر قالیباف نمایندگی میشود.
قالیباف پیششرطهایی برای آغاز مذاکرات مطرح کرده، از جمله برقراری آتشبس در لبنان و آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران؛ شروطی که روند دیپلماتیک را پیچیدهتر کرده است.
سفارت ایران در آفریقای جنوبی نیز اعلام کرده که این پیششرطها «پذیرفته شدهاند»؛ هرچند جزئیاتی ارائه نشده است.
تهران همچنین تأکید دارد که هر توافقی باید شامل توقف عملیات نظامی اسرائیل علیه حزبالله در لبنان باشد؛ موضعی که از سوی آمریکا و اسرائیل رد شده است.
در همین حال، آمریکا با میانجیگری برای آتشبس میان لبنان و اسرائیل موافقت کرده و قرار است نشست بعدی در این زمینه هفته آینده در واشینگتن برگزار شود.
هشدار اخیر ترامپ درباره احتمال تشدید دوباره درگیریها در صورت شکست مذاکرات، در حالی مطرح میشود که آتشبس ۱۴ روزهای که با میانجیگری پاکستان در ۷ آوریل اعلام شد، همچنان برقرار اما شکننده است.
