هیأتی از ایالات متحده به رهبری معاون رئیسجمهور، جیدی ونس، روز ۱۱ آوریل وارد پاکستان شد تا گفتوگوهای سطح بالایی را با نمایندگان ایران آغاز کند؛ این نخستین تماس از این نوع از زمان آغاز جنگ بیش از یک ماه پیش به شمار میرود و آزمونی برای سنجش دوام آتشبس شکننده فعلی است.
ونس با هواپیمای «ایر فورس تو» وارد اسلامآباد شد و استیو ویتکاف، فرستاده ویژه، و جرد کوشنر، مشاور، او را همراهی میکردند. این هیأت به جمع مقامهای جمهوری اسلامی به ریاست محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، پیوست.
این مذاکرات با میانجیگری پاکستان قرار است پس از دیدارهای جداگانه با شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، در همان روز آغاز شود. خبرگزاری نیمهرسمی مهر ایران گزارش داد که آغاز مذاکرات که ابتدا برای صبح برنامهریزی شده بود، به تعویق افتاده است.
ونس پیش از ترک واشینگتن گفت انتظار دارد نتیجه مذاکرات «مثبت» باشد؛ اما هشدار داد که جمهوری اسلامی نباید با سوءنیت مذاکره کند. او گفت: «اگر بخواهند ما را بازی بدهند، خواهند دید که تیم مذاکرهکننده چندان پذیرای این رفتار نخواهد بود.»
پیششرطها و تنشهای منطقهای
این مذاکرات با چالشهایی روبهرو شده است؛ از جمله اصرار جمهوری اسلامی بر پیششرطهایی مرتبط با درگیریهای منطقهای گستردهتر.
قالیباف در پیامی در شبکههای اجتماعی اعلام کرد که گفتوگوها تنها در صورتی پیش میرود که اسرائیل عملیات نظامی خود علیه حزبالله در لبنان را متوقف کند و داراییهای مسدودشده ایران در خارج آزاد شود. مقامهایی در سفارت ایران در آفریقای جنوبی بعداً اشاره کردند که ممکن است این شروط پذیرفته شده باشد؛ هرچند جزئیات هنوز روشن نیست.
در مقابل، واشینگتن و اسرائیل تأکید دارند که موضوع لبنان جدا از آتشبس فعلی است؛ با این حال، تحرکات دیپلماتیک اخیر نشان میدهد تلاشهایی برای جلوگیری از گسترش درگیریها در جریان است.
برنامه هستهای و تنگه هرمز در کانون مذاکرات
در حالی که آمریکا یک طرح صلح ۱۵ بندی ارائه کرده و جمهوری اسلامی نیز با طرح ۱۰ بندی پاسخ داده، سه موضوع اصلی در آستانه مذاکرات برجسته شده است: برنامه هستهای ایران، کنترل تنگه هرمز و دامنه آتشبس.
دونالد ترامپ تأکید کرده که توقف برنامه هستهای اولویت اصلی است و گفته تهران باید غنیسازی اورانیوم را متوقف کرده و ذخایر موجود را تحت نظارت بینالمللی واگذار کند. او گفت: «هیچ سلاح هستهای؛ این شماره یک است و ۹۹ درصد ماجرا را تشکیل میدهد.»
آمریکا همچنین از جمهوری اسلامی میخواهد تنگه هرمز را که مسیر حیاتی تجارت جهانی انرژی است، بازگشایی کند. از زمان آغاز درگیریها، کنترل این آبراه توسط جمهوری اسلامی موجب اختلال در بازارهای جهانی انرژی و افزایش شدید قیمتها شده است.
قیمت نفت برنت در ۱۱ آوریل حدود ۹۴ دلار معامله شد که بیش از ۳۰ درصد نسبت به آغاز درگیریها افزایش داشته است. همچنین تردد کشتیها از این تنگه بهشدت کاهش یافته و تنها بخشی از حجم معمول نفتکشها در دوره آتشبس عبور کردهاند.
ترامپ اهرم فشار ایران در این تنگه را رد کرده و تهران را به «باجگیری» متهم کرده است. او هشدار داده که در صورت لزوم، آمریکا برای بازگشایی این مسیر اقدام خواهد کرد.
در مقابل، مقامهای جمهوری اسلامی اعلام کردهاند ممکن است کنترل خود را بیشتر کنند. مجتبی خامنهای گفته مدیریت تنگه وارد «مرحله جدیدی» خواهد شد و همزمان خواستار دریافت غرامت و رفع تحریمها شده است.
برخی مقامهای جمهوری اسلامی همچنین گفتهاند که تنگه هرمز مینگذاری شده و کشتیها برای عبور ناچار به ورود به آبهای سرزمینی ایران هستند؛ موضوعی که به تهران امکان کنترل عبور و حتی دریافت عوارض میدهد.
تدابیر شدید امنیتی در اسلامآباد
همزمان با آغاز مذاکرات، تدابیر امنیتی در اسلامآباد بهشدت افزایش یافته است. جادهها مسدود شده و از ساکنان خواسته شده در خانه بمانند؛ در نتیجه، پایتخت که معمولاً پرجنبوجوش است، بهطور غیرعادی خلوت شده است.
بیش از ۱۰ هزار نیروی امنیتی در اطراف منطقه دیپلماتیک شهر، محل برگزاری مذاکرات، مستقر شدهاند.
شهباز شریف این مرحله را «سرنوشتساز» توصیف کرده و هشدار داده که شکست مذاکرات میتواند به تشدید دوباره درگیریها منجر شود.
ترامپ نیز هشدار مشابهی داده و گفته ناوهای جنگی آمریکا در حال تجهیز مجدد هستند تا در صورت شکست مذاکرات، حملات علیه جمهوری اسلامی از سر گرفته شود. او در گفتوگویی تلفنی با نیویورک پست گفت: «در حدود ۲۴ ساعت آینده خواهیم فهمید؛ خیلی زود نتیجه مشخص میشود.»
